Nguyên nhân gây viêm hầu họng và các cách điều trị
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Viêm hầu họng là tình trạng viêm nhiễm phổ biến tại niêm mạc lót phía sau cổ họng, gây ra cảm giác đau rát, vướng víu khó chịu khi nuốt hoặc nói chuyện. Đa số các đợt bệnh khởi phát do vi rút hô hấp hoặc các yếu tố kích ứng từ môi trường, nhưng một số trường hợp có thể do vi khuẩn gây ra.
Hiểu rõ căn nguyên gây bệnh, phân biệt đúng giữa nhiễm vi rút và vi khuẩn cùng việc áp dụng các biện pháp chăm sóc y khoa an toàn sẽ giúp người bệnh hồi phục nhanh chóng, bảo vệ niêm mạc họng và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm.
Viêm hầu họng là gì?
Hầu họng đóng vai trò là cửa ngõ chuyển tiếp giữa đường thở và đường tiêu hóa, đồng thời chứa các tổ chức bạch huyết quan trọng như amidan nhằm bảo vệ cơ thể trước các tác nhân gây hại từ bên ngoài. Khi lớp niêm mạc tại đây bị tấn công, phản ứng viêm sẽ diễn ra dẫn đến hiện tượng sung huyết, phù nề và tăng tiết dịch.
Tùy theo thời gian diễn tiến, viêm hầu họng có thể xuất hiện dưới dạng cấp tính kéo dài từ một đến hai tuần hoặc mạn tính nếu tiếp xúc với các yếu tố gây kích ứng kéo dài. Việc chủ động nhận diện sớm các biểu hiện đau rát, khàn tiếng nhẹ hoặc nuốt đau giúp người bệnh có hướng chăm sóc phù hợp, hạn chế tình trạng viêm lan rộng sang các cơ quan lân cận trong hệ hô hấp.
Các nguyên nhân phổ biến gây viêm hầu họng
Khoảng bảy mươi đến tám mươi phần trăm các trường hợp viêm hầu họng cấp tính bắt nguồn từ vi rút. Những chủng vi rút thường gặp nhất gồm Rhinovirus gây cảm lạnh, vi rút cúm mùa, Adenovirus hoặc Coronavirus. Khi xâm nhập vào cơ thể, vi rút nhanh chóng làm tổn thương các tế bào biểu mô bề mặt họng và kích hoạt phản ứng viêm.
Bên cạnh vi rút, vi khuẩn là nhóm tác nhân gây bệnh quan trọng, điển hình là vi khuẩn liên cầu nhóm A. Nhiễm liên cầu khuẩn đòi hỏi phải được điều trị đúng phác đồ để phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm như thấp tim hoặc viêm cầu thận. Ngoài ra, niêm mạc họng cũng có thể bị viêm do hít phải khói bụi ô nhiễm, khói thuốc lá, thời tiết thay đổi đột ngột hoặc do dịch axit từ dạ dày trào ngược lên cổ họng.
Phân biệt viêm hầu họng do vi rút và do vi khuẩn
Việc nhận biết nguyên nhân do vi rút hay vi khuẩn giúp định hướng chính xác phương pháp can thiệp, tránh việc dùng thuốc kháng sinh không cần thiết. Viêm hầu họng do vi rút thường xuất hiện kèm theo các triệu chứng cảm thông thường như nghẹt mũi, chảy nước mũi trong, hắt hơi và ho nhẹ. Niêm mạc họng đỏ đều và ít khi có giả mạc hay đốm mủ.
Ngược lại, viêm họng do vi khuẩn liên cầu thường khởi phát đột ngột với cơn sốt cao và cảm giác đau rát họng dữ dội, đặc biệt là khi nuốt. Bác sĩ thăm khám thường ghi nhận amidan sưng to, xuất hiện các chấm mủ trắng hoặc mảng dịch tiết màu vàng trên bề mặt, kèm theo hạch góc hàm sưng đau. Tình trạng này thường không đi kèm triệu chứng ho hoặc sổ mũi.
Phương pháp điều trị y khoa cho người bệnh viêm hầu họng
Điều trị viêm hầu họng luôn tuân theo nguyên tắc giải quyết đúng căn nguyên và giảm nhẹ các triệu chứng gây khó chịu. Đối với các đợt viêm họng do vi rút, biện pháp chủ đạo là điều trị triệu chứng và nâng cao thể trạng. Bác sĩ có thể hướng dẫn người bệnh dùng các thuốc giảm đau, hạ sốt thông thường như Paracetamol để cải thiện tình trạng đau nhức họng và sốt.
Trong trường hợp được chẩn đoán nhiễm khuẩn liên cầu qua thăm khám và xét nghiệm chuyên biệt, người bệnh sẽ được chỉ định liệu trình kháng sinh phù hợp. Việc tuân thủ đủ thời gian dùng thuốc theo đơn là bắt buộc nhằm tiêu diệt hoàn toàn vi khuẩn và ngăn ngừa kháng thuốc. Đồng thời, dung dịch súc họng chứa hoạt chất sát khuẩn nhẹ cũng có thể được bác sĩ khuyên dùng bổ trợ để làm sạch vùng hầu họng.
Chăm sóc tại nhà và phòng ngừa viêm hầu họng tái phát
Bên cạnh các can thiệp y tế, chế độ chăm sóc và phòng ngừa tại nhà giữ vai trò rất lớn trong quá trình phục hồi niêm mạc. Người bệnh nên duy trì thói quen súc họng bằng nước muối sinh lý ấm nhiều lần mỗi ngày để làm dịu cảm giác khô rát và hỗ trợ loại bỏ đờm nhớt. Uống đủ nước ấm, ăn các món ăn mềm lỏng và giữ độ ẩm không khí trong phòng ngủ cũng giúp cổ họng dễ chịu hơn.
Để chủ động phòng bệnh tái phát, mỗi cá nhân cần thường xuyên rửa tay bằng xà phòng, đeo khẩu trang khi đến nơi công cộng nhiều khói bụi và tránh dùng chung đồ dùng ăn uống với người đang bị bệnh hô hấp. Giữ ấm cơ thể khi thời tiết chuyển lạnh và tiêm phòng vắc xin cúm định kỳ hàng năm là những giải pháp bảo vệ hệ hô hấp toàn diện.
Lưu ý an toàn
Nội dung trong bài viết được cung cấp với mục đích giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng thuốc kháng sinh hay thuốc chống viêm khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Hãy đến ngay cơ sở y tế gần nhất nếu nhận thấy các dấu hiệu nguy hiểm như khó thở, khó nuốt nặng, cứng cổ, há miệng hạn chế hoặc sốt cao kéo dài không đáp ứng với thuốc hạ sốt.
Tóm tắt
Viêm hầu họng là tình trạng hô hấp thường gặp nhưng có thể tiến triển phức tạp nếu không được xác định đúng nguyên nhân và xử trí kịp thời. Việc kết hợp chăm sóc làm dịu tại nhà đúng cách và tuân thủ hướng dẫn điều trị của nhân viên y tế sẽ giúp niêm mạc họng phục hồi nhanh chóng và phòng tránh hiệu quả các biến chứng nguy hiểm.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Viêm hầu họng có bắt buộc phải dùng thuốc kháng sinh không?
Không phải mọi trường hợp viêm hầu họng đều cần kháng sinh. Thuốc kháng sinh chỉ có tác dụng đối với vi khuẩn và hoàn toàn vô hiệu trước vi rút. Người bệnh chỉ được dùng kháng sinh khi có chẩn đoán xác định từ bác sĩ.
Súc miệng bằng nước muối tự pha có tốt cho cổ họng không?
Nước muối tự pha nếu quá mặn có thể làm niêm mạc họng bị mất nước và kích ứng nghiêm trọng hơn. Tốt nhất người bệnh nên sử dụng nước muối sinh lý không phẩy chín phần trăm đạt chuẩn y tế để súc họng an toàn.
Viêm hầu họng thông thường bao lâu thì khỏi hẳn?
Các đợt viêm hầu họng do vi rút thường tự thuyên giảm và hồi phục sau ba đến bảy ngày nếu được nghỉ ngơi và chăm sóc hợp lý. Nếu triệu chứng kéo dài trên một tuần mà không đỡ, người bệnh cần đi khám chuyên khoa tai mũi họng.
Bị viêm hầu họng có nên uống nước đá lạnh không?
Người bệnh nên hạn chế uống nước đá lạnh vì nhiệt độ quá thấp có thể gây co thắt mạch máu niêm mạc, làm họng thêm đau rát và khó chịu. Uống nước ấm hoặc nước ở nhiệt độ phòng là lựa chọn thích hợp nhất.
Những dấu hiệu nào cảnh báo viêm hầu họng cần đi khám gấp?
Người bệnh cần đến cơ sở y tế khám ngay nếu thấy khó thở, đau họng dữ dội đến mức không thể nuốt thức ăn hay nước bọt, sốt cao liên tục không hạ, sưng cứng vùng cổ hoặc phát ban trên da.
