Người bị tăng nhãn áp nên kiêng gì để bảo vệ thị lực?

Người bị tăng nhãn áp nên kiêng gì là gì?

Tăng nhãn áp xảy ra khi hệ thống dẫn lưu dịch thể trong mắt bị tắc nghẽn hoặc hoạt động kém hiệu quả, khiến thủy dịch tích tụ lại và đẩy áp suất bên trong nhãn cầu lên cao hơn mức bình thường. Tình trạng này kéo dài sẽ làm tổn hại dây thần kinh thị giác, thu hẹp tầm nhìn ngoại vi và có thể dẫn đến mất thị lực không thể phục hồi.

Mặc dù chế độ ăn uống và lối sống không thể thay thế cho các can thiệp y khoa chuyên sâu, nhưng các hoạt động hàng ngày lại tác động trực tiếp đến sự dao động của nhãn áp. Một số thói quen tưởng chừng vô hại như uống quá nhiều nước cùng một lúc, sử dụng chất kích thích hoặc cúi đầu quá thấp có thể kích thích nhãn áp tăng vọt tức thì. Hiểu rõ các yếu tố cần kiêng cữ giúp người bệnh xây dựng lối sống khoa học, bảo toàn chức năng thị giác lâu dài.

Đồ uống chứa caffeine và thói quen uống nước dồn dập

Người bị tăng nhãn áp cần hạn chế tối đa việc tiêu thụ cà phê đậm đặc, trà đặc và các loại nước tăng lực chứa hàm lượng caffeine cao. Nhiều ghi nhận y khoa cho thấy caffeine có thể kích thích tăng sản xuất thủy dịch và cản trở dòng chảy thoát dịch, từ đó khiến áp lực nội nhãn tăng lên trong vòng vài giờ sau khi dùng. Nếu có thói quen uống cà phê, người bệnh chỉ nên dùng lượng rất nhỏ hoặc chuyển sang các thức uống thảo mộc không chứa chất kích thích.

Ngoài ra, thói quen uống một lượng nước quá lớn trong thời gian ngắn cũng là điều tối kỵ. Việc uống dồn dập từ 500ml đến 1 lít nước trong vài phút có thể làm loãng máu tạm thời, khiến cơ thể dịch chuyển một lượng lớn chất lỏng vào nhãn cầu và đẩy nhãn áp tăng vọt. Thay vào đó, người bệnh nên chia nhỏ lượng nước cần thiết, uống từng ngụm rải rác đều đặn suốt cả ngày để duy trì trạng thái cân bằng cho cơ thể và đôi mắt.

Thực phẩm nhiều muối, chất béo bão hòa và đồ uống có cồn

Chế độ ăn nhiều muối là yếu tố gây bất lợi lớn cho người có nhãn áp cao. Lượng natri dư thừa khiến cơ thể giữ nước, làm tăng áp lực trong hệ thống mạch máu toàn thân và gián tiếp ảnh hưởng xấu đến áp lực nội nhãn. Người bệnh nên chủ động kiêng các món ăn ướp nhiều muối, đồ đóng hộp, dưa cà muối chua, mì ăn liền và các loại nước chấm đậm đà trong bữa ăn hàng ngày.

Bên cạnh đó, các thực phẩm giàu chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa như mỡ động vật, nội tạng, đồ chiên rán ngập dầu cũng cần được cắt giảm. Nhóm thức ăn này thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch, làm suy giảm lưu lượng máu nuôi dưỡng dây thần kinh thị giác vốn đã chịu áp lực lớn. Đồ uống có cồn như bia, rượu cũng cần hạn chế nghiêm ngặt vì chúng làm rối loạn huyết áp, cản trở tuần hoàn võng mạc và làm giảm hiệu quả của các thuốc điều trị tăng nhãn áp.

Các tư thế cúi gập đầu thấp và bài tập thể lực gắng sức

Trong sinh hoạt và rèn luyện thể chất, người bệnh tăng nhãn áp cần đặc biệt tránh các bài tập hoặc động tác khiến đầu ở vị trí thấp hơn tim. Một số tư thế yoga như trồng cây chuối, gập người sâu hay cúi gập lưng xuống sàn có thể làm tăng áp lực tĩnh mạch ở vùng đầu cổ, khiến áp lực nội nhãn tăng vọt lên gấp đôi hoặc gấp ba chỉ sau vài phút thực hiện.

Những môn thể thao đòi hỏi gắng sức cực độ hoặc nín thở tạo lực như cử tạ nặng, chống đẩy cường độ cao cũng không phù hợp với người mắc bệnh này. Động tác nín thở gồng cơ làm tăng áp lực trong lồng ngực và cản trở máu tĩnh mạch từ mắt trở về tim. Thay vì các bài tập nặng, người bệnh nên ưu tiên những hình thức vận động nhẹ nhàng và vừa sức như đi bộ nhanh, đạp xe nhẹ nhàng trên đường bằng hoặc tập thở dưỡng sinh để hỗ trợ lưu thông khí huyết an toàn.

Thói quen sinh hoạt trong bóng tối và căng thẳng kéo dài

Việc sử dụng điện thoại, máy tính bảng hoặc xem tivi trong phòng tối là thói quen rất có hại cho mắt, đặc biệt đối với người có nguy cơ hoặc đang điều trị góc đóng. Trong bóng tối, đồng tử phải giãn to để thu nhận ánh sáng, điều này làm cho mống mắt bị đẩy về phía trước và có thể làm tắc nghẽn góc tiền phòng, dẫn đến cơn tăng nhãn áp cấp tính vô cùng nguy hiểm.

Bên cạnh đó, tình trạng thiếu ngủ, thức khuya thường xuyên và căng thẳng tâm lý kéo dài cũng kích hoạt hệ thần kinh giao cảm, làm co mạch và đẩy nhãn áp lên cao. Người bệnh cần giữ cho không gian sinh hoạt và làm việc luôn đủ ánh sáng tự nhiên hoặc ánh sáng đèn chuẩn, ngủ đủ giấc từ 7 đến 8 tiếng mỗi đêm và kiểm soát căng thẳng bằng các hoạt động thư giãn tinh thần lành mạnh.

Tự ý sử dụng thuốc nhỏ mắt chứa thành phần corticoid

Một trong những điều kiêng kỵ tuyệt đối và nguy hiểm nhất đối với người bệnh mắt là tự ý mua và sử dụng các loại thuốc nhỏ mắt không có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa. Rất nhiều sản phẩm nhỏ mắt chống viêm, giảm ngứa hoặc làm dịu đỏ mắt trên thị trường có chứa hoạt chất corticoid như dexamethasone, prednisolone hoặc fluorometholone.

Việc lạm dụng corticoid nhỏ mắt trong thời gian dài có thể làm biến đổi cấu trúc vùng bè, cản trở lưu thông thủy dịch và trực tiếp gây ra chứng tăng nhãn áp thứ phát do thuốc. Tình trạng này thường diễn tiến âm thầm không có triệu chứng báo trước cho đến khi thị thần kinh bị teo nặng. Người bệnh chỉ được dùng thuốc nhỏ mắt khi có đơn của bác sĩ nhãn khoa và phải tái khám đúng hẹn để kiểm tra nhãn áp định kỳ.

Lưu ý an toàn

Các thông tin kiêng cữ trong dinh dưỡng và sinh hoạt mang tính chất hỗ trợ bảo vệ mắt, hoàn toàn không thể thay thế cho các biện pháp điều trị chuyên khoa như thuốc hạ nhãn áp, thủ thuật laser hay phẫu thuật dẫn lưu. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý ngừng hoặc giảm liều thuốc nhỏ mắt hạ áp ngay cả khi cảm thấy mắt bình thường. Bất kỳ sự thay đổi nào về chế độ luyện tập hay dùng thuốc đều cần có sự tham vấn kỹ lưỡng từ bác sĩ chuyên khoa mắt.

Tóm tắt

Hiểu rõ người bị tăng nhãn áp nên kiêng gì giúp người bệnh chủ động phòng ngừa các đợt tăng áp lực nội nhãn nguy hiểm. Việc kết hợp chặt chẽ giữa chế độ ăn uống thanh đạm, sinh hoạt lành mạnh và tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị y khoa chính là giải pháp bền vững nhất để bảo tồn thị lực và ngăn chặn tiến triển của bệnh.