Đau mắt đỏ nguyên nhân do đâu và cách nhận biết các nhóm căn nguyên phổ biến

Nguyên nhân đau mắt đỏ là gì?

Đau mắt đỏ là thuật ngữ thông thường dùng để chỉ bệnh viêm kết mạc, tình trạng màng mỏng trong suốt che phủ củng mạc tròng trắng và lót mặt trong mí mắt bị viêm nhiễm hoặc kích ứng. Khi các mao mạch máu tại kết mạc bị sưng phồng và sung huyết, nhãn cầu sẽ chuyển sang màu đỏ hoặc hồng nhạt với mức độ từ nhẹ đến nghiêm trọng.

Hiện tượng này có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, từ trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ đến người trưởng thành và người cao tuổi. Dù phần lớn các trường hợp đau mắt đỏ đều lành tính và không để lại di chứng nguy hiểm nếu được phát hiện sớm, bệnh vẫn có thể tiến triển phức tạp, gây viêm loét giác mạc hoặc suy giảm thị lực nếu người bệnh chủ quan tự ý điều trị sai phương pháp. Việc phân loại căn nguyên gây bệnh giữ vai trò cốt lõi trong chăm sóc sức khỏe nhãn khoa.

Đau mắt đỏ do nhiễm các loại virus cấp tính

Virus là thủ phạm phổ biến nhất gây viêm kết mạc cấp tính trong cộng đồng, đặc biệt là nhóm Adenovirus, Enterovirus hoặc Coxsackievirus. Khi xâm nhập vào màng kết mạc, virus kích hoạt phản ứng viêm khiến các mạch máu nhỏ giãn nở, tạo nên sắc đỏ đặc trưng trên củng mạc. Người bệnh thường xuất hiện triệu chứng ở một bên mắt trước, sau đó lây lan sang mắt còn lại qua tay hoặc khăn mặt.

Bên cạnh biểu hiện đỏ mắt, viêm kết mạc do virus thường đi kèm hiện tượng chảy nước mắt nhiều, cộm xốn như có cát bên trong, mí mắt sưng nhẹ và tiết dịch lỏng trong suốt hoặc hơi dính. Một số trường hợp có thể đi kèm sốt nhẹ, đau họng, chảy nước mũi hoặc nổi hạch nhỏ trước tai. Bệnh có tốc độ lây truyền rất nhanh trong môi trường tập thể như trường học, công sở qua giọt bắn hô hấp hoặc chạm vào bề mặt dính dịch tiết.

Đau mắt đỏ xuất phát từ nhiễm khuẩn kết mạc

Vi khuẩn là nhóm tác nhân nguy cơ cao gây viêm kết mạc mủ, thường gặp nhất gồm tụ cầu vàng Staphylococcus aureus, phế cầu Streptococcus pneumoniae và Haemophilus influenzae. Nhiễm khuẩn thường xảy ra khi vi khuẩn từ bàn tay bẩn, nguồn nước ô nhiễm, khăn lau mặt hoặc dụng cụ trang điểm xâm nhập trực tiếp vào mắt và phát triển mạnh mẽ.

Đặc điểm nhận diện rõ nét của đau mắt đỏ do vi khuẩn là lượng dịch tiết nhầy mủ màu vàng hoặc xanh lục xuất hiện nhiều ở góc mắt. Dịch tiết này có xu hướng đông cứng lại sau một đêm ngủ dậy, khiến hai mí mắt dính chặt vào nhau và gây khó khăn khi mở mắt vào buổi sáng. Nếu không được theo dõi và xử trí đúng cách, viêm kết mạc do vi khuẩn có thể lan sâu, làm tổn thương biểu mô giác mạc và ảnh hưởng đến chức năng thị giác.

Đau mắt đỏ khởi phát do phản ứng dị ứng

Viêm kết mạc dị ứng xuất hiện khi mắt tiếp xúc với các yếu tố ngoại lai mà hệ miễn dịch nhận định là kháng nguyên, chẳng hạn như phấn hoa, mạt bụi nhà, nấm mốc, lông chó mèo hoặc hóa chất trong mỹ phẩm. Khi tiếp xúc, tế bào mast ở kết mạc phóng thích ồ ạt histamin và các chất trung gian hóa học, dẫn đến giãn mạch và kích thích đầu mút thần kinh.

Biểu hiện nổi bật nhất của đau mắt đỏ dị ứng là cảm giác ngứa ngáy dữ dội ở cả hai mắt, thôi thúc người bệnh phải dụi mắt liên tục. Kèm theo đó là hiện tượng phù nề kết mạc, mí mắt sưng húp, chảy nước mắt ròng ròng và tăng tiết dịch nhầy trong. Tình trạng này không có tính chất truyền nhiễm nhưng có xu hướng tái phát theo mùa hoặc lặp lại mỗi khi người bệnh tiếp xúc với nguồn gây dị ứng quen thuộc.

Đau mắt đỏ do kích ứng môi trường và thói quen sinh hoạt

Màng kết mạc rất nhạy cảm với các kích thích cơ học và hóa học từ môi trường sống. Việc tiếp xúc với khói thuốc lá, bụi mịn công nghiệp, hóa chất tẩy rửa gia dụng hoặc chất khử trùng clo trong nước hồ bơi đều có thể gây kích ứng niêm mạc mắt, làm khởi phát phản ứng đỏ, rát buốt và cộm mắt dữ dội ngay sau khi tiếp xúc.

Bên cạnh đó, thói quen sử dụng kính áp tròng sai quy cách như đeo kính quá thời gian quy định, không vệ sinh khay đựng và dung dịch ngâm kính đúng chuẩn, hoặc đeo kính áp tròng qua đêm là yếu tố nguy cơ hàng đầu gây kích ứng và xước vi thể bề mặt mắt. Tình trạng này không chỉ làm mắt đỏ ửng mà còn tạo cửa ngõ thuận lợi cho các vi sinh vật cơ hội xâm nhập, làm tăng nguy cơ bội nhiễm kết mạc và viêm loét giác mạc.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục y khoa đại chúng, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ của bác sĩ chuyên khoa nhãn khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý đắp lá cây, xông hơi mắt bằng thảo dược lạ hoặc tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt phối hợp kháng sinh và corticoid khi chưa có chỉ định y tế. Nếu mắt xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng như đau nhức dữ dội, sợ ánh sáng chói, nhìn mờ hoặc chảy mủ đặc, cần nhanh chóng đến bệnh viện mắt hoặc cơ sở y tế gần nhất để được khám và xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Đau mắt đỏ có thể bắt nguồn từ virus, vi khuẩn, dị ứng hoặc kích ứng môi trường. Xác định chính xác tác nhân đóng vai trò then chốt giúp lựa chọn hướng chăm sóc và can thiệp y khoa phù hợp, tránh lạm dụng thuốc nhỏ mắt bừa bãi. Khi mắt có biểu hiện cộm xốn, đỏ kéo dài hoặc suy giảm thị lực, người bệnh nên chủ động đến cơ sở y tế chuyên khoa mắt để được thăm khám chi tiết.