Nguyên nhân của tình trạng khô một bên mắt
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Tình trạng khô một bên mắt là hiện tượng bất thường khi cảm giác cộm xốn, rát buốt hoặc khô rát chỉ xảy ra ở một mắt thay vì cả hai bên như hội chứng khô mắt thông thường. Dấu hiệu này khiến nhiều người băn khoăn vì tuyến lệ của cả hai mắt thường hoạt động song hành cùng nhau.\n\nSự xuất hiện triệu chứng lệch một bên cho thấy nhiều khả năng mắt đang chịu tác động của các yếu tố khu trú tại chỗ, bao gồm bất thường vận động cơ mi, rối loạn tuyến bã bờ mi, thói quen sinh hoạt hoặc ảnh hưởng từ kính áp tròng và thuốc nhỏ mắt. Việc tìm hiểu rõ căn nguyên cụ thể là bước quan trọng để có hướng xử trí phù hợp, tránh gây tổn thương kéo dài cho giác mạc.
Khô một bên mắt là gì?
Khô một bên mắt là trạng thái màng phim nước mắt ở một nhãn cầu bị mất ổn định, bay hơi quá mức hoặc sản xuất không đủ, trong khi mắt còn lại vẫn duy trì độ ẩm bình thường. Màng phim nước mắt cấu tạo gồm ba lớp chính: lớp mỡ bên ngoài, lớp nước ở giữa và lớp nhầy bám sát biểu mô giác mạc. Khi bất kỳ thành phần nào của hệ thống này bị gián đoạn cục bộ, bề mặt mắt sẽ mất đi lớp màng bôi trơn và bảo vệ tự nhiên.\n\nKhông giống như hội chứng khô mắt toàn thân thường gặp do lão hóa, thay đổi nội tiết tố hoặc các bệnh tự miễn ảnh hưởng đồng thời cả hai bên, khô mắt một bên gần như luôn bắt nguồn từ tổn thương cơ học, thần kinh hoặc viêm nhiễm tại chỗ. Người gặp tình trạng này thường cảm thấy ngứa rát, đỏ mắt nhẹ, cộm như có hạt cát và đôi khi chảy nước mắt phản xạ nhiều hơn ở bên mắt bị tổn thương.
Bất thường vận động mi mắt và tổn thương thần kinh mặt
Một trong những căn nguyên phổ biến gây khô một bên mắt là tình trạng mi mắt nhắm không kín hoàn toàn khi ngủ hoặc khi chớp mắt. Hiện tượng này thường liên quan mật thiết đến tổn thương dây thần kinh số VII, hay còn gọi là liệt dây thần kinh mặt, khiến cơ vòng mi mất trương lực co bóp. Khi mắt không thể khép chặt, bề mặt giác mạc và kết mạc sẽ liên tục tiếp xúc với không khí, làm màng phim nước mắt bốc hơi rất nhanh và gây cảm giác khô rát, cộm buốt kéo dài.\n\nNgoài ra, các bất thường giải phẫu như lộn mi, quặm mi, u mi mắt hoặc sẹo co kéo sau chấn thương và phẫu thuật thẩm mỹ vùng mắt cũng có thể làm xáo trộn cơ chế phân bổ nước mắt đồng đều. Ở những trường hợp này, phản xạ chớp mắt bình thường không thể quét lớp nước mắt đều khắp bề mặt nhãn cầu, khiến một vùng giác mạc bị khô cục bộ và dễ viêm loét nếu không được can thiệp điều chỉnh sớm.
Viêm nhiễm bề mặt nhãn cầu và rối loạn tuyến bờ mi
Tình trạng viêm nhiễm hoặc rối loạn chức năng tại chỗ của một bên mắt có thể làm suy giảm nghiêm trọng chất lượng màng phim nước mắt. Viêm bờ mi một bên hoặc tắc nghẽn các tuyến Meibomius ở mi mắt là ví dụ điển hình. Các tuyến Meibomius chịu trách nhiệm tiết ra lớp lipid bao bọc bên ngoài màng phim nước mắt để chống bay hơi. Khi tuyến này bị tắc hoặc viêm nang lông mi do vi khuẩn, lớp lipid bị suy giảm khiến nước mắt ở mắt đó bốc hơi nhanh chóng dù mắt còn lại vẫn bình thường.\n\nBên cạnh đó, tiền sử nhiễm trùng bề mặt nhãn cầu khu trú như viêm kết mạc mạn tính, sẹo giác mạc cũ hoặc nhiễm virus Herpes simplex ở một mắt cũng làm biến đổi hệ thống tế bào biểu mô và tế bào hình đài tiết nhầy. Sự thiếu hụt lớp nhầy dẫn đến việc nước mắt không thể bám dính ổn định trên bề mặt giác mạc, tạo nên cảm giác cay xót, khó chịu ở duy nhất mắt bị bệnh.
Tác động từ thói quen sinh hoạt và vi khí hậu xung quanh
Những tác động cơ học từ môi trường và thói quen sinh hoạt hằng ngày cũng là yếu tố thường gặp gây khô một bên mắt. Thói quen nằm ngủ nghiêng một bên tì đè trực tiếp lên gối có thể làm mi mắt bị xếch, hở nhẹ trong giấc ngủ hoặc cọ xát liên tục với sợi vải, khiến mắt đó dễ bị khô ráp sau khi thức dậy. Tương tự, vị trí ngồi làm việc hoặc nằm ngủ có luồng gió quạt, điều hòa thổi trực tiếp vào một bên mặt sẽ làm tăng tốc độ bay hơi nước mắt ở bên tiếp xúc nhiều hơn.\n\nDị vật nhỏ từng lọt vào mắt, trầy xước biểu mô giác mạc nhẹ chưa phục hồi hoàn toàn hoặc thói quen dụi một bên mắt cũng có thể phá vỡ tính liên tục của màng phim nước mắt. Những tác nhân tưởng chừng đơn giản này nếu diễn ra thường xuyên sẽ kích hoạt phản ứng viêm nhẹ mạn tính, duy trì cảm giác khô cộm khó chịu lệch một bên.
Ảnh hưởng từ kính áp tròng và thuốc nhỏ mắt điều trị
Việc sử dụng kính áp tròng không đúng cách là nguyên nhân cơ học rất hay gặp ở người trẻ tuổi. Nếu kính áp tròng ở một bên mắt bị rách viền nhỏ, bám cặn protein, đặt sai lệch tâm hoặc mắt đó có độ cong giác mạc khác biệt dẫn tới không vừa vặn, nó sẽ cản trở dòng chảy nước mắt tự nhiên và gây khô cục bộ. Tình trạng này càng rõ rệt nếu người dùng vệ sinh kính không đều giữa hai mắt hoặc quên tháo kính trước khi ngủ.\n\nNgoài ra, việc dùng các loại thuốc nhỏ mắt điều trị bệnh lý cục bộ ở một bên mắt cũng có thể gây khô mắt thứ phát. Một số thuốc điều trị tăng nhãn áp, thuốc kháng histamin nhỏ mắt hoặc các chế phẩm chứa chất bảo quản như benzalkonium chloride khi sử dụng kéo dài sẽ gây độc cho tế bào biểu mô bề mặt nhãn cầu. Tác dụng phụ này làm hỏng tính toàn vẹn của màng nước mắt và gây ra triệu chứng khô mắt cục bộ ở chính bên nhỏ thuốc.
Lưu ý an toàn
Bài viết cung cấp thông tin y khoa cơ bản, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của nhân viên y tế. Người bệnh không được tự ý mua thuốc nhỏ mắt chứa corticoid hay tự ý ngưng các thuốc điều trị mắt đang được bác sĩ chỉ định. Khi có các dấu hiệu bất thường như nhìn mờ, mắt đỏ đau tăng dần hoặc chảy mủ, cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa mắt để được thăm khám.
Tóm tắt
Khô một bên mắt là tín hiệu cảnh báo tổn thương khu trú cần được bác sĩ chuyên khoa mắt thăm khám trực tiếp. Người bệnh tuyệt đối không nên tự ý dùng thuốc nhỏ chứa kháng sinh hay corticoid kéo dài. Việc phát hiện sớm căn nguyên cụ thể giúp bảo vệ màng phim nước mắt và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm cho thị lực.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Vì sao hội chứng khô mắt lại chỉ xuất hiện ở một bên?
Khô mắt thông thường thường ảnh hưởng cả hai bên. Tình trạng xuất hiện lệch một bên thường do tổn thương giải phẫu mi mắt, thói quen sinh hoạt bất đối xứng, viêm nhiễm khu trú hoặc liệt dây thần kinh chi phối vận động nhắm mắt.
Có nên tự mua thuốc nhỏ mắt điều trị khi bị khô một mắt không?
Người bệnh có thể dùng nước muối sinh lý hoặc nước mắt nhân tạo không chứa chất bảo quản để bôi trơn tạm thời. Không được tự ý mua thuốc kháng viêm, kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa mắt.
Đeo kính áp tròng có thể gây khô một bên mắt không?
Đeo kính áp tròng sai kích cỡ, vệ sinh một bên mắt không kỹ hoặc giác mạc bị xước do thấu kính hoàn toàn có thể làm xáo trộn màng phim nước mắt và gây khô mắt cục bộ ở một bên.
Liệt dây thần kinh mặt có gây khô mắt một bên không?
Liệt dây thần kinh số VII khiến mi mắt nhắm không kín, làm giác mạc liên tục tiếp xúc với không khí. Tình trạng này khiến nước mắt bay hơi nhanh chóng và dẫn tới khô rát mắt nghiêm trọng ở bên liệt.
Khô một bên mắt khi nào cần đi khám bác sĩ ngay?
Người bệnh cần đi khám ngay khi mắt đau nhức dữ dội, suy giảm thị lực, sợ ánh sáng chói, chảy mủ dịch bất thường hoặc mắt không thể nhắm kín hoàn toàn sau chấn thương hay phẫu thuật.
