Nguyên nhân làm tăng nguy cơ đột quỵ dịp Tết và biện pháp phòng ngừa

Nguy cơ đột quỵ dịp Tết là gì?

Tai biến mạch máu não hay đột quỵ bao gồm hai dạng bệnh lý chính là nhồi máu não do tắc nghẽn động mạch nuôi não và xuất huyết não do đứt vỡ thành mạch. Bệnh để lại những di chứng nặng nề về vận động, nhận thức hoặc thậm chí đe dọa trực tiếp đến tính mạng nếu không được can thiệp kịp thời trong khung giờ vàng cấp cứu.

Trong kỳ nghỉ Tết, nhịp sống thường nhật của đa số gia đình bị biến động lớn từ giờ giấc nghỉ ngơi đến chế độ ăn uống. Những thay đổi này đặt hệ tim mạch dưới áp lực lớn, đặc biệt đối với người cao tuổi, người có bệnh nền tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu hoặc từng có cơn thiếu máu não thoáng qua. Việc nhận diện đúng các tác nhân khởi phát giúp hạn chế tối đa nguy cơ đột quỵ bùng phát.

Chế độ ăn nhiều muối, chất béo và thói quen ăn uống thất thường

Mâm cơm ngày Tết truyền thống thường đầy ắp các món ăn chứa hàm lượng muối và chất béo bão hòa rất cao như bánh chưng, thịt đông, dưa hành muối, giò thủ và lạp xưởng. Việc tiêu thụ quá nhiều natri từ đồ muối chua kích thích giữ nước trong lòng mạch, làm tăng gánh nặng tuần hoàn và khiến huyết áp tăng vọt ngoài tầm kiểm soát.

Bên cạnh đó, thói quen ăn uống thất thường, ăn dồn bữa hoặc tiêu thụ nhiều bánh mứt ngọt công nghiệp làm đường huyết dao động dữ dội. Ở người mắc đái tháo đường hoặc rối loạn lipid máu, tình trạng này đẩy nhanh quá trình xơ vữa động mạch, tạo điều kiện cho các mảng xơ vữa nứt vỡ và kích hoạt phản ứng đông máu hình thành huyết khối gây tắc mạch não.

Lạm dụng rượu bia và các loại đồ uống có cồn trong các bữa tiệc liên hoan

Những buổi liên hoan, tất niên và chúc Tết liên tục khiến lượng cồn nạp vào cơ thể tăng đột biến trong thời gian ngắn. Rượu bia kích hoạt hệ thần kinh giao cảm, thúc đẩy tuyến thượng thận tiết catecholamine làm tim đập nhanh, co thắt mạch máu ngoại vi và đẩy huyết áp tâm thu lên mức rất cao.

Đặc biệt, tình trạng say xỉn làm cơ thể mất nước qua đường tiểu, khiến thể tích tuần hoàn giảm và độ quánh nhớt của dòng máu tăng lên. Lượng cồn cao còn có thể khởi phát các cơn loạn nhịp tim cấp tính, nhất là rung nhĩ. Rung nhĩ làm máu ứ đọng ở tâm nhĩ, dễ kết tập tiểu cầu tạo thành cục máu đông trôi lên não và gây đột quỵ nhồi máu não diện rộng.

Xáo trộn nhịp sinh hoạt, thức khuya kéo dài và tâm lý quên uống thuốc nền

Kỳ nghỉ Tết thường đi kèm với những chuyến du xuân, hội họp thâu đêm, chơi bài và thay đổi hoàn toàn nhịp sinh học thông thường. Việc thiếu ngủ triền miên gây stress cho hệ thần kinh trung ương, giải phóng hormone cortisol làm xơ cứng thành mạch và suy giảm khả năng tự điều hòa của hệ tuần hoàn.

Một vấn đề phổ biến và rất nguy hiểm là tâm lý kiêng khem đầu năm dẫn đến việc tự ý bỏ thuốc điều trị tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc thuốc chống đông. Nhiều người bệnh quên mang theo thuốc khi về quê, đi du lịch hoặc ngại uống thuốc vì sợ mang lại điều xui xẻo trong năm mới. Khi huyết áp không còn được kiểm soát bằng dược chất hạ áp, các cơn tăng huyết áp kịch phát rất dễ dẫn đến vỡ mạch máu não gây xuất huyết não tử vong.

Thời tiết chuyển lạnh đột ngột và phản xạ co mạch ở người cao tuổi

Tại nhiều vùng miền ở Việt Nam, dịp Tết Nguyên đán thường trùng với các đợt không khí lạnh tăng cường, rét đậm hoặc gió mùa buốt giá. Khi tiếp xúc đột ngột với luồng khí lạnh vào sáng sớm hoặc đêm khuya, các thụ thể cảm giác dưới da truyền tín hiệu kích hoạt phản xạ co mạch toàn thân để giữ nhiệt cho cơ thể.

Hiện tượng co thắt mạch ngoại biên đột ngột làm tăng sức cản mạch máu, khiến huyết áp vọt lên nhanh chóng trong vòng vài phút. Người cao tuổi có mạch máu kém đàn hồi do xơ vữa nếu thức dậy đột ngột rời khỏi chăn ấm, đi vệ sinh ban đêm nơi lộng gió hoặc tắm nước lạnh rất dễ gặp biến cố đứt vỡ mạch máu não hoặc hình thành cục máu đông gây nhồi máu não.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe phổ thông, không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định y khoa từ bác sĩ chuyên khoa thần kinh và tim mạch. Người có bệnh mạn tính tuyệt đối không được tự ý ngừng thuốc, giảm liều hoặc uống gộp liều thuốc huyết áp trong những ngày Tết. Khi nhận thấy các dấu hiệu méo miệng, yếu liệt nửa người hoặc nói khó, cần đưa ngay người bệnh đến cơ sở y tế có đơn vị đột quỵ gần nhất, tuyệt đối không chích máu ngón tay hay cạo gió.

Tóm tắt

Đột quỵ trong dịp Tết là mối đe dọa sức khỏe nghiêm trọng nhưng hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa. Việc kiểm soát thói quen ăn uống, hạn chế tối đa rượu bia, giữ ấm cơ thể và duy trì uống thuốc điều trị đều đặn sẽ giúp bảo vệ hệ tim mạch và não bộ trọn vẹn suốt kỳ nghỉ sum vầy.