Người từng mắc bệnh thủy đậu có bị lại không?

Bị thủy đậu rồi có bị lại không là gì?

Bệnh thủy đậu là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Varicella Zoster gây ra, lây truyền chủ yếu qua đường giọt bắn hô hấp hoặc khi tiếp xúc trực tiếp với chất dịch trong các nốt bóng nước của người bệnh. Khi một người nhiễm virus lần đầu tiên, hệ thống miễn dịch sẽ được kích hoạt để sản sinh ra các kháng thể đặc hiệu và tế bào nhớ miễn dịch. Những kháng thể này có khả năng nhận biết và vô hiệu hóa virus nhanh chóng nếu chúng xâm nhập trở lại, tạo ra khả năng bảo vệ vững bền gần như trọn đời cho người bệnh.

Tuy nhiên, khi các tổn thương ngoài da lành lại, virus Varicella Zoster không bị tiêu diệt triệt để mà di chuyển ngược theo các sợi thần kinh cảm giác về cư trú ở trạng thái tiềm tàng tại các hạch rễ sau tủy sống. Khi gặp điều kiện thuận lợi như tuổi cao, căng thẳng kéo dài hoặc suy giảm sức đề kháng, virus tiềm ẩn này có thể thức dậy và gây bệnh.

Khả năng tái phát bệnh thủy đậu lần thứ hai trên thực tế

Về mặt dịch tễ học và miễn dịch học lâm sàng, việc một người mắc bệnh thủy đậu lần thứ hai là hiện tượng rất hiếm gặp. Phần lớn những người đã từng mắc bệnh khi còn nhỏ sẽ hình thành hàng rào miễn dịch vững chắc suốt đời, không bị nhiễm lại dù có tiếp xúc trực tiếp với người đang mang mầm bệnh. Khi virus Varicella Zoster xâm nhập vào cơ thể lần sau, hệ thống miễn dịch sẽ nhanh chóng nhận diện kháng nguyên và dập tắt sự nhân lên của virus trước khi các tổn thương mụn nước kịp xuất hiện.

Dù vậy, y văn vẫn ghi nhận một số ít trường hợp có thể bị tái nhiễm thực sự. Tình trạng này chủ yếu gặp ở những đối tượng có hệ thống miễn dịch bị ức chế nghiêm trọng, chẳng hạn như bệnh nhân đang hóa trị điều trị ung thư, người ghép tạng phải dùng thuốc chống thải ghép dài ngày, hoặc người nhiễm virus HIV. Ngoài ra, trẻ nhỏ từng mắc bệnh thủy đậu ở thể quá nhẹ khi mới vài tháng tuổi có thể chưa tạo đủ lượng kháng thể bền vững, dẫn đến nguy cơ tái nhiễm nhẹ ở giai đoạn sau. Nhiều trường hợp người bệnh tưởng mình bị lại thực chất là nhầm lẫn với các bệnh da liễu có tổn thương mụn nước tương tự.

Phân biệt giữa tái nhiễm thủy đậu và khởi phát bệnh zona thần kinh

Một trong những nhầm lẫn phổ biến nhất trong cộng đồng là không phân biệt được giữa việc tái phát bệnh thủy đậu và sự khởi phát của bệnh zona thần kinh. Cả hai bệnh lý này đều do cùng một loại virus Varicella Zoster gây ra, nhưng cơ chế bệnh sinh và biểu hiện lâm sàng hoàn toàn khác biệt. Bệnh thủy đậu là đợt nhiễm trùng nguyên phát toàn thân, đặc trưng bởi các nốt mụn nước rải rác khắp cơ thể, kèm theo triệu chứng sốt, mệt mỏi và cảm giác ngứa ngáy.

Ngược lại, bệnh zona thần kinh không phải do lây nhiễm mới một nguồn virus từ bên ngoài, mà bắt nguồn từ chính lượng virus đã ẩn nấp ngủ yên trong các hạch thần kinh cảm giác sau đợt thủy đậu trước đó. Khi sức đề kháng của cơ thể suy yếu, virus sẽ tái hoạt động và di chuyển dọc theo dây thần kinh ra vùng da tương ứng. Bệnh zona thường chỉ biểu hiện mụn nước khu trú ở một bên cơ thể, đi kèm cảm giác đau rát, bỏng rát hoặc châm chích dữ dội. Do đó, người trưởng thành từng mắc thủy đậu thường đối mặt với nguy cơ bị zona thần kinh nhiều hơn là tái phát thủy đậu toàn thân.

Biện pháp củng cố miễn dịch và phòng ngừa chủ động

Để chủ động bảo vệ cơ thể và hạn chế tối đa các rủi ro sức khỏe liên quan đến virus Varicella Zoster, việc tiêm chủng vắc xin đóng vai trò then chốt. Những người chưa từng mắc bệnh thủy đậu hoặc chưa có miễn dịch rõ ràng nên chủ động đến các cơ sở y tế dự phòng để được tư vấn phác đồ tiêm vắc xin phù hợp. Tiêm phòng đầy đủ giúp tạo kháng thể chủ động, giảm thiểu tối đa nguy cơ nhiễm bệnh và phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm.

Đối với những người đã từng có tiền sử mắc bệnh thủy đậu, đặc biệt là nhóm người từ năm mươi tuổi trở lên hoặc người có bệnh lý nền mạn tính, việc tìm hiểu và tiêm vắc xin phòng ngừa bệnh zona thần kinh là một khuyến cáo y khoa hữu ích. Bên cạnh các biện pháp tiêm chủng, việc nâng cao sức đề kháng tự nhiên qua chế độ dinh dưỡng cân đối, ngủ đủ giấc, kiểm soát căng thẳng tâm lý và giữ gìn vệ sinh cá nhân sạch sẽ sẽ giúp hệ miễn dịch hoạt động hiệu quả, ngăn chặn nguy cơ tái hoạt của virus tiềm ẩn trong cơ thể.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết nhằm mục đích cung cấp kiến thức sức khỏe phổ thông, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hay chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Khi xuất hiện các nốt mụn nước bất thường, sốt cao kéo dài hoặc cảm giác đau rát da dữ dội, người bệnh không nên tự ý kết luận bệnh hay tự ý mua thuốc điều trị. Việc tự ý đắp các loại lá cây, thuốc nam hoặc bôi thuốc không rõ nguồn gốc có thể gây bội nhiễm vi khuẩn và biến chứng nặng. Người bệnh cần đến các cơ sở y tế chuyên khoa da liễu hoặc bệnh truyền nhiễm để được thăm khám và hướng dẫn xử trí đúng chuyên môn.

Tóm tắt

Tóm lại, người đã từng mắc bệnh thủy đậu rất hiếm khi bị lại lần thứ hai nhờ cơ chế miễn dịch tự nhiên bền vững của cơ thể. Nguy cơ đáng lưu tâm hơn ở người từng mắc bệnh là sự bùng phát của bệnh zona thần kinh khi virus tiềm ẩn tái hoạt động lúc sức đề kháng suy giảm. Việc chủ động tiêm ngừa vắc xin, duy trì lối sống lành mạnh và thăm khám bác sĩ khi có dấu hiệu bất thường là giải pháp bảo vệ sức khỏe an toàn và hiệu quả nhất.