Những nguyên nhân gây ngứa và khô mắt thường gặp và cách chăm sóc

Nguyên nhân gây ngứa và khô mắt là gì?

Ngứa và khô mắt là tình trạng bề mặt nhãn cầu bị kích ứng do thiếu hụt độ ẩm, mất cân bằng màng phim nước mắt hoặc phản ứng viêm tại chỗ. Bình thường, màng phim nước mắt bao phủ giác mạc và kết mạc có vai trò duy trì độ trơn nhẵn, cung cấp dưỡng chất, oxy và bảo vệ mắt khỏi các tác nhân gây hại từ môi trường. Khi cấu trúc này bị xáo trộn hoặc tuyến lệ bài tiết kém, bề mặt mắt sẽ trở nên khô ráp, dễ tổn thương. Phản ứng kích ứng sau đó kích thích các đầu dây thần kinh cảm giác, tạo ra cảm giác ngứa ngáy, cay xè hoặc cộm như có dị vật. Nhận biết đúng nguyên nhân gây ngứa và khô mắt giúp người bệnh có hướng xử trí thích hợp, hạn chế thói quen dụi mắt gây tổn thương giác mạc và bảo vệ thị lực tốt hơn.

Dị ứng theo mùa và kích ứng từ môi trường xung quanh

Một trong những lý do phổ biến nhất dẫn đến tình trạng ngứa và khô mắt là viêm kết mạc dị ứng. Khi tiếp xúc với các dị nguyên từ môi trường như phấn hoa, lông thú nuôi, mạt bụi nhà hoặc khói thuốc lá, hệ miễn dịch tại kết mạc mắt sẽ kích hoạt giải phóng histamin. Chất trung gian hóa học này gây ra cảm giác ngứa ngáy dữ dội, kích thích mắt tiết dịch lỏng và làm cương tụ mạch máu kết mạc.

Bên cạnh các yếu tố không khí, hóa mỹ phẩm bôi quanh vùng mi mắt, dung dịch tẩy trang hoặc hóa chất tẩy rửa gia dụng cũng có thể trở thành tác nhân gây kích ứng tiếp xúc. Tình trạng dị ứng kéo dài làm xáo trộn lớp màng phim nước mắt bảo vệ nhãn cầu, khiến bề mặt giác mạc dễ bị khô ráp, cộm xốn và nhạy cảm hơn trước các tác động thông thường.

Hội chứng khô mắt và sự mất cân bằng màng phim nước mắt

Hội chứng khô mắt xảy ra khi tuyến lệ không sản xuất đủ lượng nước mắt cần thiết hoặc chất lượng màng phim nước mắt bị suy giảm, dẫn đến tình trạng bốc hơi quá nhanh. Màng phim nước mắt gồm ba lớp thiết yếu: lớp mỡ, lớp nước và lớp nhầy. Khi sự cân bằng giữa các lớp này bị phá vỡ, bề mặt giác mạc không còn được bôi trơn trơn tru, gây ra cảm giác khô ráp, rát bỏng và ngứa ngáy khó chịu.

Tình trạng này rất thường gặp ở những người làm việc văn phòng thường xuyên tiếp xúc với màn hình thiết bị điện tử. Khi tập trung cao độ, tần suất chớp mắt giảm đáng kể khiến nước mắt bốc hơi liên tục mà không kịp bù đắp. Ngoài ra, việc ngồi lâu trong phòng có điều hòa nhiệt độ với độ ẩm không khí thấp cũng khiến bề mặt mắt nhanh chóng mất nước và gia tăng cảm giác xót cộm.

Viêm bờ mi và rối loạn chức năng tuyến Meibomius

Viêm bờ mi và rối loạn chức năng tuyến Meibomius là nguyên nhân tiềm ẩn hàng đầu gây ngứa chân lông mi và khô mắt mạn tính. Tuyến Meibomius nằm dọc theo mép mí mắt có nhiệm vụ tiết ra lớp lipid mỏng phủ lên bề mặt nhãn cầu nhằm ngăn nước mắt bốc hơi. Khi các tuyến này bị tắc nghẽn hoặc viêm nhiễm do vi khuẩn, lớp mỡ bảo vệ sẽ thiếu hụt, làm nước mắt bay hơi nhanh bất thường.

Tình trạng viêm bờ mi thường biểu hiện bằng cảm giác ngứa ngáy ở viền mi, cộm như có hạt cát trong mắt, mí mắt sưng nhẹ và xuất hiện vảy bám quanh chân lông mi sau khi ngủ dậy. Sự xáo trộn màng phim nước mắt do viêm bờ mi khiến người bệnh vừa phải chịu đựng cơn ngứa dai dẳng, vừa thường xuyên cảm thấy mắt khô rát, cay xè ngay cả khi nghỉ ngơi.

Thói quen sử dụng kính áp tròng kéo dài hoặc sai cách

Việc sử dụng kính áp tròng không đúng cách hoặc đeo liên tục trong nhiều giờ liền là yếu tố trực tiếp gây khô và kích ứng bề mặt mắt. Kính áp tròng nằm áp sát trên giác mạc, cản trở sự lưu thông tự nhiên của nước mắt và hạn chế lượng oxy cung cấp cho các tế bào biểu mô giác mạc. Tình trạng này kéo dài khiến mắt nhanh bị khô và dễ tổn thương.

Ngoài ra, các mảng bám protein, bụi bẩn hoặc cặn từ dung dịch ngâm rửa kính nếu không được vệ sinh sạch sẽ có thể kích thích phản ứng dị ứng hoặc viêm kết mạc nhú gai khổng lồ. Người sử dụng kính áp tròng khi gặp tình trạng này sẽ cảm thấy mắt ngứa ngáy, đỏ nhẹ, cộm xốn dữ dội và không thể tiếp tục đeo kính một cách thoải mái.

Tác dụng phụ của thuốc và ảnh hưởng từ thay đổi nội tiết tố

Một số loại thuốc điều trị toàn thân có thể gây ra tác dụng phụ làm giảm tiết nước mắt, điển hình như thuốc kháng histamin trị dị ứng, thuốc chống nghẹt mũi, thuốc hạ huyết áp, thuốc an thần hoặc thuốc lợi tiểu. Những hoạt chất này có thể vô tình làm khô niêm mạc, khiến bề mặt nhãn cầu mất đi độ ẩm tự nhiên, dẫn tới khô rát và ngứa mắt thứ phát.

Bên cạnh đó, các biến đổi nội tiết tố theo độ tuổi, đặc biệt là ở phụ nữ giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh, cũng ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng bài tiết của tuyến lệ. Sự suy giảm nồng độ hormone estrogen và androgen làm suy yếu quá trình tái tạo màng phim nước mắt, khiến phụ nữ trung niên có nguy cơ cao bị khô và ngứa mắt kéo dài hơn so với các nhóm đối tượng khác.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức chăm sóc sức khỏe tổng quát, không thay thế cho việc thăm khám và chẩn đoán y khoa. Người đọc tuyệt đối không tự ý mua hoặc sử dụng các loại thuốc nhỏ mắt có chứa kháng sinh, corticoid hay thuốc co mạch kéo dài mà không có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa mắt, bởi việc dùng sai thuốc có thể dẫn đến biến chứng nguy hiểm như tăng nhãn áp hoặc tổn thương giác mạc không hồi phục. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy đến các cơ sở y tế chuyên khoa mắt để được kiểm tra chính xác.

Tóm tắt

Cảm giác ngứa và khô mắt là tín hiệu cảnh báo bề mặt nhãn cầu đang bị tổn thương hoặc thiếu hụt độ ẩm bảo vệ. Việc tìm hiểu rõ căn nguyên giúp bạn chủ động thay đổi thói quen sinh hoạt và có phương án chăm sóc phù hợp. Khi các khó chịu kéo dài hoặc không thuyên giảm sau khi nghỉ ngơi, việc thăm khám bác sĩ chuyên khoa mắt là bước cần thiết để bảo vệ thị lực lâu dài.