Nguyên nhân, dấu hiệu nhiễm trùng máu và cách nhận biết sớm

Nhiễm trùng máu là gì?

Nhiễm trùng máu, hay còn gọi là nhiễm khuẩn huyết, là một cấp cứu y khoa đe dọa tính mạng xuất phát từ phản ứng quá mức của hệ thống miễn dịch trước một ổ nhiễm khuẩn sẵn có trong cơ thể. Thay vì chỉ khu trú tiêu diệt vi sinh vật tại vị trí xâm nhập, cơ thể giải phóng ồ ạt các chất trung gian hóa học gây viêm vào hệ tuần hoàn. Quá trình này gây viêm lan tỏa toàn thân, làm giãn mạch máu, rò rỉ dịch qua thành mạch và hình thành các cục máu đông nhỏ li ti trong lòng mạch.

Hậu quả trực tiếp là dòng máu nuôi dưỡng các cơ quan trọng yếu như phổi, thận, gan và não bị suy giảm nghiêm trọng. Nếu không được phát hiện và kiểm soát bằng các can thiệp y tế tích cực, tình trạng này sẽ nhanh chóng dẫn đến tổn thương mô, suy đa tạng và tử vong. Nhiễm trùng máu có thể xảy ra ở bất kỳ ai nhưng đặc biệt nguy hiểm ở các nhóm đối tượng dễ bị tổn thương.

Những nguyên nhân và yếu tố nguy cơ dẫn đến nhiễm trùng máu

Nhiễm trùng máu phần lớn khởi phát khi vi khuẩn xâm nhập vào dòng tuần hoàn từ một ổ nhiễm trùng tại cơ quan khác trong cơ thể. Các vị trí khởi phát phổ biến bao gồm viêm phổi, nhiễm trùng đường tiết niệu, viêm mô tế bào, áp xe da hoặc các ổ nhiễm khuẩn sâu trong ổ bụng như viêm ruột thừa, viêm túi mật. Vi khuẩn gram âm và vi khuẩn gram dương là những tác nhân thường gặp nhất, bên cạnh một số trường hợp do vi nấm hoặc virus gây ra.

Bên cạnh các ổ nhiễm trùng tự nhiên, nguy cơ nhiễm trùng máu gia tăng đáng kể qua các thủ thuật y tế xâm lấn như đặt ống thông tĩnh mạch trung tâm, đặt ống thông tiểu hoặc sau phẫu thuật lớn. Những người có sức đề kháng suy giảm, bệnh nhân đái tháo đường, suy thận mạn tính, người đang hóa trị ung thư hoặc dùng thuốc ức chế miễn dịch kéo dài rất dễ để vi khuẩn vượt qua hàng rào phòng thủ của cơ thể và nhân lên trong máu.

Các dấu hiệu nhận diện sớm tình trạng nhiễm trùng máu

Dấu hiệu lâm sàng của nhiễm trùng máu rất đa dạng và thường thay đổi nhanh chóng tùy theo giai đoạn của bệnh. Biểu hiện ban đầu thường liên quan đến phản ứng viêm toàn thân, bao gồm sốt cao liên tục đi kèm rét run dữ dội, hoặc ngược lại là tình trạng hạ thân nhiệt bất thường xuống dưới 36 độ C, hay gặp ở người già yếu. Nhịp tim của người bệnh thường đập rất nhanh trên 90 lần mỗi phút, kèm theo thở nhanh, nông hoặc cảm giác hụt hơi dù không vận động gắng sức.

Khi tình trạng nhiễm độc tuần hoàn tiến triển, người bệnh bắt đầu xuất hiện các rối loạn tri giác như lơ mơ, ngủ gà, lú lẫn, mất định hướng không gian và thời gian. Da có thể tái nhợt, nổi vân tím hoặc xuất hiện các chấm xuất huyết dưới da không biến mất khi ấn vào. Lượng nước tiểu giảm rõ rệt trong ngày là dấu hiệu cảnh báo thận đang bị giảm tưới máu, cho thấy phản ứng viêm đã bắt đầu ảnh hưởng tiêu cực đến chức năng các cơ quan.

Mức độ nguy hiểm và các biến chứng khi không cấp cứu kịp thời

Nếu không được can thiệp y tế khẩn cấp, nhiễm trùng máu sẽ nhanh chóng tiến triển thành sốc nhiễm khuẩn và hội chứng suy đa tạng. Ở giai đoạn sốc nhiễm khuẩn, huyết áp tụt sâu và không đáp ứng với việc bù dịch thông thường, dẫn tới tình trạng thiếu máu nuôi dưỡng mô và tế bào trầm trọng. Toan chuyển hóa và ứ đọng acid lactic trong máu khiến các tế bào ngừng hoạt động bình thường.

Suy đa tạng là biến chứng nặng nề nhất, bao gồm hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển, suy thận cấp vô niệu, suy gan cấp và rối loạn đông máu nội mạch rải rác. Các rối loạn này đẩy người bệnh vào tình trạng nguy kịch với nguy cơ xuất huyết ồ ạt hoặc hình thành huyết khối vi mạch gây hoại tử chi. Việc điều trị ở giai đoạn này đòi hỏi sự phối hợp hồi sức tích cực chuyên sâu, lọc máu liên tục và dùng thuốc vận mạch kéo dài.

Cách phòng ngừa nhiễm trùng máu từ các ổ nhiễm khuẩn ban đầu

Biện pháp phòng ngừa hiệu quả nhất là xử trí dứt điểm và đúng cách các ổ nhiễm trùng ban đầu ngay khi mới xuất hiện. Khi có vết thương hở, trầy xước hoặc vết bỏng trên da, cần rửa sạch dưới vòi nước sạch và sát khuẩn bằng dung dịch y tế phù hợp, tránh đắp các loại lá cây hay thuốc bột không rõ nguồn gốc. Đối với các bệnh lý nhiễm trùng đường hô hấp, tiết niệu hoặc tiêu hóa, người bệnh cần đi khám chuyên khoa và tuân thủ phác đồ điều trị, không tự ý ngưng thuốc giữa chừng.

Ngoài ra, thực hiện tiêm chủng đầy đủ các loại vắc xin phòng ngừa phế cầu khuẩn, não mô cầu, cúm mùa giúp giảm thiểu đáng kể nguy cơ viêm phổi nặng biến chứng vào máu. Giữ gìn vệ sinh cá nhân, thường xuyên rửa tay bằng xà phòng, kiểm soát tốt các bệnh lý nền như đường huyết ở bệnh nhân tiểu đường cũng là lá chắn bảo vệ cơ thể trước các tác nhân gây bệnh từ môi trường.

Lưu ý an toàn

Nội dung bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa, không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y tế chuyên nghiệp. Khi nghi ngờ có dấu hiệu nhiễm trùng máu, người bệnh cần được đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất có đơn vị cấp cứu hồi sức, tuyệt đối không tự điều trị hoặc cho dùng thuốc tại nhà.

Tóm tắt

Nhiễm trùng máu là tình trạng cấp cứu nội khoa diễn tiến nhanh và đe dọa trực tiếp tính mạng nếu không được phát hiện kịp thời. Nhận biết sớm các ổ nhiễm khuẩn nguyên phát cùng dấu hiệu cảnh báo toàn thân giúp người bệnh được can thiệp y tế đúng thời điểm. Việc chủ động chăm sóc vết thương và tiêm chủng đóng vai trò quyết định trong phòng ngừa rủi ro.