Nguyên nhân nổi hạch dưới cằm và những điều cần lưu ý

Nguyên nhân nổi hạch dưới cằm là gì?

Hạch dưới cằm thuộc nhóm hạch bạch huyết vùng cổ, có nhiệm vụ thu gom và lọc dịch bạch huyết từ vùng cằm, môi dưới, sàn miệng, đầu lưỡi và răng cửa dưới. Ở trạng thái khỏe mạnh bình thường, các hạch này rất nhỏ, mềm và nằm sâu dưới da nên hầu như không thể sờ thấy.

Khi có phản ứng miễn dịch hoặc bệnh lý xảy ra tại các cơ quan lân cận, hạch có thể phì đại lên kích thước từ vài milimet đến vài centimet. Việc hạch dưới cằm nổi lên thực chất là tín hiệu báo động cho thấy cơ thể đang chủ động phòng vệ chống lại tác nhân gây hại. Tuy nhiên, tính chất của hạch như độ cứng, độ di động, cảm giác đau và thời gian tồn tại sẽ phản ánh những nguyên nhân bệnh lý rất khác nhau.

Nhiễm trùng răng miệng và tai mũi họng gây nổi hạch dưới cằm

Nhiễm trùng tại chỗ ở khoang miệng và vùng hầu họng là nguyên nhân phổ biến nhất khiến hạch dưới cằm sưng to. Khi các mô lân cận bị vi khuẩn hoặc virus tấn công, hệ thống bạch huyết ở cằm sẽ tập trung tế bào miễn dịch để ngăn chặn mầm bệnh lây lan.

Các bệnh lý thường gặp gây sưng hạch bao gồm sâu răng nặng, viêm tủy răng, áp xe quanh cuống răng, viêm lợi, viêm loét niêm mạc miệng, viêm amidan và viêm họng cấp. Trong những trường hợp này, hạch thường xuất hiện nhanh chóng, có cảm giác đau tức khi ấn vào, kích thước nhỏ và di động tốt dưới da. Khi ổ nhiễm trùng ban đầu được điều trị dứt điểm, hạch thường sẽ mềm dần và tự thu nhỏ kích thước.

Bệnh lý tuyến nước bọt và các nang vùng sàn miệng

Khu vực dưới hàm và dưới cằm chứa các tuyến nước bọt chính và phụ, đóng vai trò tiết nước bọt giúp tiêu hóa thức ăn. Tình trạng viêm nhiễm hoặc tắc nghẽn ống tuyến nước bọt do sỏi có thể khiến các mô sưng phồng, dễ nhầm lẫn hoặc kích hoạt hạch bạch huyết phản ứng sưng to.

Các vấn đề thường gặp gồm sỏi tuyến dưới hàm gây ứ đọng nước bọt, viêm tuyến nước bọt do nhiễm khuẩn hoặc quai bị. Người bệnh thường cảm thấy đau tức tăng lên rõ rệt khi ăn hoặc nuốt, vùng dưới cằm sưng nề và đôi khi sốt nhẹ. Việc xác định đúng nguyên nhân từ tuyến nước bọt đòi hỏi bác sĩ chuyên khoa thăm khám lâm sàng kết hợp siêu âm vùng cổ.

Bệnh lý toàn thân và nhiễm trùng mạn tính

Bên cạnh nhiễm trùng cấp tính, nổi hạch dưới cằm còn có thể xuất phát từ các bệnh lý mạn tính hoặc nhiễm trùng toàn thân kéo dài. Nhiễm trùng lao hạch là một trong những nguyên nhân phổ biến tại các nước nhiệt đới, với đặc điểm hạch to dần, tạo thành chuỗi, dính liền nhau và thường không đau trong giai đoạn đầu.

Ngoài ra, các bệnh tự miễn như lupus ban đỏ hệ thống hoặc viêm khớp dạng thấp cũng có thể kích hoạt hệ miễn dịch toàn thân hoạt động quá mức, dẫn đến phì đại các hạch bạch huyết ở nhiều vị trí, bao gồm cả vùng cổ và dưới cằm. Đối với những trường hợp này, việc chẩn đoán cần dựa trên xét nghiệm máu chuyên sâu và theo dõi toàn diện thể trạng người bệnh.

Khối u và bệnh lý ác tính tiềm ẩn vùng đầu cổ

Mặc dù ít gặp hơn so với các nguyên nhân viêm nhiễm, nổi hạch dưới cằm vẫn có thể là dấu hiệu cảnh báo sớm của khối u ác tính. Tình trạng này có thể xuất phát từ ung thư nguyên phát hệ hạch bạch huyết như u lympho, hoặc do tế bào ung thư di căn từ các cơ quan lân cận như ung thư lưỡi, ung thư sàn miệng, ung thư vòm họng hay ung thư thanh quản.

Hạch ác tính thường có những đặc tính nhận diện rõ rệt: hạch cứng chắc như đá, bề mặt gồ ghề, cố định chặt vào mô xung quanh và khó di động khi sờ nắn. Người bệnh thường không cảm thấy đau đớn tại hạch nhưng lại sụt cân nhanh không rõ nguyên nhân, sốt kéo dài về chiều hoặc đổ mồ hôi trộm ban đêm. Khi phát hiện những dấu hiệu này, việc thăm khám chuyên khoa ung bướu để sinh thiết hạch là vô cùng cấp thiết.

Thời điểm cần chủ động đến gặp bác sĩ kiểm tra

Đa số các trường hợp hạch dưới cằm xuất hiện sau đợt viêm họng hay nhổ răng sẽ tự thuyên giảm trong vòng một đến hai tuần. Tuy nhiên, người bệnh cần đến bệnh viện ngay nếu hạch tồn tại kéo dài trên ba đến bốn tuần mà không có dấu hiệu thu nhỏ kích thước.

Các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm cần khám ngay gồm hạch sưng to nhanh chóng, hạch cứng chắc và không di động, xuất hiện nhiều hạch ở các vị trí khác như nách hay bẹn, khó nuốt, khó thở, khàn tiếng kéo dài, ho ra máu hoặc suy giảm thể trạng nghiêm trọng. Tại cơ sở y tế, bác sĩ có thể chỉ định siêu âm, nội soi tai mũi họng, chụp cắt lớp vi tính hoặc chọc hút tế bào kim nhỏ để xác định chính xác bản chất của hạch.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho chẩn đoán y khoa chuyên sâu. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc giảm đau để tự điều trị hoặc áp dụng các bài thuốc đắp lá dân gian lên vị trí nổi hạch vì có thể gây bỏng da, nhiễm trùng huyết hoặc làm che lấp các dấu hiệu bệnh nguy hiểm.

Tóm tắt

Nổi hạch dưới cằm phần lớn là phản ứng miễn dịch tự nhiên và có thể tự khỏi khi ổ viêm khu trú được kiểm soát. Dẫu vậy, người bệnh tuyệt đối không nên chủ quan tự ý chẩn đoán, nắn bóp hay dùng thuốc bừa bãi. Việc theo dõi sát sao tiến triển và chủ động đến cơ sở y tế thăm khám khi xuất hiện dấu hiệu bất thường là cách an toàn nhất để bảo vệ sức khỏe.