Cảnh báo nguy cơ ngộ độc khi tự dùng thuốc hạ sốt điều trị Covid-19 theo mạng xã hội

Ngộ độc thuốc hạ sốt là gì?

Thuốc hạ sốt là nhóm dược chất thường được sử dụng nhằm làm giảm nhiệt độ cơ thể khi người bệnh có biểu hiện sốt, đồng thời giúp làm dịu các cơn đau nhức cơ bắp do phản ứng viêm gây ra. Trong bối cảnh nhiễm virus đường hô hấp như Covid-19, thân nhiệt tăng cao là biểu hiện thường gặp khi hệ thống miễn dịch đang tích cực hoạt động để chống lại tác nhân gây bệnh. Hai hoạt chất hạ sốt quen thuộc nhất trên thị trường hiện nay là paracetamol và ibuprofen. Mặc dù thuốc hạ sốt thuộc danh mục không cần kê đơn và tương đối an toàn ở liều chuẩn, việc tự ý mua dùng mà không tìm hiểu kỹ liều lượng hoặc nghe theo các mẹo chia sẻ thiếu cơ sở khoa học trên mạng xã hội rất dễ dẫn đến tình trạng ngộ độc tích lũy. Gan là cơ quan chịu trách nhiệm chính trong việc chuyển hóa các hoạt chất này, do đó việc nạp quá nhiều thuốc trong thời gian ngắn sẽ gây quá tải hệ thống khử độc và dẫn tới tổn thương tế bào gan nặng nề.

Tâm lý nóng vội hạ sốt và xu hướng lạm dụng thuốc theo mạng xã hội

Trong quá trình điều trị Covid-19 tại nhà, sốt là một phản ứng tự nhiên của hệ thống miễn dịch nhằm ức chế sự nhân lên của virus SARS-CoV-2. Tuy nhiên, nhiều người bệnh vì quá lo lắng hoặc nghe theo những chia sẻ thiếu kiểm chứng trên các hội nhóm mạng xã hội đã tìm mọi cách để thân nhiệt hạ nhanh về mức bình thường. Tâm lý muốn cắt cơn sốt ngay lập tức dẫn đến việc dùng thuốc dồn dập, rút ngắn khoảng cách giữa các lần uống thuốc hoặc tự ý tăng lượng thuốc nạp vào cơ thể vượt quá mức an toàn.

Việc lạm dụng này vô tình biến một loại thuốc lành tính như paracetamol thành chất gây độc tế bào gan. Sốt thực tế không gây hại nếu được kiểm soát tốt và thân nhiệt dao động dưới ngưỡng nguy hiểm. Khi cơn sốt chưa kịp hạ sau liều đầu tiên, việc liên tục bổ sung thuốc mới chỉ sau một đến hai giờ sẽ khiến nồng độ hoạt chất trong máu tăng vọt, gây áp lực chuyển hóa khủng khiếp lên gan và thận của người bệnh.

Nguy cơ quá liều paracetamol do phối hợp nhiều loại biệt dược

Paracetamol là hoạt chất hạ sốt giảm đau phổ biến nhất hiện nay, được bán rộng rãi dưới nhiều tên biệt dược, dạng bào chế như viên nén, viên sủi, bột pha dung dịch và thuốc đặt hậu môn. Rất nhiều bệnh nhân mắc Covid-19 cùng lúc uống thuốc hạ sốt đơn thuần kèm theo các loại viên cảm cúm tổng hợp để giảm đau họng, sổ mũi mà không nhận ra rằng các chế phẩm cảm cúm này cũng chứa hàm lượng paracetamol rất lớn.

Khi kết hợp vô thức các chế phẩm có chung hoạt chất, tổng liều tích lũy hàng ngày dễ dàng vượt qua ngưỡng an toàn tối đa cho phép. Gan chỉ có thể sản sinh một lượng glutathione nhất định trong ngày để trung hòa chất chuyển hóa độc hại NAPQI sinh ra từ paracetamol. Khi lượng độc chất này vượt quá khả năng giải độc, tế bào gan sẽ bị hoại tử hàng loạt, dẫn đến viêm gan nhiễm độc cấp và suy gan tối cấp đe dọa trực tiếp tính mạng nếu không được truyền thuốc giải độc kịp thời.

Dấu hiệu nhận diện ngộ độc paracetamol và tổn thương gan cấp tính

Tổn thương gan do ngộ độc paracetamol đặc biệt nguy hiểm ở chỗ các triệu chứng ban đầu thường rất mơ hồ và dễ bị nhầm lẫn với chính triệu chứng của bệnh Covid-19. Trong những giờ đầu sau khi uống quá liều, người bệnh có thể chỉ cảm thấy hơi buồn nôn, chán ăn, mệt lả hoặc vã mồ hôi. Chính vì các dấu hiệu này nhẹ và không đặc hiệu, người bệnh thường bỏ qua thời điểm vàng để điều trị bằng thuốc giải độc đặc hiệu N-acetylcystein.

Sau khoảng hai đến ba ngày, khi tế bào gan đã bị hủy hoại nặng, các biểu hiện lâm sàng rõ rệt mới bắt đầu bộc lộ. Người bệnh có thể xuất hiện đau tức vùng hạ sườn phải, nước tiểu sẫm màu, vàng da, vàng củng mạc mắt, rối loạn đông máu dẫn đến chảy máu cam hoặc bầm tím dưới da. Ở giai đoạn nặng hơn, người bệnh có thể rơi vào tình trạng hôn mê gan do độc tố tích tụ ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương, suy thận cấp kèm theo và nguy cơ tử vong rất cao.

Nguyên tắc sử dụng thuốc hạ sốt an toàn khi điều trị tại nhà

Để bảo đảm an toàn khi chăm sóc người mắc Covid-19 tại nhà, việc dùng thuốc hạ sốt cần tuân thủ nghiêm ngặt theo hướng dẫn của nhân viên y tế hoặc thông tin trên nhãn thuốc. Với paracetamol, người lớn chỉ nên dùng khi thân nhiệt từ ba mươi tám độ năm trở lên và cảm thấy đau nhức, khó chịu. Mỗi lần uống cách nhau tối thiểu từ bốn đến sáu giờ và tuyệt đối không vượt quá ngưỡng liều tối đa trong một ngày.

Bên cạnh đó, người chăm sóc cần đọc kỹ thành phần hoạt chất của tất cả các loại thuốc đang sử dụng, tránh uống cùng lúc hai loại có cùng công dụng hạ sốt giảm đau. Với trẻ em, liều dùng phải được tính toán chính xác theo cân nặng thực tế chứ không ước lượng theo độ tuổi. Kết hợp các biện pháp hỗ trợ như nới rộng quần áo thoáng mát, uống nhiều nước ấm, nước oresol để bù điện giải và lau mát bằng nước ấm ở các vùng nách, bẹn sẽ giúp hạ nhiệt hiệu quả mà không cần lạm dụng hóa dược.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục sức khỏe cộng đồng, không thay thế cho chỉ định hoặc chẩn đoán từ bác sĩ chuyên khoa. Không tự ý dùng phối hợp thuốc hạ sốt giảm đau với các nhóm kháng viêm khi chưa có ý kiến của nhân viên y tế. Người có tiền sử bệnh gan, nghiện rượu hoặc suy thận cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng bất kỳ loại thuốc hạ sốt nào. Khi nghi ngờ uống quá liều, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Sốt trong Covid-19 là phản ứng miễn dịch bình thường giúp cơ thể chống lại virus và không nhất thiết phải hạ sốt bằng mọi giá. Sử dụng thuốc hạ sốt an toàn đòi hỏi người bệnh phải đọc kỹ nhãn thuốc, không tự tăng liều và không phối hợp tùy tiện theo các mẹo truyền miệng trên mạng xã hội. Khi có triệu chứng bất thường, việc liên hệ với nhân viên y tế là biện pháp tốt nhất để bảo vệ sức khỏe bản thân.