Nguyên nhân gây viêm phế quản cấp tính ở trẻ em

Nguyên nhân gây viêm phế quản cấp tính ở trẻ em là gì?

Viêm phế quản cấp tính ở trẻ em là bệnh lý hô hấp thường gặp ở trẻ nhỏ, đặc trưng bởi tình trạng phù nề, xung huyết và tăng tiết chất nhầy tại niêm mạc phế quản. Khi các ống dẫn khí lớn dẫn khí vào phổi bị viêm, đường kính lòng phế quản thu hẹp lại, làm cản trở luồng khí lưu thông và kích thích các phản xạ ho liên tục để tống đờm ra ngoài.

Bệnh có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi nhưng thường gặp nhất ở trẻ sơ sinh, trẻ nhũ nhi và trẻ dưới 5 tuổi. Ở lứa tuổi này, đường kính đường thở của trẻ còn tương đối hẹp và cấu trúc sụn phế quản còn mềm, nên phản ứng viêm dễ gây ra các triệu chứng tắc nghẽn hô hấp rõ rệt hơn so với trẻ lớn hoặc người trưởng thành. Hầu hết các đợt viêm phế quản cấp diễn tiến lành tính và có thể tự thuyên giảm sau khoảng 1 đến 2 tuần nếu được chăm sóc đúng cách.

Nhiễm virus đường hô hấp là nguyên nhân hàng đầu

Virus là tác nhân phổ biến nhất, chiếm phần lớn các trường hợp viêm phế quản cấp tính ở trẻ nhỏ. Bệnh thường khởi phát sau một đợt nhiễm trùng đường hô hấp trên như cảm lạnh thông thường hoặc cúm. Khi xâm nhập vào vùng mũi họng, virus lan dần xuống đường dẫn khí dưới và gây viêm niêm mạc phế quản.

Các loại virus thường gặp bao gồm virus hợp bào hô hấp (RSV), virus cúm, virus á cúm, adenovirus và rhinovirus. Ở trẻ dưới 2 tuổi, virus hợp bào hô hấp là nguyên nhân hàng đầu gây viêm tiểu phế quản và viêm phế quản cấp. Do căn nguyên chính là virus, việc tự ý cho trẻ dùng thuốc kháng sinh là không phù hợp và không mang lại hiệu quả điều trị.

Nhiễm khuẩn nguyên phát và bội nhiễm vi khuẩn

Mặc dù ít gặp hơn so với virus, vi khuẩn vẫn có thể là nguyên nhân nguyên phát hoặc thứ phát gây viêm phế quản cấp ở trẻ em. Nhiễm khuẩn thứ phát thường xảy ra khi đường thở của trẻ đã bị tổn thương và suy yếu sau đợt nhiễm virus trước đó, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển.

Một số vi khuẩn hay gặp gồm Mycoplasma pneumoniae, Chlamydia pneumoniae, phế cầu khuẩn Streptococcus pneumoniae và vi khuẩn Haemophilus influenzae. Trong đó, Mycoplasma pneumoniae thường gặp nhiều hơn ở trẻ trong độ tuổi đi học và thanh thiếu niên. Việc xác định nhiễm khuẩn cần dựa vào thăm khám lâm sàng và xét nghiệm của bác sĩ để chỉ định phác đồ phù hợp.

Tác động từ ô nhiễm môi trường và thời tiết thay đổi

Đường thở của trẻ nhỏ rất nhạy cảm với các yếu tố kích ứng từ môi trường xung quanh. Khói thuốc lá thụ động là một trong những tác nhân hàng đầu làm suy giảm chức năng thanh thải chất nhầy của biểu mô phế quản, khiến đường thở dễ bị viêm và nhiễm trùng hơn.

Bên cạnh khói thuốc, bụi mịn, phấn hoa, lông thú nuôi, khói bếp than và hóa chất tẩy rửa cũng có thể kích hoạt phản ứng viêm niêm mạc phế quản. Vào thời điểm chuyển mùa, không khí lạnh và khô hanh làm co mạch máu niêm mạc đường thở, làm giảm khả năng miễn dịch tại chỗ và tạo điều kiện cho tác nhân gây bệnh xâm nhập.

Yếu tố cơ địa và sức đề kháng chưa hoàn thiện ở trẻ

Hệ miễn dịch của trẻ em chưa hoàn thiện đầy đủ, khiến trẻ dễ mắc các bệnh truyền nhiễm đường hô hấp hơn so với người trưởng thành. Những trẻ sinh non, nhẹ cân, trẻ suy dinh dưỡng hoặc mắc bệnh lý bẩm sinh thường có nguy cơ cao diễn tiến nặng khi bị viêm đường hô hấp.

Trẻ có cơ địa dị ứng, viêm mũi dị ứng hoặc hen phế quản cũng có tính phản ứng đường thở cao hơn bình thường. Ngoài ra, việc trẻ sinh hoạt và học tập tại môi trường tập trung như nhà trẻ, trường mẫu giáo tạo điều kiện cho các mầm bệnh lây lan nhanh chóng qua các giọt bắn đường hô hấp khi ho, hắt hơi.

Lưu ý an toàn

Các thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định y khoa. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc giảm ho hoặc thuốc giãn phế quản cho trẻ uống khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa nhi. Khi trẻ có biểu hiện thở khó, thở nhanh bất thường hoặc sốt cao, cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay.

Tóm tắt

Hiểu rõ các nguyên nhân gây viêm phế quản cấp tính ở trẻ em giúp cha mẹ chủ động phòng ngừa và chăm sóc con đúng cách. Khi trẻ có biểu hiện ho, sốt hoặc thở bất thường, việc đưa trẻ đi khám bác sĩ chuyên khoa nhi là biện pháp an toàn nhất để trẻ được chẩn đoán chính xác và phục hồi tốt.