Nguyên nhân động kinh và các biểu hiện thường gặp
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Động kinh là một trong những bệnh lý thần kinh phổ biến, có thể xảy ra ở bất kỳ ai nhưng thường gây ra nhiều lo lắng, hoang mang cho người bệnh và thân nhân. Khi các tế bào não phát ra những xung điện bất thường một cách đột ngột, cơ thể có thể xuất hiện các phản ứng từ co giật dữ dội đến mất nhận thức trong thời gian ngắn.
Nhiều người thường lầm tưởng động kinh là căn bệnh nan y không thể kiểm soát hoặc gắn liền với các quan niệm sai lầm về tâm linh. Trên thực tế, phần lớn các trường hợp bệnh động kinh có thể ổn định cuộc sống nếu được phát hiện nguyên nhân, chẩn đoán đúng thể bệnh và điều trị bằng phác đồ y khoa phù hợp kết hợp với lối sống lành mạnh.
Bệnh động kinh là gì?
Động kinh là một rối loạn thần kinh mạn tính đặc trưng bởi các cơn co giật hoặc biến đổi hành vi tái diễn, xuất phát từ sự phóng điện kịch phát và bất thường của các tế bào thần kinh vỏ não. Tình trạng này có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi, từ trẻ nhỏ đến người cao tuổi, gây ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt và công việc nếu không được kiểm soát. Một cơn co giật đơn độc do sốt cao hay tụt đường huyết chưa thể kết luận là bệnh động kinh, mà cần có sự đánh giá cẩn trọng từ bác sĩ chuyên khoa thần kinh. Khi não bộ bị gián đoạn tín hiệu truyền dẫn, cơ thể sẽ phản ứng qua các rối loạn vận động, cảm giác hoặc mất ý thức tạm thời. Hiểu rõ bản chất bệnh lý và các yếu tố khởi phát là bước đầu tiên để người bệnh cùng gia đình chủ động bảo vệ sức khỏe và tuân thủ kế hoạch chăm sóc dài hạn.
Các nhóm nguyên nhân dẫn đến bệnh động kinh
Nguyên nhân gây bệnh động kinh rất đa dạng và có thể phân loại theo nguồn gốc tổn thương não bộ hoặc yếu tố di truyền. Ở nhiều trường hợp, bệnh liên quan đến các tổn thương cấu trúc não như chấn thương sọ não sau tai nạn, đột quỵ não, xuất huyết não hoặc dị dạng mạch máu não. Các khối u não hoặc tình trạng nhiễm trùng hệ thần kinh trung ương như viêm màng não, viêm não, áp xe não cũng là những căn nguyên phổ biến gây sẹo hóa và kích thích phóng điện bất thường. Bên cạnh đó, các yếu tố chu sinh như ngạt khi sinh, tổn thương não chu sinh hay dị tật bẩm sinh vỏ não thường gây động kinh ở trẻ em. Rối loạn chuyển hóa bẩm sinh và yếu tố di truyền cũng đóng vai trò nhất định ở một số hội chứng động kinh đặc thù. Dù vậy, vẫn có một tỷ lệ người bệnh không thể xác định được nguyên nhân rõ ràng sau khi đã thực hiện đầy đủ các xét nghiệm cận lâm sàng.
Những biểu hiện thường gặp của cơn động kinh
Biểu hiện của bệnh động kinh không chỉ đơn thuần là các cơn co giật toàn thân mà phụ thuộc vào vùng não bị rối loạn phóng điện. Ở thể co cứng co giật toàn thể, người bệnh đột ngột mất ý thức, ngã xuống, toàn thân gồng cứng rồi co giật nhịp nhàng, có thể kèm theo sùi bọt mép, trợn mắt hoặc cắn phải lưỡi. Ngược lại, cơn vắng ý thức thường gặp ở trẻ em với biểu hiện dừng mọi hoạt động trong vài giây, mắt nhìn chằm chằm vào khoảng không và không phản ứng với tiếng gọi, sau đó tỉnh táo lại ngay mà không nhớ chuyện vừa xảy ra. Ngoài ra, cơn cục bộ có thể chỉ biểu hiện qua sự co giật một bên tay chân, cảm giác tê bì, ảo giác mùi vị, kiến bò hoặc các hành vi lặp đi lặp lại không tự chủ như chép miệng, vuốt ve quần áo. Người bệnh sau cơn thường cảm thấy mệt mỏi, đau đầu hoặc lú lẫn trong chốc lát.
Các yếu tố thuận lợi dễ kích hoạt cơn co giật
Đối với những người đã có sẵn ngưỡng co giật thấp hoặc đang điều trị bệnh động kinh, một số yếu tố môi trường và thói quen sinh hoạt có thể thúc đẩy cơn bùng phát. Tình trạng thiếu ngủ kéo dài, căng thẳng tâm lý quá mức hoặc làm việc kiệt sức là những nguyên nhân hàng đầu làm tăng tính kích thích của vỏ não. Việc quên uống thuốc chống động kinh hoặc tự ý giảm liều điều trị là sai lầm nguy hiểm nhất khiến cơn co giật tái phát dữ dội. Sử dụng các chất kích thích như rượu bia, đồ uống chứa cồn hoặc lạm dụng chất gây nghiện cũng phá vỡ sự cân bằng dẫn truyền thần kinh. Ngoài ra, tình trạng sốt cao, nhiễm trùng toàn thân, thay đổi nội tiết tố ở phụ nữ trong chu kỳ kinh nguyệt hoặc sự kích thích thị giác bởi ánh sáng nhấp nháy từ màn hình điện tử, trò chơi điện tử cũng có thể khởi phát cơn co giật.
Hướng dẫn sơ cứu an toàn khi có người lên cơn động kinh
Khi chứng kiến một người lên cơn co giật động kinh, việc giữ bình tĩnh và thực hiện đúng các bước hỗ trợ ban đầu có ý nghĩa sống còn. Người xung quanh cần nhẹ nhàng đỡ người bệnh nằm xuống mặt phẳng an toàn, tránh xa các vật sắc nhọn, nguồn nhiệt hoặc cầu thang để phòng ngừa chấn thương. Đặt người bệnh nằm nghiêng sang một bên nhằm giúp đờm dãi chảy ra ngoài tự nhiên, giữ thông thoáng đường thở và hạn chế nguy cơ hít sặc vào phổi. Tuyệt đối không được cố gắng ghì chặt tay chân để kiềm chế cơn giật, không nhét bất kỳ vật cứng nào như thìa, đũa hay ngón tay vào miệng người bệnh vì có thể làm gãy răng hoặc tổn thương niêm mạc miệng. Cần theo dõi đồng hồ để bấm thời gian kéo dài của cơn giật, nếu cơn kéo dài trên năm phút hoặc xuất hiện liên tiếp thì phải gọi cấp cứu y tế ngay lập tức.
Tầm quan trọng của việc thăm khám và tuân thủ phác đồ y khoa
Bệnh động kinh cần được chẩn đoán chính xác thông qua việc thăm khám lâm sàng cùng các kỹ thuật chuyên sâu như điện não đồ và chụp cộng hưởng từ sọ não. Các phương pháp này giúp bác sĩ xác định dạng cơn, định vị ổ phóng điện và tìm kiếm tổn thương thực thể nếu có. Mục tiêu chính trong kiểm soát động kinh là giảm tần suất và mức độ cơn, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh. Người bệnh cần tuyệt đối tuân thủ lịch dùng thuốc đều đặn theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa thần kinh, không được tự ý ngừng thuốc ngay cả khi không còn thấy cơn xuất hiện trong thời gian dài. Việc tái khám định kỳ cũng hỗ trợ bác sĩ theo dõi hiệu quả điều trị, kiểm tra tác dụng phụ của thuốc và đưa ra các lời khuyên phù hợp về chế độ sinh hoạt, lao động an toàn.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc đưa ra phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa thần kinh. Khi nghi ngờ bản thân hoặc người thân có biểu hiện của bệnh động kinh, gia đình cần đưa người bệnh đến các cơ sở y tế có chuyên khoa thần kinh để được làm điện não đồ và thăm khám kỹ lưỡng. Tuyệt đối không tự ý tìm mua các loại thuốc chống co giật, không tự ý ngừng thuốc đang uống và không áp dụng các bài thuốc truyền miệng chưa được kiểm chứng khoa học.
Tóm tắt
Bệnh động kinh tuy là rối loạn thần kinh mạn tính nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát hiệu quả khi được phát hiện sớm và chăm sóc y tế đúng cách. Hiểu rõ các nguyên nhân gây bệnh, nhận biết kịp thời các dạng biểu hiện và nắm vững kỹ năng sơ cứu an toàn sẽ giúp giảm thiểu rủi ro chấn thương, bảo vệ sức khỏe lâu dài cho người bệnh.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Bệnh động kinh có di truyền không?
Phần lớn các trường hợp động kinh không mang tính di truyền trực tiếp mà liên quan đến tổn thương não bộ mắc phải. Tuy nhiên, một số hội chứng động kinh có liên quan đến đột biến gen làm giảm ngưỡng chịu co giật của não. Khi gia đình có người mắc bệnh, các thành viên khác nên trao đổi với bác sĩ để được tư vấn cụ thể.
Có nên nhét khăn hoặc thìa vào miệng người đang lên cơn co giật không?
Tuyệt đối không nên nhét bất kỳ vật gì vào miệng người đang co giật. Hành động này không giúp chống cắn lưỡi mà có thể gây gãy răng, rách niêm mạc miệng hoặc dị vật rơi vào đường thở gây nghẹt thở nguy hiểm. Chỉ cần cho người bệnh nằm nghiêng an toàn.
Người mắc bệnh động kinh có thể chơi thể thao và sinh hoạt bình thường không?
Người bệnh động kinh vẫn có thể học tập, làm việc và chơi các môn thể thao nhẹ nhàng nếu bệnh được kiểm soát tốt bằng thuốc. Tuy nhiên, cần tránh các hoạt động nguy hiểm như bơi lội một mình, leo trèo trên cao hoặc lái xe khi chưa có sự đồng ý của bác sĩ.
Cơn vắng ý thức ở trẻ nhỏ khác gì với việc trẻ mất tập trung?
Cơn vắng ý thức xuất hiện đột ngột, trẻ ngưng trệ hoàn toàn mọi cử động trong vài giây, mắt nhìn trừng trừng và không phản ứng dù người lớn vỗ vai hay gọi tên. Trẻ mất tập trung thông thường vẫn có phản xạ quay lại hoặc trả lời khi bị tác động từ bên ngoài.
Khi nào cơn động kinh cần được gọi cấp cứu khẩn cấp?
Cần gọi cấp cứu ngay nếu cơn co giật kéo dài trên năm phút, người bệnh xuất hiện liên tiếp các cơn mà không hồi phục ý thức ở giữa các cơn, có chấn thương nặng ở đầu, cơn xảy ra dưới nước hoặc người bệnh đang mang thai.
