Nguyên nhân nhiễm virus corona và các con đường lây truyền phổ biến

Nguyên nhân virus corona là gì?

Virus corona là tên gọi chung của một phân họ virus có lớp vỏ bọc bên ngoài chứa vật chất di truyền RNA chuỗi đơn. Dưới kính hiển vi điện tử, bề mặt của virus có các gai glycoprotein nhô ra trông giống như vương miện hoàng gia, do đó được đặt tên là corona. Họ virus này bao gồm rất nhiều chủng khác nhau phân bố rộng rãi trong thế giới động vật có vú và loài chim.

Phần lớn các chủng coronavirus chỉ gây ra các triệu chứng cảm lạnh nhẹ ở đường hô hấp trên. Tuy nhiên, một số biến thể đột biến có khả năng tấn công sâu xuống đường hô hấp dưới, gây viêm phổi nặng, suy hô hấp cấp và các biến chứng nguy hiểm toàn thân. Việc nhận diện chính xác bản chất và phương thức xâm nhập của virus là nền tảng để áp dụng các biện pháp ngăn ngừa lây nhiễm hiệu quả.

Nguồn gốc sinh học và sự truyền lây từ động vật sang người

Virus corona là một họ virus lớn gồm nhiều chủng khác nhau, trong đó có những chủng chỉ gây cảm lạnh thông thường và những chủng gây nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính nặng như SARS-CoV, MERS-CoV hay SARS-CoV-2. Nguyên nhân sâu xa dẫn đến sự xuất hiện của các đợt bùng phát nguy hiểm thường bắt nguồn từ hiện tượng truyền lây xuyên loài.

Nhiều nghiên cứu dịch tễ học ghi nhận các chủng coronavirus gây bệnh nặng ở người có ổ chứa tự nhiên từ động vật hoang dã, đặc biệt là loài dơi. Sau quá trình đột biến gen ngẫu nhiên và thích nghi qua các vật chủ trung gian, virus có được khả năng xâm nhập tế bào người, vượt qua hàng rào miễn dịch tự nhiên để nhân lên và gây bệnh trên đường hô hấp.

Cơ chế lây truyền qua giọt bắn đường hô hấp và không khí

Nguyên nhân trực tiếp khiến một cá nhân bị nhiễm virus corona là do tiếp xúc với dịch tiết đường hô hấp của người mang mầm bệnh. Khi người nhiễm nói chuyện, ho, hắt hơi hoặc thở mạnh, vô số giọt bắn chứa các hạt virus sẽ được giải phóng ra không khí xung quanh.

Nếu người đối diện đứng trong phạm vi gần mà không có biện pháp che chắn, các giọt bắn này có thể trực tiếp xâm nhập vào niêm mạc mắt, mũi hoặc miệng. Trong môi trường kín gió và kém lưu thông không khí, các hạt khí dung siêu nhỏ lơ lửng lâu hơn, làm tăng đáng kể nguy cơ lây nhiễm cho những người có mặt trong cùng không gian.

Lây nhiễm gián tiếp qua bề mặt tiếp xúc và thói quen sinh hoạt

Bên cạnh đường hô hấp trực tiếp, việc phơi nhiễm với bề mặt chứa dịch tiết mang mầm bệnh cũng là nguyên nhân phổ biến dẫn đến lây nhiễm. Khi giọt bắn rơi xuống các vật dụng sinh hoạt như tay nắm cửa, nút bấm thang máy, bàn ghế hoặc màn hình điện thoại, virus corona có thể tồn tại trong một khoảng thời gian nhất định.

Người lành khi vô tình chạm tay vào các bề mặt nhiễm bẩn này rồi đưa tay lên chạm mắt, ngoáy mũi hoặc dụi miệng sẽ vô tình đưa virus vào các vị trí niêm mạc nhạy cảm. Đây là con đường lây truyền gián tiếp thường gặp ở những nơi công cộng hoặc khu vực sinh hoạt chung đông người.

Các yếu tố nguy cơ làm tăng khả năng phơi nhiễm virus coronas

Khả năng lây nhiễm và mức độ ảnh hưởng của virus corona đối với mỗi cá nhân còn chịu tác động lớn từ hệ thống miễn dịch và môi trường xung quanh. Những người có hệ miễn dịch suy yếu, người cao tuổi hoặc người mắc các bệnh lý mạn tính nền như tim mạch, đái tháo đường, phổi tắc nghẽn mạn tính thường có nguy cơ nhiễm bệnh cao hơn và dễ diễn tiến nặng.

Ngoài ra, việc thường xuyên sinh hoạt trong không gian kín, thiếu ánh sáng tự nhiên và thông gió kém, kết hợp với thói quen không đeo khẩu trang hoặc lơ là rửa tay khử khuẩn, là những yếu tố môi trường thuận lợi tạo điều kiện cho virus phát tán nhanh chóng trong cộng đồng.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc tư vấn điều trị từ chuyên gia y tế. Người có biểu hiện sốt, ho, khó thở hoặc nghi ngờ phơi nhiễm không nên tự ý dùng thuốc kháng sinh, thuốc kháng virus khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.

Tóm tắt

Hiểu rõ nguồn gốc và phương thức phát tán của virus corona giúp mỗi người chủ động bảo vệ bản thân và gia đình. Việc tuân thủ vệ sinh cá nhân, giữ môi trường thông thoáng và tiêm chủng đầy đủ là nền tảng cốt lõi giúp giảm nguy cơ lây nhiễm trong cộng đồng. Khi xuất hiện dấu hiệu bất thường, người bệnh nên chủ động liên hệ cơ sở y tế để được hướng dẫn chi tiết.