Người lớn có bị quai bị không và cách phòng tránh
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Quai bị là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus quai bị gây ra. Dù thường gặp ở trẻ em, người trưởng thành hoàn toàn có thể mắc bệnh nếu chưa từng tiêm vắc xin hoặc chưa có miễn dịch tự nhiên. Khi xảy ra ở người lớn, bệnh thường có xu hướng diễn tiến nặng hơn và dễ dẫn tới các biến chứng phức tạp.
Việc hiểu rõ nguy cơ mắc bệnh ở người trưởng thành có ý nghĩa quan trọng trong chăm sóc sức khỏe. Chủ động thực hiện các biện pháp dự phòng, đặc biệt là tiêm vắc xin và giữ gìn vệ sinh cá nhân, là giải pháp căn bản giúp giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm và bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Người lớn bị quai bị là gì?
Bệnh quai bị do virus thuộc họ Paramyxoviridae gây nên, lây truyền trực tiếp qua đường hô hấp qua giọt bắn từ dịch tiết mũi họng khi ho, hắt hơi hoặc trò chuyện. Biểu hiện đặc trưng của bệnh là sưng đau tuyến nước bọt mang tai, đi kèm sốt, mệt mỏi, đau đầu và giảm cảm giác ngon miệng. Ở người trưởng thành, do phản ứng miễn dịch mạnh mẽ, diễn tiến bệnh thường kéo dài và gây mệt mỏi nhiều hơn so với trẻ em. Virus quai bị còn có khả năng xâm nhập vào các cơ quan có cấu trúc mô tuyến khác như tinh hoàn, buồng trứng hoặc hệ thần kinh trung ương. Người lớn chưa có kháng thể bảo vệ cần hết sức cảnh giác khi tiếp xúc với nguồn lây để kịp thời có hướng theo dõi an toàn.
Khả năng mắc quai bị và mức độ ảnh hưởng ở người lớn
Nhiều người lầm tưởng quai bị chỉ xảy ra ở trẻ nhỏ, nhưng người lớn chưa có miễn dịch đều có thể bị lây nhiễm. Nguy cơ thường xuất hiện ở những ai chưa tiêm đủ vắc xin hoặc kháng thể bảo vệ giảm dần theo thời gian. Môi trường công sở kín, ký túc xá hay khu vực công cộng là nơi virus dễ lây truyền qua dịch tiết hô hấp. Khi mắc bệnh, người lớn thường sốt cao, đau nhức cơ bắp và sưng đau góc hàm rõ rệt hơn trẻ em. Thời gian ủ bệnh kéo dài từ mười hai đến hai mươi lăm ngày khiến người mang virus có thể vô tình phát tán mầm bệnh ra xung quanh trước khi nhận ra triệu chứng.
Các biến chứng nguy hiểm thường gặp khi người lớn mắc bệnh quai bị
Biến chứng ở người lớn thường nghiêm trọng hơn do virus có ái tính với mô tuyến và hệ thần kinh. Ở nam giới sau dậy thì, viêm tinh hoàn là biến chứng phổ biến nhất, gây sưng to, đau dữ dội, bìu phù nề đỏ và sốt tái phát. Khoảng ba mươi đến bốn mươi phần trăm ca viêm tinh hoàn có thể dẫn đến teo tinh hoàn một bên, hiếm khi bị cả hai bên gây ảnh hưởng sinh sản. Ở nữ giới, viêm buồng trứng gây đau tức vùng hạ vị nhưng ít khi gây vô sinh. Ngoài ra, người bệnh có thể đối mặt với viêm màng não vô khuẩn, viêm tụy cấp hoặc giảm thính lực nếu không được theo dõi và chăm sóc y tế kịp thời.
Biện pháp tiêm vắc xin phòng ngừa quai bị hiệu quả
Tiêm chủng là biện pháp chủ động và bền vững nhất để ngăn ngừa quai bị. Hiện nay vắc xin thường được phối hợp ba trong một phòng sởi, quai bị và rubella (vắc xin MMR). Người trưởng thành chưa tiêm phòng, nhân viên y tế, giáo viên hoặc người chuẩn bị mang thai nên tham khảo ý kiến bác sĩ để tiêm phòng bổ sung. Phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ cần hoàn thành lịch tiêm trước khi có thai tối thiểu một đến ba tháng nhằm phòng ngừa nhiễm virus trong thai kỳ, hạn chế nguy cơ sảy thai hoặc biến chứng sản khoa. Sau tiêm, cơ thể sẽ hình thành kháng thể bảo vệ giúp giảm tối đa nguy cơ mắc và biến chứng nặng.
Thói quen vệ sinh và cách ly giúp hạn chế lây nhiễm
Bên cạnh tiêm chủng, việc duy trì vệ sinh cá nhân và môi trường sống đóng vai trò then chốt trong ngăn chặn mầm bệnh. Cần thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, che miệng khi ho hoặc hắt hơi bằng khăn giấy hay khuỷu tay. Tránh dùng chung đồ dùng cá nhân như ly uống nước, bát đũa và khăn mặt. Khi trong gia đình hoặc nơi làm việc có người xuất hiện triệu chứng nghi ngờ, người bệnh cần được cách ly tại phòng riêng thoáng khí trong khoảng mười ngày tính từ khi tuyến mang tai bắt đầu sưng. Đồng thời, lau chùi khử khuẩn thường xuyên các bề mặt tiếp xúc chung để tiêu diệt virus tồn lưu.
Lưu ý an toàn
Quai bị do virus gây ra nên kháng sinh hoàn toàn không có tác dụng điều trị. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua kháng sinh hay đắp các loại lá cây, vôi nóng theo kinh nghiệm dân gian lên vùng mang tai hoặc tinh hoàn, vì rất dễ dẫn đến bỏng loét da và nhiễm trùng thứ phát. Việc chăm sóc chủ yếu nhằm nâng đỡ thể trạng và giảm nhẹ triệu chứng. Khi xuất hiện dấu hiệu sốt cao liên tục, nôn nhiều, đau đầu dữ dội hoặc sưng đau tinh hoàn, cần đến ngay cơ sở y tế để được bác sĩ chuyên khoa thăm khám.
Tóm tắt
Người lớn hoàn toàn có nguy cơ mắc quai bị và đối mặt với nhiều biến chứng phức tạp nếu chưa có miễn dịch. Chủ động tiêm vắc xin phòng bệnh và thực hiện tốt các biện pháp vệ sinh phòng ngừa là cách bảo vệ sức khỏe an toàn nhất. Khi nghi ngờ mắc bệnh, việc đi khám sớm giúp kiểm soát triệu chứng và hạn chế tối đa các nguy cơ sức khỏe lâu dài.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Người lớn từng bị quai bị một lần rồi có bị lại không?
Đa số người đã mắc quai bị tự nhiên sẽ có miễn dịch bền vững suốt đời và hiếm khi tái nhiễm. Tuy nhiên, một số virus khác cũng có thể gây viêm tuyến nước bọt mang tai, do đó người bệnh nên đi khám để được chẩn đoán chính xác.
Nam giới trưởng thành bị quai bị có chắc chắn bị vô sinh không?
Không phải mọi trường hợp nam giới mắc quai bị đều bị vô sinh. Tình trạng viêm tinh hoàn thường chỉ xảy ra ở một bên và tỷ lệ teo cả hai bên khá thấp. Việc phát hiện sớm và chăm sóc đúng theo hướng dẫn của bác sĩ giúp bảo vệ chức năng sinh sản.
Phụ nữ mang thai mắc quai bị có ảnh hưởng đến thai nhi không?
Mắc quai bị trong ba tháng đầu thai kỳ có thể làm tăng nguy cơ sảy thai hoặc sinh non dù virus hiếm khi gây dị tật bẩm sinh. Khi nghi ngờ nhiễm bệnh, thai phụ cần đến cơ sở y tế chuyên khoa để được bác sĩ theo dõi sát sao.
Người lớn có cần xét nghiệm kháng thể trước khi tiêm vắc xin không?
Đa số trường hợp không bắt buộc phải xét nghiệm kháng thể trước khi tiêm. Nếu không rõ tiền sử tiêm chủng hay tiền sử mắc bệnh, việc tiêm vắc xin sởi quai bị rubella nhắc lại vẫn an toàn và giúp củng cố hàng rào miễn dịch bảo vệ cơ thể.
Người lớn bị quai bị cần cách ly bao lâu để tránh lây lan?
Người bệnh nên cách ly tại phòng riêng trong khoảng mười ngày kể từ khi tuyến nước bọt mang tai bắt đầu sưng to. Đây là khoảng thời gian dịch tiết hô hấp chứa lượng virus cao, dễ lây truyền cho những người xung quanh chưa có kháng thể bảo vệ.
