Những nguyên nhân khiến bạn dễ gặp ác mộng khi ngủ và cách cải thiện

Nguyên nhân gặp ác mộng là gì?

Ác mộng là hiện tượng rối loạn giấc ngủ thuộc nhóm parasomnia, đặc trưng bởi những giấc mơ mang tính chất đáng sợ, buồn bã hoặc gây ám ảnh tâm lý. Những giấc mơ này chủ yếu xảy ra trong giai đoạn giấc ngủ có chuyển động mắt nhanh, thường tập trung vào nửa sau của đêm khi các chu kỳ ngủ mơ kéo dài hơn. Khi gặp ác mộng, vỏ não vẫn duy trì mức độ hoạt động cao, khiến cảm xúc sợ hãi trở nên vô cùng chân thực.

Sau khi bừng tỉnh khỏi cơn ác mộng, người ngủ thường có thể nhớ lại chi tiết diễn biến giấc mơ và nhận thức rõ ràng về môi trường xung quanh, khác biệt với hiện tượng hoảng sợ trong đêm ở trẻ nhỏ. Mặc dù đa số các cơn ác mộng là phản ứng tự nhiên của não bộ trước các kích thích ban ngày, sự gia tăng bất thường về tần suất có thể phản ánh sự quá tải về thể chất hoặc tâm lý cần được quan tâm đúng mực.

Áp lực tâm lý và căng thẳng kéo dài kích hoạt ác mộng

Căng thẳng trong công việc, áp lực học tập hoặc những biến cố trong cuộc sống hàng ngày là tác nhân hàng đầu kích hoạt các cơn ác mộng. Khi hệ thần kinh trung ương liên tục ở trạng thái báo động, não bộ gặp khó khăn trong việc thư giãn hoàn toàn vào ban đêm. Những cảm xúc tiêu cực chưa được giải tỏa có xu hướng tái hiện dưới dạng hình ảnh đe dọa, sợ hãi trong giấc mơ.

Bên cạnh đó, các rối loạn lo âu, trầm cảm hoặc hội chứng căng thẳng sau sang chấn cũng liên quan chặt chẽ đến sự xuất hiện của ác mộng mãn tính. Những người từng trải qua biến cố tâm lý nặng nề thường gặp lại các ký ức đau buồn trong giấc ngủ. Điều này tạo nên vòng luẩn quẩn khiến người bệnh sợ hãi giấc ngủ, dẫn đến mất ngủ kéo dài và suy nhược tinh thần nếu không được chăm sóc tâm lý kịp thời.

Thiếu ngủ và thói quen sinh hoạt thiếu khoa học

Giờ giấc đi ngủ thất thường, thức khuya thường xuyên và tình trạng thiếu ngủ kéo dài làm xáo trộn cấu trúc giấc ngủ tự nhiên. Khi cơ thể bị thiếu ngủ, não bộ có xu hướng tăng bù thời gian ngủ mắt chuyển động nhanh trong những đêm tiếp theo. Giai đoạn này là thời điểm các giấc mơ diễn ra sống động nhất, do đó việc tăng thời lượng ngủ mơ dễ khiến các cơn ác mộng xuất hiện dồn dập và chân thực hơn.

Thói quen sử dụng thiết bị điện tử như điện thoại thông minh, máy tính bảng ngay trước khi ngủ cũng gây tác động tiêu cực. Ánh sáng xanh phát ra từ màn hình ức chế quá trình sản sinh hormone melatonin của tuyến tùng, làm trì hoãn cảm giác buồn ngủ. Đồng thời, việc tiếp nhận các thông tin căng thẳng, giật gân hoặc phim kinh dị trước giờ ngủ kích thích vỏ não hoạt động mạnh, trực tiếp gieo vào tâm trí những hình ảnh tiêu cực khi bước vào giấc ngủ.

Ăn quá no trước giờ ngủ và sử dụng chất kích thích

Chế độ ăn uống vào buổi tối đóng vai trò quan trọng đối với sự ổn định của giấc ngủ. Việc tiêu thụ bữa ăn thịnh soạn, nhiều dầu mỡ hoặc cay nóng quá gần giờ đi ngủ buộc hệ tiêu hóa phải tiếp tục làm việc vất vả. Quá trình trao đổi chất tăng cao làm tăng nhiệt độ cơ thể và kích thích hoạt động dẫn truyền thần kinh tại não bộ, làm tăng nguy cơ xuất hiện những giấc mơ kỳ lạ, đáng sợ.

Ngoài ra, việc lạm dụng đồ uống có cồn và chất kích thích như cà phê, trà đậm đặc hoặc thuốc lá vào chiều muộn và buổi tối cũng là yếu tố nguy cơ phổ biến. Mặc dù rượu bia có thể gây buồn ngủ nhanh lúc đầu, nhưng khi cồn bị chuyển hóa trong đêm, nó gây phân mảnh giấc ngủ và làm gián đoạn các chu kỳ ngủ sâu. Khi tỉnh giấc giữa chừng từ giai đoạn ngủ mơ, người ngủ dễ ghi nhớ rõ nét những cơn ác mộng kinh hoàng vừa xảy ra.

Tác dụng phụ của thuốc và ảnh hưởng từ bệnh lý thể chất

Một số loại thuốc điều trị bệnh có thể tác động trực tiếp đến các chất dẫn truyền thần kinh trong não, dẫn đến tác dụng phụ là làm tăng ác mộng. Nhóm thuốc thường được ghi nhận gồm có thuốc chống trầm cảm, thuốc điều trị tăng huyết áp như thuốc chẹn beta, thuốc điều trị bệnh Parkinson hoặc các thuốc hỗ trợ cai nghiện. Việc bắt đầu dùng thuốc mới hoặc thay đổi liều lượng thuốc cũng có thể tạm thời làm thay đổi tính chất của giấc mơ.

Hơn nữa, một số tình trạng sức khỏe thể chất như sốt cao, nhiễm trùng hoặc hội chứng ngưng thở khi ngủ cũng làm tăng khả năng gặp ác mộng. Khi đường thở bị tắc nghẽn từng đợt trong lúc ngủ, nồng độ oxy trong máu sụt giảm gây phản ứng hoảng loạn sinh lý tại hệ thần kinh, khiến người bệnh tỉnh giấc đột ngột với cảm giác ngạt thở, sợ hãi tột cùng. Khi gặp tình trạng này, người bệnh cần được thăm khám tại cơ sở y tế chuyên khoa để xác định nguyên nhân chính xác.

Lưu ý an toàn

Nội dung bài viết nhằm mục đích cung cấp thông tin thường thức về giấc ngủ và không thay thế cho việc chẩn đoán, điều trị y khoa chuyên sâu. Người đọc tuyệt đối không tự ý ngưng hoặc thay đổi liều lượng thuốc điều trị bệnh mạn tính đang dùng chỉ vì nghi ngờ thuốc gây ác mộng. Mọi can thiệp bằng thuốc an thần hoặc thực phẩm chức năng hỗ trợ giấc ngủ cần có sự đồng thuận từ bác sĩ chuyên khoa thần kinh hoặc tâm thần để phòng ngừa nguy cơ phụ thuộc thuốc và tác dụng phụ bất lợi.

Tóm tắt

Ác mộng khi ngủ phần lớn liên quan đến lối sống, căng thẳng tạm thời hoặc thói quen sinh hoạt chưa phù hợp. Việc hiểu rõ các yếu tố kích hoạt giúp mỗi người chủ động điều chỉnh nhịp sinh hoạt, chăm sóc sức khỏe tinh thần và cải thiện chất lượng giấc ngủ. Khi các cơn ác mộng xuất hiện dày đặc hoặc ảnh hưởng xấu đến sinh hoạt ban ngày, người bệnh nên tìm đến bác sĩ chuyên khoa để được thăm khám và tư vấn giải pháp thích hợp.