Người bị thủy đậu rồi có cần tiêm phòng nữa không?

Người bị thủy đậu rồi có cần tiêm phòng không?

Bệnh thủy đậu là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Varicella Zoster gây ra, lây lan mạnh qua đường hô hấp và tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết bọng nước. Đặc điểm dịch tễ học nổi bật của bệnh là sau khi khỏi, cơ thể người bệnh sẽ hình thành đáp ứng miễn dịch tự nhiên vừa mạnh mẽ vừa kéo dài. Các kháng thể này giúp trung hòa mầm bệnh mỗi khi cơ thể tiếp xúc trở lại với virus trong môi trường sống hàng ngày.

Chính vì cơ chế đề kháng tự nhiên này, các tổ chức y tế trên toàn thế giới nhìn chung không xếp những người có bằng chứng rõ ràng từng mắc thủy đậu vào nhóm chỉ định bắt buộc phải tiêm vắc xin ngừa thủy đậu. Mặc dù vậy, trong thực tế chăm sóc sức khỏe cộng đồng, việc đánh giá chính xác từng đối tượng cụ thể vẫn đòi hỏi sự cẩn trọng nhằm tránh bỏ sót những trường hợp chưa thực sự có kháng thể bảo vệ.

Cơ chế miễn dịch tự nhiên sau khi mắc bệnh thủy đậu

Sau khi cơ thể hồi phục sau đợt nhiễm virus Varicella Zoster nguyên phát, hệ thống miễn dịch đã hoàn thiện cơ chế ghi nhớ miễn dịch thông qua các tế bào lympho B và lympho T đặc hiệu. Các tế bào này tiếp tục duy trì lượng kháng thể bảo vệ lưu hành trong máu suốt nhiều thập kỷ, thường là trọn đời. Do đó, người khỏe mạnh đã có tiền sử mắc bệnh thủy đậu được chẩn đoán xác định thường có khả năng chống lại sự tái xâm nhập của virus trong cộng đồng và không thuộc nhóm đối tượng cần tiêm bổ sung vắc xin thủy đậu thông thường.

Mặc dù virus thủy đậu vẫn có thể tồn tại âm thầm ở dạng không hoạt động trong các hạch rễ thần kinh cảm giác, sự hiện diện này không gây nên đợt bệnh thủy đậu lan tỏa lần thứ hai trên người có miễn dịch bình thường. Hệ miễn dịch đã được huấn luyện sẵn sàng ngăn chặn ngay lập tức mọi nỗ lực bùng phát thành thể bệnh toàn thân, giúp cơ thể duy trì sự an toàn mà không cần thêm sự can thiệp từ vắc xin phòng bệnh ban đầu.

Nguy cơ nhầm lẫn tiền sử mắc bệnh và sự cần thiết của tiêm phòng

Trên thực tế, rất nhiều trường hợp bệnh nhân nhầm lẫn tổn thương do các bệnh ngoài da khác thời thơ ấu với bệnh thủy đậu. Các bệnh lý như tay chân miệng, phát ban dạng nốt phỏng do enterovirus, chốc lở dạng bọng nước hoặc viêm da dị ứng tiếp xúc có thể gây tổn thương da tương tự nhưng lại do những tác nhân hoàn toàn khác biệt gây ra. Nếu một người chỉ phỏng đoán mình từng bị thủy đậu mà không có sự chẩn đoán xác thực từ bác sĩ chuyên khoa hoặc không có sổ theo dõi bệnh án, nguy cơ họ chưa hề có kháng thể chống virus Varicella Zoster là hoàn toàn có thể xảy ra.

Trong tình huống này, việc chủ quan không tiêm phòng có thể khiến người trưởng thành đối mặt với nguy cơ lây nhiễm thủy đậu khi tiếp xúc với nguồn lây trong cộng đồng. Nhiễm thủy đậu ở tuổi trưởng thành thường diễn tiến nặng nề hơn rất nhiều so với trẻ nhỏ, đi kèm nguy cơ cao xuất hiện các biến chứng như viêm phổi do virus, viêm não hoặc nhiễm trùng da thứ phát. Do đó, việc xác định lại tình trạng miễn dịch thông qua xét nghiệm máu hoặc trao đổi kỹ lưỡng với bác sĩ tiêm chủng là điều hết sức cần thiết.

Sự khác biệt giữa miễn dịch thủy đậu và nguy cơ mắc zona thần kinh

Dù người đã từng mắc thủy đậu sở hữu miễn dịch bảo vệ không bị thủy đậu lần hai, lượng virus Varicella Zoster còn ẩn nấp trong các hạch thần kinh có thể thức giấc khi sức đề kháng của cơ thể suy giảm theo tuổi tác hoặc do căng thẳng, bệnh mạn tính. Khi tái hoạt động, virus không gây bệnh thủy đậu toàn thân mà phát triển cục bộ dọc theo đường phân bố của dây thần kinh ngoại biên, tạo nên bệnh cảnh zona thần kinh với triệu chứng đau rát dữ dội và bọng nước một bên cơ thể.

Vì lý do này, người đã từng bị thủy đậu vẫn được khuyến cáo xem xét tiêm vắc xin phòng ngừa zona thần kinh khi bước vào lứa tuổi trung niên hoặc nhóm tuổi có nguy cơ cao theo phác đồ y tế hiện hành. Cần phân biệt rõ vắc xin phòng zona thần kinh và vắc xin phòng thủy đậu là hai sản phẩm sinh học khác nhau về hàm lượng kháng nguyên cũng như mục tiêu phòng vệ. Người dân không nên tự ý cho rằng đã miễn nhiễm với thủy đậu thì sẽ hoàn toàn an toàn trước mối đe dọa từ bệnh zona thần kinh.

Phương án kiểm tra kháng thể và quyết định tiêm phòng an toàn

Đối với những người không thể nhớ rõ lịch sử nhiễm bệnh của bản thân, biện pháp lý tưởng nhất là thực hiện xét nghiệm huyết thanh học nhằm định lượng kháng thể IgG kháng Varicella Zoster tại các bệnh viện hoặc trung tâm xét nghiệm uy tín. Nếu chỉ số kháng thể đạt ngưỡng bảo vệ, bạn có thể hoàn toàn yên tâm không cần tiêm phòng thêm. Ngược lại, nếu kết quả xét nghiệm âm tính hoặc nằm trong vùng nghi ngờ, bác sĩ sẽ chỉ định liệu trình tiêm vắc xin phòng thủy đậu phù hợp với lứa tuổi.

Trong trường hợp không có điều kiện thực hiện xét nghiệm máu trước tiêm, các khuyến cáo y tế dự phòng quốc tế đều thống nhất rằng việc tiêm vắc xin thủy đậu cho người từng mắc bệnh nhưng không có ghi chép rõ ràng vẫn được xem là an toàn. Liều vắc xin này sẽ đóng vai trò như một yếu tố kích hoạt nhẹ giúp củng cố thêm trí nhớ miễn dịch sẵn có mà không gây nguy hại cho sức khỏe. Người dân chỉ cần tới các trung tâm y tế dự phòng để được khám sàng lọc toàn diện trước khi tiêm.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức y học thường thức, không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định y khoa trực tiếp từ bác sĩ. Người dân không nên tự phỏng đoán tiền sử bệnh hoặc tự ý bỏ qua các biện pháp tiêm chủng phòng bệnh truyền nhiễm khi chưa qua thăm khám sàng lọc tại các cơ sở y tế dự phòng có thẩm quyền.

Tóm tắt

Người từng mắc bệnh thủy đậu tự nhiên thường không cần tiêm vắc xin phòng thủy đậu nhờ miễn dịch bền vững. Dẫu vậy, khi tiền sử mắc bệnh thời thơ ấu chưa rõ ràng hoặc muốn chủ động ngừa bệnh zona thần kinh khi lớn tuổi, việc đến cơ sở y tế hay trung tâm tiêm chủng để được bác sĩ thăm khám và tư vấn là bước đi thận trọng và an toàn nhất.