Nguyên nhân gây huyết áp thấp tâm trương và những lưu ý cần biết

Nguyên nhân gây huyết áp thấp tâm trương là gì?

Huyết áp được biểu thị bằng hai chỉ số gồm huyết áp tâm thu phản ánh áp lực khi tim co bóp tống máu và huyết áp tâm trương phản ánh áp lực trong lòng động mạch khi cơ tim thả lỏng để nạp đầy máu. Khi huyết áp tâm trương hạ xuống dưới sáu mươi milimet thủy ngân trong khi huyết áp tâm thu vẫn ở mức bình thường, hiện tượng này được gọi là hạ huyết áp tâm trương đơn độc.

Trạng thái này thường gặp ở người cao tuổi hoặc những người đang sử dụng thuốc điều trị bệnh mạn tính. Mặc dù huyết áp tâm thu đóng vai trò quan trọng trong việc đẩy máu đi khắp cơ thể, áp lực tâm trương lại giữ vai trò quyết định trong việc tưới máu cho chính các động mạch vành nuôi dưỡng cơ tim. Do đó, việc hiểu rõ các nguyên nhân gây tụt huyết áp tâm trương là bước đầu tiên để bảo vệ chức năng tuần hoàn toàn diện.

Bản chất và ý nghĩa sinh lý của chỉ số huyết áp tâm trương

Huyết áp tâm trương là áp lực máu đo được trong lòng động mạch khi tim đang ở pha giãn nở và nghỉ ngơi giữa hai nhịp đập. Đây chính là giai đoạn các nhánh động mạch vành nhận máu để nuôi dưỡng chính cơ tim. Thông thường, giá trị này dao động trong khoảng từ sáu mươi đến tám mươi milimet thủy ngân. Khi chỉ số này hạ xuống dưới mức bình thường trong khi chỉ số huyết áp tâm thu vẫn ổn định, hiện tượng này được gọi là hạ huyết áp tâm trương đơn độc.

Tình trạng này có thể phản ánh sự giảm sức cản của mạng lưới mạch máu ngoại vi hoặc giảm thể tích tuần hoàn trong lòng mạch. Khi áp lực trong thì tâm trương không đủ lớn, tốc độ và lưu lượng máu tưới đến các cơ quan quan trọng như tim, não và thận có thể bị suy giảm. Mặc dù nhiều người không biểu hiện dấu hiệu rầm rộ, việc chỉ số đáy này hạ thấp kéo dài vẫn cần được theo dõi kỹ lưỡng để phòng tránh các đợt choáng ngất hay tổn thương cơ quan đích.

Ảnh hưởng từ quá trình lão hóa mạch máu và tác dụng phụ của thuốc

Một trong những yếu tố phổ biến dẫn đến giảm huyết áp tâm trương là quá trình lão hóa tự nhiên của hệ thống tuần hoàn. Khi tuổi tác tăng cao, thành động mạch chủ và các động mạch lớn mất dần tính đàn hồi, trở nên xơ cứng hơn. Hiện tượng này làm cho huyết áp tâm thu tăng cao hơn trong khi huyết áp tâm trương lại có xu hướng giảm sâu, dẫn đến khoảng cách giữa hai chỉ số ngày càng giãn rộng.

Bên cạnh yếu tố lão hóa mạch máu, việc sử dụng thuốc điều trị cũng là nguyên nhân thường gặp trên thực tế lâm sàng. Các nhóm thuốc hạ huyết áp như thuốc chẹn thụ thể beta, thuốc ức chế men chuyển, thuốc lợi tiểu hoặc thuốc giãn mạch nếu dùng liều cao hoặc không phù hợp với cơ địa có thể làm tụt huyết áp tâm trương. Ngoài ra, một số thuốc điều trị phì đại tuyến tiền liệt, thuốc chống trầm cảm hoặc thuốc điều trị rối loạn cương dương cũng có thể gây giãn mạch ngoại vi và làm hạ chỉ số này.

Tác động từ giảm thể tích tuần hoàn và bệnh lý tim mạch, nội tiết

Huyết áp tâm trương phụ thuộc rất lớn vào lượng dịch tuần hoàn trong lòng mạch và hoạt động co bóp của cơ tim. Khi cơ thể rơi vào tình trạng mất nước nghiêm trọng do sốt cao, tiêu chảy cấp, nôn ói nhiều hoặc đổ mồ hôi quá mức trong điều kiện thời tiết nắng nóng, thể tích tuần hoàn giảm sút sẽ trực tiếp kéo tụt chỉ số huyết áp.

Ngoài ra, các bất thường tại hệ tim mạch như suy tim, rối loạn nhịp tim chậm, hở van động mạch chủ hoặc viêm cơ tim cũng khiến lượng máu tống ra và áp lực duy trì trong kỳ tâm trương suy giảm. Một số bệnh lý nội tiết như suy tuyến thượng thận, bệnh Addison, suy giáp hoặc biến chứng thần kinh tự chủ ở người mắc bệnh đái tháo đường lâu năm cũng làm gián đoạn phản xạ điều hòa trương lực mạch máu, dẫn đến tình trạng huyết áp tâm trương giảm thấp kéo dài.

Những nguy cơ sức khỏe khi huyết áp tâm trương hạ quá mức

Khi chỉ số tâm trương hạ quá thấp, lưu lượng máu nuôi dưỡng các mạch vành giảm đi rõ rệt, làm tăng nguy cơ thiếu máu cục bộ cơ tim, đặc biệt ở những người đã có sẵn mảng xơ vữa động mạch vành. Điều này có thể gây ra những cơn đau thắt ngực, khó thở hoặc làm tăng gánh nặng lên tâm thất.

Đối với hệ thần kinh trung ương, áp lực tưới máu não không đủ có thể khiến người bệnh thường xuyên cảm thấy choáng váng, xây xẩm mặt mày, mất thăng bằng hoặc thậm chí té ngã khi đứng dậy đột ngột. Tình trạng tụt huyết áp tư thế này tiềm ẩn nguy cơ chấn thương nguy hiểm, nhất là đối với người cao tuổi có kèm theo loãng xương hoặc suy giảm thị lực. Việc nhận biết sớm nguyên nhân giúp ngăn ngừa kịp thời các biến chứng bất lợi cho tuần hoàn não và tim mạch.

Biện pháp theo dõi và chăm sóc thể trạng an toàn tại nhà

Để quản lý hiệu quả tình trạng này, người bệnh cần thực hiện đo và ghi chép huyết áp đều đặn tại nhà bằng thiết bị đo bắp tay đã được kiểm định. Khi đo, cần ngồi nghỉ ngơi thư giãn ít nhất năm phút và ghi lại cả hai chỉ số tâm thu và tâm trương để cung cấp dữ liệu theo dõi cho bác sĩ chuyên khoa tim mạch.

Về chế độ sinh hoạt, người bệnh nên chủ động uống đủ từ một lít rưỡi đến hai lít nước mỗi ngày, chia đều nhiều lần, tránh để cơ thể khát nước. Khi thay đổi tư thế từ nằm sang ngồi hoặc từ ngồi sang đứng, hãy thực hiện từ từ để hệ thống tuần hoàn kịp thích nghi. Hạn chế sử dụng rượu bia, thuốc lá và không tự ý bổ sung các loại thảo dược hay thuốc vận mạch khi chưa có sự thăm khám và chỉ định từ cán bộ y tế.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa phổ thông, không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa chuyên sâu. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua thuốc nâng huyết áp, không tự điều chỉnh liều lượng hoặc ngưng dùng thuốc tim mạch đang được kê đơn. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng như đau tức ngực dữ dội, khó thở, ngất xỉu hoặc choáng váng kéo dài, cần nhanh chóng đến cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám và cấp cứu kịp thời.

Tóm tắt

Huyết áp tâm trương thấp là chỉ số phản ánh tình trạng hồi lưu máu và nuôi dưỡng cơ tim trong thì tâm trương. Khi phát hiện chỉ số này giảm kèm triệu chứng mệt mỏi, choáng váng, người bệnh nên chủ động thăm khám chuyên khoa tim mạch để xác định đúng căn nguyên. Việc điều chỉnh lối sống, uống đủ nước và tuân thủ phác đồ của bác sĩ sẽ giúp kiểm soát huyết áp ổn định, bảo vệ sức khỏe tim mạch lâu dài.