Nguyên nhân gây đau nhức mắt thường gặp và cách xử trí phù hợp
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Đau nhức mắt là than phiền phổ biến ở mọi lứa tuổi, gây cản trở công việc và làm suy giảm chất lượng cuộc sống hàng ngày. Triệu chứng này có thể biểu hiện dưới nhiều mức độ khác nhau, từ cảm giác mỏi nhức âm ỉ quanh hốc mắt sau nhiều giờ nhìn màn hình cho đến những cơn đau buốt dữ dội lan lên đầu.
Hiểu rõ nguyên nhân gây đau nhức mắt đóng vai trò quyết định trong việc định hướng cách xử trí an toàn. Một số trường hợp chỉ cần điều chỉnh lối sống và thói quen làm việc, nhưng không ít tình huống là dấu hiệu cảnh báo bệnh lý nhãn khoa nguy hiểm cần can thiệp y tế khẩn cấp để bảo tồn thị lực.
Nguyên nhân gây đau nhức mắt
Đau nhức mắt là hiện tượng khó chịu xuất phát từ cấu trúc bên ngoài nhãn cầu như mi mắt, kết mạc, giác mạc hoặc sâu bên trong như hốc mắt, màng bồ đào và dây thần kinh thị giác. Do mắt là cơ quan nhạy cảm với mật độ thụ thể cảm giác dày đặc, bất kỳ kích thích cơ học, tình trạng thiếu oxy, nhiễm trùng hay biến đổi áp lực nội nhãn nào cũng có thể kích hoạt thụ cảm thể đau truyền tín hiệu về thần kinh trung ương. Việc phân loại tính chất đau nhức, thời điểm khởi phát và các triệu chứng đi kèm giúp xác định chính xác tổn thương thuộc nhóm căng thẳng thị giác cơ năng hay bệnh lý cấu trúc mắt.
Hội chứng thị giác màn hình và tình trạng căng điều tiết mắt
Việc tập trung nhìn vào màn hình máy tính, điện thoại hoặc tài liệu trong nhiều giờ liên tục khiến cơ thể mi ở mắt phải co thắt liên tục để điều tiết. Đồng thời, phản xạ chớp mắt tự nhiên giảm đi đáng kể khi nhìn chăm chú vào các thiết bị phát ánh sáng xanh, dẫn đến hiện tượng màng phim nước mắt bay hơi nhanh. Tình trạng này gây ra cảm giác đau nhức âm ỉ ở hốc mắt, nặng trĩu mi mắt, mỏi mắt, nhìn mờ thoáng qua và có thể kèm theo đau đầu hoặc đau mỏi vùng cổ vai gáy. Để cải thiện, người bệnh cần sắp xếp thời gian làm việc khoa học, giữ khoảng cách từ mắt đến màn hình khoảng 50 đến 60 centimet và chủ động cho mắt nghỉ ngơi định kỳ.
Khô mắt và kích ứng bề mặt nhãn cầu
Màng phim nước mắt đóng vai trò bôi trơn, cung cấp dưỡng chất và bảo vệ bề mặt giác mạc cũng như kết mạc. Khi tuyến lệ giảm tiết nước mắt hoặc nước mắt bốc hơi quá nhanh do môi trường điều hòa, khói bụi hay rối loạn chức năng tuyến meibomius ở bờ mi, bề mặt nhãn cầu sẽ bị khô ráp. Ma sát giữa mi mắt và giác mạc tăng lên mỗi khi chớp mắt gây ra cảm giác đau rát, xót mắt, cộm như có hạt cát bên trong và chảy nước mắt phản xạ. Nếu hội chứng khô mắt không được kiểm soát đúng cách, bề mặt biểu mô giác mạc rất dễ bị trầy xước vi thể, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn xâm nhập gây tổn thương sâu hơn.
Viêm kết mạc và các bệnh lý nhiễm trùng mắt
Các bệnh lý nhiễm trùng bề mặt nhãn cầu như viêm kết mạc, viêm bờ mi hoặc nghiêm trọng hơn là viêm loét giác mạc là căn nguyên thường gặp gây đau nhức mắt. Tác nhân gây bệnh có thể do vi khuẩn, virus, nấm hoặc phản ứng dị ứng với phấn hoa, lông thú nuôi và hóa mỹ phẩm. Khi bị viêm, mắt thường có biểu hiện đau nhói, đỏ rực kết mạc, ngứa ngáy, sợ ánh sáng và tiết nhiều dịch ghèn dính làm khó mở mắt vào buổi sáng. Viêm loét giác mạc là tình trạng tổn thương cấp cứu nhãn khoa, nếu tự ý điều trị sai cách có thể dẫn đến thủng giác mạc và để lại sẹo vĩnh viễn gây suy giảm thị lực nghiêm trọng.
Tăng nhãn áp và tổn thương dây thần kinh thị giác
Tăng nhãn áp, đặc biệt là thể glôcôm góc đóng cấp, là tình trạng áp lực bên trong nhãn cầu tăng vọt do tắc nghẽn đường thoát dịch thủy dịch. Áp lực cao chèn ép trực tiếp lên các sợi thần kinh thị giác, gây ra cơn đau nhức mắt dữ dội lan tỏa lên nửa đầu cùng bên. Bệnh nhân thường kèm theo các triệu chứng cảnh báo rõ rệt như mắt đỏ sẫm, mi mắt phù nề, nhìn đèn thấy quầng tán sắc cầu vồng, thị lực mờ đột ngột, buồn nôn hoặc nôn mửa. Đây là một cấp cứu nhãn khoa tối khẩn cấp, đòi hỏi người bệnh phải được đưa đến bệnh viện ngay lập tức để hạ nhãn áp kịp thời, ngăn chặn nguy cơ teo dây thần kinh thị giác và mù lòa vĩnh viễn.
Dị vật kích thích bề mặt và tật khúc xạ chưa được chỉnh kính
Bên cạnh các nguyên nhân nội tại, chấn thương mắt hoặc sự xâm nhập của dị vật như bụi bẩn, mảnh kim loại, côn trùng nhỏ hay hóa chất tẩy rửa cũng là yếu tố hàng đầu kích hoạt cơn đau nhói cấp tính. Khi gặp dị vật, phản xạ co thắt mi mắt và tiết nước mắt liên tục xuất hiện nhằm tống xuất vật lạ. Ngoài ra, các tật khúc xạ như cận thị, viễn thị hoặc loạn thị chưa được chỉnh kính đúng độ cũng buộc mắt phải gồng mình điều tiết liên tục, dẫn đến đau nhức hốc mắt kéo dài vào cuối ngày làm việc. Việc khám khúc xạ và đeo kính đúng số là giải pháp cơ bản giúp loại bỏ áp lực thị giác không đáng có.
Lưu ý an toàn
Người bệnh tuyệt đối không dùng tay dụi mắt khi có cảm giác cộm xốn vì có thể gây rách xước giác mạc hoặc đẩy dị vật vào sâu hơn. Không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc nhỏ mắt chứa hoạt chất co mạch hay corticoid kéo dài mà không có đơn thuốc của bác sĩ nhãn khoa, bởi việc dùng sai thuốc có thể dẫn đến biến chứng tăng nhãn áp, đục thủy tinh thể và nhiễm nấm cơ hội. Khi mắt đau nhức dữ dội, mờ mắt đột ngột hoặc có chấn thương, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất.
Tóm tắt
Đau nhức mắt xuất phát từ nhiều nguyên nhân, từ tình trạng căng thẳng thị giác thông thường đến các bệnh lý nhãn khoa nguy hiểm. Việc nhận biết sớm yếu tố gây khó chịu, điều chỉnh thói quen làm việc và chủ động đi khám chuyên khoa mắt sẽ giúp bảo vệ thị lực lâu dài, tránh biến chứng tổn thương giác mạc không thể phục hồi.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Khi bị đau nhức mắt nên chườm ấm hay chườm mát?
Chườm ấm giúp thư giãn cơ quanh mắt và cải thiện tắc nghẽn tuyến bờ mi, trong khi chườm mát hỗ trợ giảm sưng ngứa do dị ứng. Tuy nhiên, người bệnh không nên chườm nếu mắt đang có tổn thương hở hoặc nghi ngờ nhiễm trùng cấp tính.
Có nên tự ý dùng nước mắt nhân tạo khi mắt bị nhức mỏi?
Nước mắt nhân tạo không chứa chất bảo quản có thể giúp làm dịu cảm giác cộm rát tạm thời. Dù vậy, người dùng không nên lạm dụng kéo dài hoặc tự ý mua thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh, corticoid khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
Làm thế nào phân biệt đau mắt do mỏi mắt và tăng nhãn áp?
Mỏi mắt thông thường chỉ gây nặng mi, mờ nhẹ thoáng qua và giảm sau khi nghỉ ngơi. Cơn tăng nhãn áp cấp thường đau nhức dữ dội lan lên đầu, nhìn thấy quầng sáng nhiều màu quanh bóng đèn, buồn nôn và thị lực suy giảm nhanh chóng.
Đau nhức mắt có được tiếp tục đeo kính áp tròng không?
Kính áp tròng làm giảm lượng oxy nuôi dưỡng giác mạc và tăng nguy cơ trầy xước, nhiễm trùng. Khi mắt xuất hiện dấu hiệu đau nhức, đỏ hoặc cộm rát, người dùng cần tháo kính ngay và chuyển sang đeo kính gọng cho đến khi mắt hồi phục.
Dân văn phòng cần làm gì để hạn chế đau nhức mắt khi làm việc?
Bạn nên áp dụng quy tắc 20-20-20: sau mỗi 20 phút nhìn màn hình, hãy nhìn xa 20 feet (khoảng 6 mét) trong ít nhất 20 giây. Đồng thời cần chớp mắt thường xuyên và giữ khoảng cách màn hình hợp lý để giảm điều tiết.
