Nguy cơ teo tinh hoàn sau khi bị quai bị ở nam giới

Teo tinh hoàn sau khi bị quai bị là gì?

Quai bị do Paramyxovirus gây ra, đặc trưng bởi tình trạng sưng đau tuyến nước bọt mang tai. Ở nam giới đã qua tuổi dậy thì, virus này có thể tấn công vào cơ quan sinh dục gây ra biến chứng viêm tinh hoàn với tỷ lệ đáng lưu tâm. Viêm tinh hoàn do quai bị thường biểu hiện bằng tình trạng tinh hoàn sưng to, đau buốt dữ dội và sốt cao tái phát. Sau giai đoạn viêm cấp, một số người bệnh có thể gặp di chứng teo tinh hoàn do các ống sinh tinh bị tổn thương và xơ hóa mô kẽ. Biến chứng này có thể xảy ra ở một bên hoặc cả hai bên, ảnh hưởng trực tiếp đến thể tích tinh hoàn và số lượng tinh trùng. Việc nắm rõ kiến thức bệnh học giúp người bệnh chủ động đi khám sớm và bảo vệ sức khỏe sinh sản một cách an toàn.

Cơ chế tổn thương dẫn đến teo tinh hoàn do virus quai bị

Virus quai bị lây truyền qua đường hô hấp và có ái tính đặc biệt với các mô tuyến trong cơ thể, bao gồm tuyến nước bọt mang tai và tuyến sinh dục. Khi xâm nhập vào cơ thể nam giới sau tuổi dậy thì, virus có thể di chuyển theo đường máu đến tinh hoàn, gây phản ứng viêm cấp tính, phù nề mô kẽ và tổn thương các tế bào biểu mô sinh tinh.

Bao trắng bao bọc quanh tinh hoàn là một màng xơ rất chắc và không có độ đàn hồi. Khi tình trạng viêm nhiễm gây phù nề mạnh, áp lực bên trong bao trắng tăng cao nhanh chóng, dẫn đến chèn ép các mạch máu nuôi dưỡng. Hiện tượng thiếu máu cục bộ kéo dài kết hợp với sự phá hủy trực tiếp của virus làm teo các ống sinh tinh, xơ hóa nhu mô và cuối cùng khiến tinh hoàn teo nhỏ dần sau khi tình trạng viêm cấp tính qua đi.

Dấu hiệu cảnh báo trong giai đoạn viêm cấp và diễn tiến teo mô

Tổn thương teo tinh hoàn không xảy ra ngay lập tức mà bắt đầu từ giai đoạn viêm tinh hoàn cấp tính, thường khởi phát khoảng 4 đến 10 ngày sau khi tuyến mang tai sưng to. Người bệnh thường sốt cao trở lại kèm theo cảm giác đau buốt dữ dội ở vùng bìu, da bìu căng đỏ, phù nề và tinh hoàn sưng to gấp nhiều lần bình thường.

Sau khi giai đoạn sưng đau cấp tính thuyên giảm, quá trình teo mô thường diễn tiến âm thầm trong vòng 1 đến 6 tháng tiếp theo. Nam giới có thể tự nhận thấy tinh hoàn bên bị viêm nhỏ đi rõ rệt so với kích thước ban đầu, mật độ mô trở nên mềm nhẽo, kém săn chắc. Trong phần lớn trường hợp, quá trình này chỉ xảy ra ở một bên tinh hoàn, nhưng cũng có những trường hợp tổn thương xuất hiện ở cả hai bên.

Tác động của di chứng teo tinh hoàn đến khả năng sinh sản

Mức độ ảnh hưởng đến khả năng sinh sản của nam giới phụ thuộc vào việc tổn thương diễn ra ở một hay cả hai bên tinh hoàn. Tinh hoàn đảm nhận hai vai trò cốt lõi là sản xuất hormone testosterone từ các tế bào kẽ Leydig và sinh tinh từ các ống sinh tinh. Tế bào biểu mô sinh tinh rất nhạy cảm với nhiệt độ và tình trạng thiếu máu nuôi, do đó dễ bị tổn thương vĩnh viễn hơn so với tế bào nội tiết.

Nếu teo tinh hoàn chỉ xảy ra ở một bên, bên còn lại nếu hoàn toàn khỏe mạnh vẫn có thể bù trừ để duy trì nồng độ nội tiết tố và bảo tồn khả năng có con tự nhiên. Tuy nhiên, nếu biến chứng viêm và teo xảy ra ở cả hai bên, người bệnh đối mặt với nguy cơ suy giảm số lượng tinh trùng nghiêm trọng, tinh trùng yếu hoặc không có tinh trùng trong tinh dịch, dẫn đến hiếm muộn hoặc vô sinh nam.

Các biện pháp chăm sóc y tế và hạn chế nguy cơ di chứng

Hiện nay chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu để điều trị dứt điểm quai bị, do đó việc quản lý trong đợt viêm cấp tập trung vào việc hỗ trợ giảm áp lực và hạn chế tối đa nguy cơ tổn thương nhu mô. Khi xuất hiện dấu hiệu sưng đau tinh hoàn, người bệnh cần nghỉ ngơi tuyệt đối tại giường, sử dụng quần nâng bìu chuyên dụng để giảm sức căng cơ học và chườm lạnh ngắt quãng theo hướng dẫn chuyên môn.

Bác sĩ chuyên khoa nam học có thể chỉ định các loại thuốc hạ sốt, giảm đau và chống viêm phù hợp nhằm kiểm soát phản ứng viêm mô kẽ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý đắp các loại lá thuốc dân gian, không chườm nóng và không tự dùng thuốc kháng sinh hay thuốc giảm đau liều cao khi chưa có chỉ định y khoa. Sau khi khỏi bệnh từ 1 đến 3 tháng, nam giới nên đến cơ sở y tế làm xét nghiệm tinh dịch đồ để đánh giá chính xác chất lượng tinh trùng.

Lưu ý an toàn

Nội dung trong bài viết chỉ mang tính chất cung cấp kiến thức y khoa phổ thông, không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng viêm, kháng sinh hoặc áp dụng các mẹo truyền miệng như đắp vôi, đắp lá thuốc vào vùng bìu vì có thể gây bỏng da, nhiễm trùng hoại tử và làm tăng nguy cơ tổn thương tinh hoàn vĩnh viễn. Mọi quyết định can thiệp cần có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa.

Tóm tắt

Quai bị có thể để lại di chứng teo tinh hoàn nếu không được phát hiện và chăm sóc đúng cách trong giai đoạn cấp tính. Khi gặp biểu hiện sưng đau vùng bìu, nam giới cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa nam học để được thăm khám. Tiêm phòng vắc xin đầy đủ và tuân thủ hướng dẫn theo dõi của bác sĩ là biện pháp tốt nhất để bảo vệ sức khỏe sinh sản lâu dài.