Các nguyên nhân chủ yếu khiến mắt bị nóng rát và cách chăm sóc

Mắt bị nóng rát là gì?

Mắt bị nóng rát là trạng thái bề mặt nhãn cầu, đặc biệt là kết mạc và giác mạc, bị kích thích dẫn tới cảm giác cay xót, châm chích, bỏng rát hoặc cộm xốn khó chịu. Bề mặt mắt được bao phủ bởi mạng lưới đầu mút dây thần kinh cảm giác vô cùng phong phú xuất phát từ dây thần kinh sinh ba, nên chỉ cần một thay đổi nhỏ về độ ẩm, độ pH hay sự xuất hiện của dị vật li ti cũng đủ kích hoạt phản xạ khó chịu dữ dội. Hiện tượng nóng rát có thể diễn ra đơn độc hoặc đi kèm với các biểu hiện khác như đỏ mắt, cộm mắt, chảy nước mắt phản xạ, ngứa ngáy và nhạy cảm với ánh sáng. Tình trạng này có thể xuất hiện thoáng qua rồi tự hết khi mắt được nghỉ ngơi, nhưng cũng có thể kéo dài dai dẳng nếu bắt nguồn từ các rối loạn mạn tính của màng phim nước mắt hay tổn thương viêm nhiễm cấu trúc phụ nhãn cầu.

Hội chứng khô mắt và sự bất ổn định của màng phim nước mắt

Hội chứng khô mắt là một trong những căn nguyên phổ biến nhất dẫn tới cảm giác xót, cay và nóng rát ở mắt. Màng phim nước mắt bao gồm ba lớp thiết yếu là lớp mỡ, lớp nước và lớp nhầy, đóng vai trò giữ ẩm, bôi trơn và bảo vệ bề mặt nhãn cầu khỏi vi khuẩn cùng các tác nhân gây hại. Khi quá trình sản xuất nước mắt bị suy giảm hoặc tốc độ bốc hơi nước mắt diễn ra quá nhanh, màng phim này sẽ bị mất ổn định.

Sự thiếu hụt độ ẩm khiến biểu mô giác mạc và kết mạc bị cọ xát trực tiếp mỗi khi chớp mắt, từ đó kích hoạt phản ứng viêm tại chỗ và gây ra cảm giác râm ran, bỏng rát như có cát hay bụi bẩn lọt vào trong mắt. Hiện tượng này đặc biệt dễ xảy ra ở nhân viên văn phòng nhìn màn hình máy tính liên tục mà ít chớp mắt, người lớn tuổi do suy giảm chức năng tuyến lệ, hoặc người làm việc thường xuyên trong phòng điều hòa có độ ẩm không khí thấp.

Viêm bờ mi và các bệnh lý nhiễm trùng bề mặt nhãn cầu

Nhiễm trùng và viêm nhiễm các cấu trúc quanh mắt cũng là yếu tố hàng đầu kích hoạt tình trạng mắt bị nóng rát. Điển hình trong số đó là bệnh viêm bờ mi, xảy ra khi các tuyến meibomian nằm dọc theo viền mí mắt bị tắc nghẽn, dẫn tới ứ đọng bã nhờn, tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển và gây viêm mạn tính bờ mi. Người bệnh thường cảm thấy mí mắt sưng đỏ, ngứa ngáy, đóng vảy quanh chân lông mi và mắt nóng rát kéo dài.

Bên cạnh đó, bệnh viêm kết mạc do virus, vi khuẩn hoặc nấm cũng gây sung huyết mạch máu, làm mắt đỏ rực, chảy nước mắt giàn giụa kèm theo cảm giác bỏng rát và cộm vướng rõ rệt. Những tổn thương sâu hơn như viêm giác mạc, loét giác mạc do chấn thương hay nhiễm ký sinh trùng qua kính áp tròng cũng tạo nên cơn đau rát nhức nhối, đòi hỏi phải được can thiệp y tế kịp thời để tránh biến chứng sẹo giác mạc làm giảm thị lực vĩnh viễn.

Tác động từ dị ứng môi trường và thói quen sử dụng kính áp tròng

Môi trường sống và thói quen sinh hoạt hằng ngày tác động rất lớn đến sự êm dịu của nhãn cầu. Khi tiếp xúc trực tiếp với khói thuốc lá, bụi mịn công nghiệp, phấn hoa, lông động vật hoặc hóa chất gia dụng như nước hoa xịt phòng, mắt có thể phản ứng dữ dội bằng tình trạng viêm kết mạc dị ứng. Hệ miễn dịch giải phóng hoạt chất histamine gây ngứa ngáy, phù nề mí mắt và làm mắt nóng rát liên tục.

Ngoài ra, việc tiếp xúc với tia cực tím trong ánh nắng mặt trời gắt mà không đeo kính bảo hộ, khí clo trong hồ bơi, hoặc gió thổi trực tiếp từ quạt điện vào mặt cũng làm khô và kích ứng bề mặt mắt. Việc sử dụng kính áp tròng sai quy cách như đeo quá thời gian quy định, không vệ sinh khay đựng sạch sẽ hoặc đeo kính khi ngủ cũng là tác nhân cơ học khiến giác mạc bị thiếu oxy, trầy xước và bùng phát cảm giác rát buốt nghiêm trọng.

Biện pháp chăm sóc và làm dịu mắt bị nóng rát tại nhà

Để làm dịu cảm giác khó chịu và phục hồi màng bảo vệ mắt, việc chăm sóc đúng phương pháp đóng vai trò quyết định. Biện pháp đơn giản và hiệu quả đầu tiên là sử dụng gạc sạch thấm nước ấm chườm nhẹ lên vùng mắt nhắm trong khoảng 5 đến 10 phút. Nhiệt độ ấm giúp làm tan các chất nhờn bít tắc trong tuyến bã nhờn bờ mi, kích thích tuần hoàn máu và hỗ trợ tuyến lệ tiết dịch tự nhiên tốt hơn.

Đồng thời, người bệnh có thể sử dụng các dung dịch nước mắt nhân tạo không chứa chất bảo quản để cấp ẩm tức thì và rửa trôi các hạt bụi bẩn bám dính trên giác mạc. Khi làm việc với thiết bị điện tử, hãy duy trì quy tắc 20-20-20, nghĩa là sau 20 phút nhìn màn hình thì hướng mắt nhìn ra một vật ở khoảng cách 20 feet tương đương 6 mét trong vòng 20 giây để các cơ vận nhãn được thư giãn. Trong giai đoạn mắt đang kích ứng, tuyệt đối tránh dụi tay lên mắt vì hành động này có thể gây trầy xước giác mạc và lây lan vi khuẩn từ bàn tay vào mắt.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức chăm sóc mắt và không thay thế cho chẩn đoán y khoa chuyên sâu. Tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc nhỏ mắt chứa corticoid hoặc kháng sinh khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa mắt, bởi việc lạm dụng có thể dẫn đến biến chứng tăng nhãn áp, đục thủy tinh thể hoặc loét giác mạc nghiêm trọng. Nếu cảm giác nóng rát đi kèm đau nhức dữ dội, mờ mắt hoặc chảy mủ, người bệnh cần tới bệnh viện chuyên khoa mắt ngay.

Tóm tắt

Cảm giác nóng rát ở mắt là tín hiệu nhắc nhở đôi mắt đang chịu kích ứng hoặc tổn thương bề mặt nhãn cầu. Việc tìm hiểu nguyên nhân, thay đổi thói quen điều tiết và áp dụng các biện pháp bảo vệ mắt hằng ngày sẽ giúp duy trì đôi mắt sáng khỏe. Nếu cảm giác khó chịu không thuyên giảm, người bệnh nên chủ động đến cơ sở y tế chuyên khoa mắt để được thăm khám chi tiết.