Nguyên nhân của cảm cúm ho khó thở và những biến chứng cần lưu ý

Cảm cúm ho khó thở là gì?

Cảm cúm là bệnh truyền nhiễm cấp tính do các chủng virus cúm gây ra, lây lan mạnh qua giọt bắn đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc bề mặt nhiễm khuẩn. Thông thường, bệnh diễn tiến khu trú tại đường hô hấp trên và tự thuyên giảm sau khoảng 5 đến 7 ngày nếu người bệnh có hệ miễn dịch khỏe mạnh. Mặc dù vậy, virus cúm có khả năng làm suy yếu hàng rào bảo vệ tự nhiên của niêm mạc hô hấp, tạo điều kiện thuận lợi cho các ổ nhiễm trùng xâm lấn sâu xuống phế quản và phế nang.

Khi xuất hiện triệu chứng khó thở kết hợp với ho, tình trạng này phản ánh quá trình thông khí hoặc khuếch tán khí tại phổi đang bị cản trở đáng kể. Sự kết hợp giữa dịch tiết đờm đặc, phù nề thành phế quản và tổn thương mô kẽ khiến lượng oxy cung cấp cho cơ thể sụt giảm. Đây là dấu hiệu lâm sàng quan trọng phân biệt cảm cúm thể nhẹ với các biến chứng phức tạp, đòi hỏi sự chú ý đặc biệt từ người bệnh và bác sĩ chuyên khoa hô hấp.

Viêm khí phế quản cấp do virus lan xuống đường thở dưới

Virus cúm tấn công chủ yếu vào niêm mạc đường hô hấp trên gồm mũi và họng, nhưng ở nhiều trường hợp chúng có thể nhanh chóng lan xuống thanh quản, khí quản và các nhánh phế quản lớn. Khi lớp niêm mạc phế quản bị tổn thương do phản ứng viêm, các mô tại đây sẽ sưng phù và tăng tiết dịch nhầy đặc quánh. Lòng ống dẫn khí bị thu hẹp đáng kể khiến luồng không khí lưu thông gặp nhiều cản trở.

Người bệnh không chỉ đối mặt với những cơn ho rũ rượi nhằm tống xuất chất nhầy ra ngoài mà còn cảm thấy tức ngực, thở khò khè và hụt hơi rõ rệt. Tình trạng này rất phổ biến ở người có cơ địa nhạy cảm, người cao tuổi hoặc trẻ nhỏ khi hệ thống biểu mô hô hấp chưa đủ sức chống đỡ trước sự tấn công dồn dập của virus cúm mùa. Nếu không được kiểm soát phù hợp, co thắt phế quản có thể kéo dài gây suy giảm chức năng thông khí.

Biến chứng viêm phổi do virus hoặc bội nhiễm vi khuẩn

Biến chứng nặng nề và đáng lo ngại nhất khi bị cảm cúm kèm theo ho và khó thở chính là viêm phổi. Tình trạng này có thể do chính virus cúm xâm lấn sâu làm tổn thương các phế nang, hoặc do vi khuẩn cơ hội như phế cầu khuẩn và tụ cầu vàng bội nhiễm khi sức đề kháng suy giảm. Các phế nang chứa đầy dịch rỉ viêm và tế bào bạch cầu khiến quá trình trao đổi oxy tại mao mạch phổi bị đình trệ nghiêm trọng.

Người bệnh thường xuất hiện các cơn sốt cao tái phát sau vài ngày đỡ cúm, ho sâu trong lồng ngực, ho khạc đờm đặc màu vàng xanh hoặc đờm có lẫn vệt máu tươi. Mỗi nhịp thở trở nên nông, gấp gáp và kèm theo cảm giác nhói buốt lan ra sau lưng hoặc vùng mạn sườn. Thiếu hụt lượng oxy hòa tan trong máu khiến cơ thể kiệt sức, nhịp tim đập nhanh và tiềm ẩn nguy cơ suy hô hấp cấp tính nếu không được nhập viện can thiệp kịp thời.

Khởi phát đợt cấp ở người có bệnh nền hen suyễn và COPD

Đối với những người có tiền sử mắc hen phế quản hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, đợt nhiễm cảm cúm thông thường đóng vai trò như một ngòi nổ kích hoạt đợt cấp vô cùng nguy hiểm. Độc tố và phản ứng viêm do virus cúm làm tăng tính phản ứng quá mức của đường thở, khiến các cơ trơn phế quản co thắt dữ dội và lớp niêm mạc sưng nề nhanh chóng. Đường dẫn khí vốn đã hẹp mạn tính nay gần như bị bít tắc một phần bởi đờm nhớt.

Bệnh nhân rơi vào tình trạng khó thở thì thở ra, tiếng thở rít hoặc tiếng khò khè có thể nghe rõ ngay cả khi đứng từ xa. Các cơn ho khan dai dẳng ban đầu chuyển dần thành ho kèm cảm giác nghẹt thở, ngực bị bó chặt khiến việc hít thở đòi hỏi sự gắng sức của toàn bộ cơ hô hấp phụ. Ở nhóm đối tượng này, việc chậm trễ điều trị hoặc tự ý tăng giảm liều thuốc giãn phế quản quen thuộc có thể dẫn đến suy hô hấp đe dọa trực tiếp tính mạng.

Hướng xử trí an toàn và chăm sóc đúng cách tại nhà

Khi xuất hiện cảm cúm ho khó thở, người bệnh cần ưu tiên nghỉ ngơi tuyệt đối tại phòng thông thoáng và tránh xa các tác nhân gây kích ứng đường thở như khói thuốc lá, bụi bẩn hay phấn hoa. Việc bổ sung đầy đủ nước ấm, dung dịch điện giải và dinh dưỡng dạng lỏng dễ tiêu giúp làm loãng đờm nhầy tự nhiên, hỗ trợ phản xạ ho tống xuất chất tiết dễ dàng hơn. Có thể sử dụng nước muối sinh lý để vệ sinh mũi họng hằng ngày nhằm giảm tải lượng mầm bệnh khu trú.

Điều quan trọng nhất là bệnh nhân cần theo dõi sát sao nhịp thở và nồng độ oxy máu nếu có thiết bị đo SpO2 tại nhà. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc ức chế cơn ho mạnh vì chúng có thể cản trở việc đẩy đờm ra ngoài, khiến dịch ứ đọng sâu trong phế nang làm tình trạng khó thở thêm trầm trọng. Khi có bất kỳ biểu hiện thở dốc hay đau ngực nào, cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa hô hấp để được bác sĩ chẩn đoán chính xác nguyên nhân.

Lưu ý an toàn

Toàn bộ thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục thường thức sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán, điều trị y khoa chuyên nghiệp. Người bệnh không được tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc giảm ho ức chế thần kinh trung ương hay tự ý sử dụng corticosteroid mà không có chỉ định từ bác sĩ. Khó thở là một triệu chứng thực thể nghiêm trọng; khi nhịp thở tăng nhanh, môi tím tái hoặc lồng ngực co rút, cần đến ngay bệnh viện cấp cứu để được hỗ trợ thông khí và can thiệp kịp thời.

Tóm tắt

Cảm cúm ho khó thở là tín hiệu cảnh báo tổn thương đã lan xuống đường hô hấp dưới hoặc cảnh báo biến chứng bội nhiễm nguy hiểm. Người bệnh không nên tự ý dùng thuốc giảm ho, kháng sinh hoặc trì hoãn việc thăm khám. Khi xuất hiện cảm giác hụt hơi, thở rít hoặc đau tức ngực, việc liên hệ cơ sở y tế là bước đi an toàn và cần thiết nhất để bảo vệ sức khỏe hệ hô hấp.