Nguyên nhân để chân lên tường bị tê chân và cách khắc phục

Để chân lên tường bị tê chân là gì?

Động tác gác chân lên tường, thường được biết đến với tên gọi tư thế Viparita Karani trong bộ môn yoga, là phương pháp đưa hai chi dưới lên cao tựa vào tường ở góc gần như vuông góc với thân trên. Đây là tư thế đảo ngược nhẹ nhàng mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe, bao gồm việc hỗ trợ hồi lưu máu tĩnh mạch về tim, giảm sưng phù mắt cá chân và làm dịu hệ thần kinh thực vật.

Mặc dù mang lại cảm giác thư thái, nhiều người lại gặp phải triệu chứng dị cảm như tê bì, râm ran như kiến bò hoặc mất cảm giác cục bộ ở bàn chân khi duy trì tư thế này. Trong phần lớn các trường hợp, đây là phản ứng thích nghi sinh lý hoàn toàn lành tính do dây thần kinh ngoại biên bị kéo căng hoặc do dòng máu động mạch nuôi dưỡng mô ngọn chi tạm thời giảm bớt. Tuy nhiên, nếu hiện tượng tê bì diễn ra thường xuyên và khó hồi phục, đó có thể là dấu hiệu phản ánh các vấn đề tiềm ẩn về cơ xương khớp hoặc dẫn truyền thần kinh.

Áp lực cơ học chèn ép lên dây thần kinh toạ và thần kinh chày

Khi gác chân thẳng đứng vuông góc với thân mình tựa vào tường, khớp háng gập góc 90 độ và đầu gối duỗi thẳng hoàn toàn. Tư thế này làm kéo căng dải gân kheo ở mặt sau đùi và tạo áp lực căng kéo trực tiếp lên đường đi của dây thần kinh toạ cũng như các nhánh ngoại biên như dây thần kinh chày, thần kinh mác. Khi dây thần kinh bị kéo căng hoặc chèn ép tại vùng ụ ngồi hay mặt sau khớp gối trong thời gian liên tục, khả năng dẫn truyền tín hiệu cảm giác bị gián đoạn cục bộ. Kết quả là người tập xuất hiện cảm giác tê buốt, châm chích như kim châm hoặc dị cảm dọc theo mặt sau đùi lan xuống bàn chân. Hiện tượng này thường tự hết nhanh chóng khi hạ chân và cử động nhẹ nhàng.

Giảm áp lực tưới máu động mạch tạm thời tới ngọn chi

Ở tư thế nâng cao hai chân vượt mức tim, trọng lực tạo điều kiện thuận lợi cho máu tĩnh mạch dồn nhanh về trung tâm, giảm bớt ứ trệ dịch ở bàn chân. Ngược lại, tim phải bơm máu chống lại trọng lực để cung cấp oxy và dưỡng chất tới các mao mạch xa nhất ở ngón chân và bàn chân. Khi duy trì tư thế quá lâu, lưu lượng dòng máu động mạch tới vùng ngọn chi bị suy giảm tương đối, dẫn đến tình trạng thiếu máu cục bộ thoáng qua tại các đầu mút thần kinh cảm giác. Tế bào thần kinh rất nhạy cảm với sự sụt giảm oxy, nhanh chóng phản hồi bằng cảm giác lạnh chân, tê bì hoặc nhột nhạt râm ran. Tình trạng này phản ánh cơ chế thích ứng huyết động học bình thường của cơ thể khi thay đổi tư thế chứ không phải tổn thương mạch máu thực thể.

Căng cứng cơ bắp chân và điểm tì đè vùng ụ ngồi

Nhóm cơ bắp chân, cơ tam đầu cẳng chân và nhóm cơ gập lòng bàn chân khi bị kéo dãn tối đa trên mặt phẳng tường cứng có thể rơi vào trạng thái co cứng đẳng trường nếu người tập cố giữ chân quá thẳng. Sự căng cứng của các dải cân mạc làm tăng nhẹ áp lực trong các khoang cơ cẳng chân, cản trở các vi mạch nuôi dưỡng dây thần kinh ngoại biên đi xuyên qua cơ. Ngoài ra, việc đặt mông sát vào cạnh tường cứng hoặc sàn nhà không có đệm lót êm ái còn tạo điểm tì đè liên tục lên vùng mông và xương cùng, nơi dây thần kinh ngồi thoát ra khỏi khung chậu. Sự phối hợp giữa tì đè trực tiếp và căng cơ kéo dài khiến cảm giác tê bì xuất hiện sớm hơn, đặc biệt ở người ít vận động hoặc có cơ địa gân kheo ngắn.

Ảnh hưởng từ các bệnh lý cột sống và thần kinh ngoại biên

Nếu cảm giác tê chân xảy ra rất nhanh chỉ sau vài phút gác chân hoặc tê rần kéo dài ngay cả sau khi đã hạ chân xuống sàn, nguyên nhân có thể bắt nguồn từ các bệnh lý tiềm ẩn sẵn có. Thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng, thoái hóa cột sống hoặc hẹp ống sống làm rễ thần kinh thắt lưng bị tổn thương từ trước, khiến chúng trở nên cực kỳ nhạy cảm khi bị kéo căng ở tư thế này. Bên cạnh đó, hội chứng ống cổ chân, bệnh thần kinh ngoại biên do đái tháo đường hoặc thiếu hụt vitamin nhóm B cũng làm giảm ngưỡng chịu đựng của dây thần kinh trước các biến đổi áp lực cơ học. Người có tiền sử bệnh tim mạch hoặc suy giãn tĩnh mạch mạn tính giai đoạn nặng cũng cần chú ý theo dõi các bất thường cảm giác này.

Lưu ý an toàn

Nội dung bài viết nhằm mục đích giáo dục sức khỏe cộng đồng, không thay thế chẩn đoán hay phác đồ điều trị y khoa. Khi tập gác chân lên tường, bạn cần lắng nghe cơ thể và không cố chịu đựng cơn tê bì hoặc cảm giác đau buốt. Tuyệt đối không gác chân quá 15 đến 20 phút mỗi lần. Người đang có chấn thương lưng cấp tính, viêm khớp háng nặng hoặc tăng nhãn áp chưa kiểm soát nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi tập. Nếu triệu chứng tê bì xuất hiện dai dẳng kèm yếu cơ hoặc teo cơ, bạn cần đến khám tại chuyên khoa thần kinh hoặc cơ xương khớp để được chẩn đoán chính xác.

Tóm tắt

Tê chân khi gác chân lên tường chủ yếu là phản xạ sinh lý tạm thời do kéo căng dây thần kinh toạ hoặc giảm tưới máu động mạch tới bàn chân. Bạn hoàn toàn có thể cải thiện bằng cách kê thêm đệm mềm dưới mông, hơi chùng khớp gối và điều chỉnh thời gian tập luyện phù hợp. Nếu cảm giác tê buốt kéo dài dai dẳng ngay cả sau khi đã hạ chân nghỉ ngơi, bạn nên chủ động thăm khám y khoa để được kiểm tra và tư vấn kỹ lưỡng.