Nguyên nhân gây trẹo cổ và cách xử trí an toàn tại nhà

Trẹo cổ là gì?

Trẹo cổ, hay còn được gọi trong y khoa là tình trạng đau vẹo cổ cấp tính do co thắt cơ, xảy ra khi các dải cơ và dây chằng bao quanh cột sống cổ bị kéo căng quá mức hoặc co rút đột ngột. Vùng cổ người là một cấu trúc linh hoạt bao gồm bảy đốt sống cổ nâng đỡ toàn bộ trọng lượng hộp sọ, được bảo vệ và vận hành bởi một mạng lưới cơ bắp cùng hệ thống dây chằng phức tạp.

Khi một nhóm cơ tại đây rơi vào trạng thái co cứng cục bộ, người bệnh sẽ cảm thấy cổ bị khóa cứng ở một tư thế nhất định, thường là nghiêng nhẹ hoặc hơi xoay sang một bên. Mọi nỗ lực cố gắng đưa đầu về vị trí bình thường đều kích hoạt cơn đau nhói buốt, thậm chí cơn đau có thể lan rộng xuống phần cơ thang, mỏm vai và vùng lưng trên. Trẹo cổ có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, từ thanh thiếu niên đến người cao tuổi, gây ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt hàng ngày và năng suất làm việc.

Các nguyên nhân phổ biến dẫn đến hiện tượng trẹo cổ

Trẹo cổ cấp tính phần lớn bắt nguồn từ tình trạng căng cơ quá mức hoặc co thắt đột ngột của các nhóm cơ nâng đỡ vùng cổ, đặc biệt là cơ ức đòn chũm và cơ thang. Nguyên nhân phổ biến nhất là tư thế nằm ngủ không phù hợp, chẳng hạn như gối đầu quá cao, gối quá cứng hoặc ngủ gục trên bàn làm việc khiến cổ gập nghiêng trong nhiều giờ liên tục.

Bên cạnh đó, việc quay đầu đột ngột sang một bên khi nghe gọi, giật mình hoặc chuyển động sai tư thế khi tập luyện thể dục thể thao cũng có thể làm các sợi cơ bị căng giãn quá mức. Thói quen kẹp điện thoại vào vai để nói chuyện, ngồi làm việc trước máy tính sai tư thế kéo dài hoặc để quạt, luồng gió điều hòa lạnh thổi trực tiếp vào vùng gáy ban đêm cũng là yếu tố kích hoạt tình trạng co cứng cơ cổ cục bộ.

Ở một số trường hợp khác, trẹo cổ có thể là biểu hiện cảnh báo các bệnh lý tiềm ẩn tại cột sống cổ như thoái hóa đốt sống cổ, thoát vị đĩa đệm, viêm khớp mỏm gai hoặc kích thích rễ thần kinh tủy sống. Khi đĩa đệm hoặc sụn khớp bị bào mòn, các cơ xung quanh sẽ có phản xạ co thắt tự nhiên để cố định đoạn cột sống tổn thương, gây ra cảm giác cứng cổ dữ dội.

Cách xử trí ban đầu và chăm sóc an toàn tại nhà

Khi xuất hiện cơn đau cứng cổ, điều quan trọng đầu tiên là để vùng cổ được nghỉ ngơi, hạn chế tối đa các chuyển động quay lắc hoặc mang vác vật nặng. Trong 24 đến 48 giờ đầu, người bệnh nên áp dụng phương pháp chườm lạnh bằng cách bọc đá vào khăn bông mềm rồi chườm nhẹ nhàng lên vị trí đau khoảng 15 đến 20 phút mỗi lần. Liệu pháp nhiệt lạnh có tác dụng co mạch, hỗ trợ giảm sưng viêm và làm dịu nhanh cảm giác đau nhức buốt.

Sau khoảng hai ngày, nếu tình trạng co cứng vẫn còn, bạn có thể chuyển sang chườm ấm bằng túi chườm nhiệt hoặc tắm nước ấm dưới vòi sen. Nhiệt nóng giúp các mạch máu giãn nở, tăng cường oxy nuôi dưỡng mô cơ và hỗ trợ thư giãn các bó cơ đang co rút. Song song với việc chườm, người bệnh có thể thực hiện một số động tác xoa bóp nhẹ nhàng xung quanh vùng cơ thang và cơ ức đòn chũm mà không ấn quá sâu vào đốt sống.

Đối với các cơn đau gây khó chịu nhiều, việc sử dụng các thuốc giảm đau không kê đơn như paracetamol hoặc thuốc chống viêm không steroid có thể được cân nhắc theo đúng hướng dẫn trên bao bì hoặc chỉ dẫn của dược sĩ chuyên môn. Nếu cơn đau xuất phát từ co thắt cơ nghiêm trọng, bác sĩ có thể chỉ định thêm thuốc giãn cơ phù hợp cho từng cá nhân.

Các bài tập vận động nhẹ nhàng giúp phục hồi chức năng cổ

Sau giai đoạn co thắt cấp tính, khi các cơ bắp vùng cổ bắt đầu bớt căng cứng, người bệnh nên chủ động thực hiện các bài tập kéo giãn chậm rãi để khôi phục biên độ vận động bình thường. Bạn có thể ngồi thẳng lưng, từ từ nghiêng đầu sang một bên cho đến khi cảm thấy cơ bên đối diện hơi căng nhẹ, giữ nguyên tư thế trong khoảng 15 giây rồi trở về vị trí trung tâm, sau đó lặp lại cho bên còn lại.

Các động tác cúi gập cằm về phía hõm ức hoặc xoay nhẹ mặt sang trái rồi sang phải cũng hỗ trợ kéo giãn cơ nâng vai và giải phóng các điểm căng cứng. Tuy nhiên, toàn bộ quá trình tập luyện cần được thực hiện rất chậm, nhịp nhàng và dừng lại ngay lập tức nếu xuất hiện cảm giác đau nhói hoặc choáng váng. Không bao giờ gượng ép để bẻ khớp cổ phát ra tiếng kêu rắc vì điều này tiềm ẩn nguy cơ chấn thương dây chằng.

Bên cạnh vận động nhẹ nhàng, việc duy trì một số thói quen công thái học là yếu tố then chốt để ngăn chặn tình trạng này tái phát. Hãy điều chỉnh màn hình máy tính ngang tầm mắt để không phải cúi gập đầu khi làm việc. Cứ sau mỗi 45 đến 60 phút ngồi yên, bạn nên đứng dậy đi lại và xoay nhẹ khớp vai nhằm giải phóng áp lực tích tụ tại vùng đai vai và cột sống cổ.

Dấu hiệu cảnh báo cần đi khám bác sĩ ngay

Mặc dù đa phần các đợt trẹo cổ đều mang tính chất lành tính và tự khỏi trong thời gian ngắn, người bệnh không nên chủ quan trước những biểu hiện bất thường. Bạn cần nhanh chóng đến các cơ sở y tế có chuyên khoa cơ xương khớp hoặc thần kinh để thăm khám nếu cơn đau kéo dài quá 7 ngày mà không có dấu hiệu thuyên giảm dù đã nghỉ ngơi và chăm sóc đúng cách.

Đặc biệt, cần đi cấp cứu hoặc khám ngay nếu tình trạng đau cổ kèm theo cảm giác tê bì, châm chích, nóng rát lan xuống bả vai, cánh tay hoặc bàn tay, bởi đây là dấu hiệu rõ rệt của chèn ép rễ thần kinh cổ. Mất cảm giác, yếu cơ tay, khó cầm nắm đồ vật hoặc rối loạn khả năng phối hợp ngón tay cũng là những tín hiệu cảnh báo tổn thương thần kinh tiến triển.

Ngoài ra, những triệu chứng toàn thân đi kèm như sốt cao, ớn lạnh, đau đầu dữ dội, buồn nôn, cứng gáy không thể cúi cằm chạm ngực hoặc đau cổ xuất hiện sau tai nạn chấn thương trực tiếp vùng đầu cổ đòi hỏi sự can thiệp y tế khẩn cấp. Các bác sĩ có thể chỉ định chụp X-quang cột sống cổ hoặc chụp cộng hưởng từ MRI để đánh giá chính xác cấu trúc đĩa đệm và tủy sống.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa chuyên sâu. Người bệnh tuyệt đối không tự ý áp dụng các thủ thuật nắn bẻ khớp cổ từ những người không có chuyên môn y tế vì nguy cơ chấn thương tủy sống. Khi sử dụng bất kỳ loại thuốc giảm đau hay dán cao nào, cần tuân thủ hướng dẫn y tế và chủ động đi khám nếu triệu chứng không thuyên giảm.

Tóm tắt

Trẹo cổ là tình trạng thường gặp nhưng có thể cải thiện nhanh chóng nếu được chăm sóc đúng cách từ giai đoạn sớm. Người bệnh cần lắng nghe cơ thể, ưu tiên nghỉ ngơi, chườm lạnh hoặc chườm ấm nhẹ nhàng và tránh các động tác bẻ nắn thô bạo. Khi cơn đau kéo dài hoặc có dấu hiệu chèn ép rễ thần kinh, việc thăm khám tại chuyên khoa cơ xương khớp sẽ giúp tìm nguyên nhân chính xác và có phác đồ điều trị phù hợp nhất.