Nguyên nhân thiếu vitamin B12 và cách bổ sung

Thiếu vitamin B12 là gì?

Vitamin B12 là vitamin nhóm B tan trong nước, đóng vai trò then chốt trong quá trình chuyển hóa tế bào và bảo vệ hệ thần kinh trung ương lẫn ngoại biên. Cơ thể tích lũy lượng dự trữ vitamin B12 chủ yếu tại gan và lượng dự trữ này có thể đáp ứng nhu cầu sinh lý trong nhiều năm.

Tuy nhiên, quá trình hấp thu vi chất này rất phức tạp, đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của axit dạ dày, enzym tiêu hóa tụy và yếu tố nội tại trước khi được hấp thu tại đoạn cuối ruột non. Do đó, bất kỳ sự gián đoạn nào trong chế độ ăn hoặc chức năng đường tiêu hóa đều có thể dẫn đến thiếu hụt nồng độ cobalamin trong máu.

Các nguyên nhân phổ biến dẫn đến thiếu hụt vitamin B12

Tình trạng thiếu vitamin B12 thường bắt nguồn từ hai nhóm nguyên nhân chính là khẩu phần ăn không đủ hoặc cơ thể suy giảm khả năng hấp thu. Nhóm người ăn chay trường, ăn chay thuần mà không bổ sung vi chất rất dễ bị thiếu hụt vì vitamin B12 hầu như chỉ có trong nguồn đạm động vật.

Ở nhóm bệnh lý, sự thiếu hụt thường do rối loạn hấp thu tại đường tiêu hóa. Dạ dày cần tiết ra yếu tố nội tại để gắn kết và giúp ruột non hấp thu cobalamin. Những người bị viêm teo niêm mạc dạ dày, thiếu máu ác tính, từng phẫu thuật cắt dạ dày hoặc cắt đoạn hồi tràng sẽ không thể hấp thu tốt vi chất này. Ngoài ra, các bệnh lý viêm ruột mạn tính như bệnh Crohn, bệnh celiac hoặc việc dùng thuốc ức chế tiết axit dạ dày và metformin kéo dài cũng làm giảm đáng kể khả năng hấp thu vitamin B12.

Dấu hiệu cảnh báo sớm tình trạng thiếu vitamin B12

Thiếu vitamin B12 tiến triển âm thầm nhưng để lại nhiều hệ lụy cho sức khỏe nếu không can thiệp sớm. Về mặt huyết học, thiếu hụt vi chất này làm gián đoạn quá trình sản sinh hồng cầu, dẫn đến bệnh thiếu máu hồng cầu to. Người bệnh thường cảm thấy mệt mỏi kiệt sức, hoa mắt, chóng mặt, da niêm mạc nhợt nhạt và tim đập nhanh khi gắng sức.

Về mặt thần kinh, vitamin B12 đóng vai trò bảo vệ bao myelin của sợi thần kinh. Khi thiếu hụt, người bệnh có thể xuất hiện cảm giác tê bì, châm chích như kim châm ở đầu ngón tay và ngón chân, dáng đi không vững, suy giảm trí nhớ, lú lẫn hoặc thay đổi tâm trạng thất thường. Một số dấu hiệu khác bao gồm viêm lưỡi đỏ bóng, đau rát miệng và suy giảm thị lực nhẹ.

Nguồn thực phẩm tự nhiên giúp bổ sung vitamin B12

Cách tự nhiên và an toàn nhất để duy trì nồng độ vi chất cho người có hệ tiêu hóa khỏe mạnh là xây dựng thực đơn đa dạng. Các nguồn thực phẩm giàu vitamin B12 tự nhiên bao gồm thịt bò, thịt gia cầm, gan động vật, cá hồi, cá thu, ngao, hàu, trứng và các sản phẩm từ sữa như sữa chua, phô mai.

Đối với người ăn chay hoặc người lớn tuổi khó tiêu hóa đạm động vật, nguồn thay thế phù hợp là các sản phẩm tăng cường vi chất. Nhiều loại ngũ cốc ăn sáng, sữa hạt, men dinh dưỡng và sản phẩm từ đậu nành hiện nay được nhà sản xuất bổ sung thêm cobalamin nhằm đáp ứng nhu cầu khuyến nghị hàng ngày của cơ thể.

Phương pháp bổ sung vitamin B12 hiệu quả và an toàn

Việc lựa chọn đường bổ sung phụ thuộc hoàn toàn vào nguyên nhân gây bệnh. Với người thiếu hụt do thói quen ăn uống, bác sĩ hoặc dược sĩ thường tư vấn sử dụng các chế phẩm đường uống dưới dạng viên nén, viên ngậm dưới lưỡi hoặc dung dịch nhỏ giọt. Các sản phẩm này tiện lợi và mang lại hiệu quả nâng nồng độ vitamin B12 máu rất tốt.

Đối với người bị tổn thương đường tiêu hóa, cắt dạ dày hoặc mắc bệnh thiếu máu ác tính không còn yếu tố nội tại, bổ sung qua đường tiêu hóa thường kém hiệu quả. Trong trường hợp này, bác sĩ chuyên khoa huyết học hoặc tiêu hóa sẽ chỉ định tiêm bắp vitamin B12 theo phác đồ tấn công và duy trì định kỳ. Quá trình này cần được theo dõi bằng xét nghiệm máu định kỳ để điều chỉnh liều lượng phù hợp.

Lưu ý an toàn

Người bệnh không nên tự ý dùng các loại thực phẩm bổ sung liều cao kéo dài khi chưa thực hiện xét nghiệm định lượng vitamin B12 huyết thanh. Việc bổ sung không đúng cách có thể làm che lấp tình trạng thiếu axit folic hoặc gây chậm trễ trong việc chẩn đoán các bệnh lý tiêu hóa nghiêm trọng. Khi đang điều trị bằng thuốc mạn tính, người bệnh cần thảo luận với bác sĩ để tránh các tương tác thuốc bất lợi.

Tóm tắt

Bổ sung vitamin B12 đúng cách đòi hỏi phải xác định chính xác nguyên nhân gây thiếu hụt do chế độ ăn hay do bệnh lý tiêu hóa. Người bệnh không nên tự ý dùng các chế phẩm liều cao khi chưa có đánh giá chuyên môn. Việc duy trì chế độ dinh dưỡng cân đối và chủ động tham vấn bác sĩ khi có triệu chứng bất thường là giải pháp an toàn nhất để bảo vệ sức khỏe dài lâu.