Nguyên nhân bị bệnh mộng thịt và các yếu tố nguy cơ thường gặp

Nguyên nhân bị mộng thịt là gì?

Mộng thịt ở mắt, trong thuật ngữ nhãn khoa gọi là pterygium, là một tổn thương tăng sinh mô xơ mạch lành tính của kết mạc nhãn cầu. Tổn thương này thường xuất hiện ở góc trong khóe mắt, sau đó phát triển dần theo hình tam giác tiến về phía trung tâm giác mạc. Mộng thịt có thể xuất hiện ở một hoặc cả hai mắt, thường đi kèm với mạng lưới mạch máu phong phú khiến mắt có biểu hiện đỏ ửng, cảm giác cộm xốn như có cát bên trong. Mặc dù không phải là tổn thương ác tính, mộng thịt khi phát triển kích thước lớn có thể làm biến dạng độ cong giác mạc gây loạn thị, hoặc che khuất đồng tử làm suy giảm thị lực đáng kể. Bệnh có cơ chế bệnh sinh phức tạp, gắn liền với phản ứng viêm mạn tính và sự phá vỡ cấu trúc đàn hồi bình thường của mô kết mạc.

Tác động của tia cực tím từ ánh nắng mặt trời

Tia cực tím hay bức xạ UV trong ánh sáng mặt trời được y văn xác định là nguyên nhân hàng đầu thúc đẩy sự hình thành mộng thịt. Khi mắt tiếp xúc liên tục với bức xạ mặt trời mà không có biện pháp che chắn, các tế bào gốc vùng rìa giác mạc và mô liên kết dưới kết mạc bị tổn thương oxy hóa mạn tính.

Quá trình phơi nhiễm kéo dài này kích hoạt sự tăng sinh quá mức của tế bào sợi, làm thoái hóa cấu trúc đàn hồi của kết mạc và hình thành nếp gấp mộng thịt. Những người thường xuyên hoạt động dưới nắng gắt vào khung giờ trưa, người làm việc trên mặt nước hoặc bề mặt cát phản xạ ánh sáng mạnh có tỷ lệ tổn thương kết mạc cao hơn rõ rệt. Đeo kính râm chống tia cực tím là giải pháp cơ bản giúp hạn chế nguy cơ này.

Môi trường sống nhiều khói bụi và khí hậu khô nóng

Môi trường sinh sống và làm việc nhiều khói bụi, cát, gió lớn hoặc không khí quá khô nóng là yếu tố kích thích thường xuyên đối với bề mặt nhãn cầu. Gió và bụi bẩn liên tục tấn công làm rách màng phim nước mắt, gây ra những vi tổn thương lặp đi lặp lại trên biểu mô kết mạc.

Tình trạng kích ứng cơ học và viêm vi thể kéo dài sẽ thúc đẩy phản ứng sửa chữa mô bất thường của cơ thể. Tại vị trí góc mắt tiếp xúc nhiều với dị vật, mạch máu tăng sinh cùng với các sợi collagen biến tính dần tụ lại thành khối mô mộng thịt hình cánh quạt, có xu hướng bò dần từ kết mạc góc trong về phía trung tâm lòng đen.

Hiện tượng khô mắt và viêm kết mạc mạn tính

Màng phim nước mắt đóng vai trò bôi trơn, cung cấp dinh dưỡng và dọn sạch các chất kích ứng trên bề mặt giác mạc và kết mạc. Khi mắt bị khô mạn tính do giảm tiết nước mắt hoặc nước mắt bốc hơi quá nhanh, bề mặt nhãn cầu mất đi lớp màng bảo vệ tự nhiên.

Sự thiếu hụt độ ẩm kéo dài khiến kết mạc dễ bị ma sát cơ học mỗi khi chớp mắt, từ đó kích hoạt các phản ứng viêm âm thầm. Phản ứng viêm cục bộ tại vùng rìa giác mạc làm biến đổi cấu trúc tế bào mô đệm, tạo điều kiện thuận lợi cho các mạch máu tân sinh phát triển và dẫn đến sự xuất hiện của mộng thịt ở những người có cơ địa nhạy cảm.

Nghề nghiệp và các nhóm đối tượng có nguy cơ cao

Nguy cơ phát triển mộng thịt có sự khác biệt rõ rệt tùy thuộc vào tính chất công việc và khu vực địa lý. Những người làm nghề nông, ngư dân đánh bắt thủy hải sản, công nhân xây dựng, thợ hàn xì hoặc người thường xuyên di chuyển ngoài trời có nguy cơ mắc bệnh cao gấp nhiều lần so với người làm việc văn phòng.

Ngoài ra, cư dân sinh sống tại các dải khí hậu nhiệt đới và cận xích đạo chịu cường độ bức xạ mặt trời quanh năm cũng ghi nhận tỷ lệ mắc mộng thịt vượt trội. Độ tuổi cũng là một yếu tố đáng lưu ý, khi bệnh phổ biến hơn ở người trưởng thành và người cao tuổi do thời gian tích lũy tác động từ ánh nắng và môi trường qua nhiều năm. Bên cạnh đó, yếu tố di truyền cũng đang được nghiên cứu khi ghi nhận mộng thịt xuất hiện ở nhiều thành viên trong cùng gia đình.

Biện pháp giảm thiểu nguy cơ mắc mộng thịt ở mắt

Để ngăn chặn mộng thịt hình thành và tiến triển, việc kiểm soát các tác nhân nguy cơ là biện pháp then chốt. Người dân khi ra ngoài trời nắng nên tập thói quen đeo kính râm có khả năng lọc tia cực tím chuẩn UV400, đồng thời đội mũ rộng vành để giảm bớt lượng ánh sáng tán xạ chiếu trực tiếp vào mắt.

Trong môi trường lao động có nhiều dị vật, khói bụi hoặc hóa chất, việc trang bị kính bảo hộ kín khít là yêu cầu bắt buộc nhằm tránh tổn thương kết mạc. Những người thường xuyên bị khô mắt, mỏi mắt do ngồi phòng điều hòa hoặc làm việc với máy tính nên chủ động chớp mắt đều đặn và tham khảo ý kiến nhân viên y tế về việc bổ sung nước mắt nhân tạo không chứa chất bảo quản để duy trì độ ẩm cho bề mặt nhãn cầu.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa thường thức, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa mắt. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt chứa corticoid để tự điều trị mộng thịt tại nhà vì có nguy cơ gây biến chứng loét giác mạc hoặc tăng nhãn áp. Khi mắt có triệu chứng đỏ rát, cộm đau kéo dài hoặc mộng thịt phát triển nhanh, cần đến ngay các bệnh viện hoặc phòng khám chuyên khoa mắt để được thăm khám và tư vấn phương án xử trí thích hợp.

Tóm tắt

Mộng thịt ở mắt là tổn thương kết mạc lành tính nhưng có thể tiến triển âm thầm và tác động tiêu cực đến thị lực nếu không được phòng ngừa và theo dõi cẩn thận. Việc hiểu rõ tác hại của bức xạ cực tím, khói bụi và tình trạng khô mắt giúp mỗi người chủ động bảo vệ đôi mắt hàng ngày. Khi nhận thấy mắt có dấu hiệu bất thường, việc thăm khám tại cơ sở nhãn khoa là giải pháp an toàn và hiệu quả nhất.