Người bị máu nhiễm mỡ có đi hiến máu được không?

Người bị máu nhiễm mỡ có đi hiến máu được không là gì?

Máu nhiễm mỡ là thuật ngữ phổ thông dùng để chỉ tình trạng rối loạn lipid máu, đặc trưng bởi sự gia tăng nồng độ cholesterol toàn phần, cholesterol xấu LDL hoặc triglyceride trong huyết thanh, đôi khi đi kèm sự suy giảm cholesterol tốt HDL. Tình trạng này thường liên quan đến chế độ dinh dưỡng giàu chất béo bão hòa, lối sống ít vận động, yếu tố di truyền hoặc các bệnh lý chuyển hóa đi kèm.

Hiến máu là hoạt động y tế có tiêu chuẩn tuyển chọn người cho máu rất nghiêm ngặt nhằm bảo vệ tối đa sức khỏe của cả người hiến lẫn người nhận. Mặc dù rối loạn lipid máu không phải là bệnh lây nhiễm, nhưng sự hiện diện của lượng chất béo vượt mức trong máu có thể làm thay đổi đặc tính vật lý và sinh hóa của các chế phẩm máu, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng điều trị lâm sàng.

Khả năng hiến máu ở người có chỉ số mỡ máu tăng nhẹ

Rối loạn lipid máu ở mức độ nhẹ hoặc trung bình thường không làm mất đi khả năng hiến máu toàn phần của người tình nguyện. Khi tham gia hiến máu, bác sĩ tại điểm tiếp nhận sẽ tiến hành thăm khám thể lực, đo huyết áp, kiểm tra nhịp tim và làm xét nghiệm nhanh nồng độ huyết sắc tố. Nếu người hiến máu cảm thấy khỏe mạnh, không có biến chứng tim mạch, huyết áp nằm trong giới hạn cho phép và không mắc các bệnh truyền nhiễm qua đường máu thì vẫn đủ điều kiện bước vào quy trình lấy máu.

Tuy nhiên, việc tiếp nhận đơn vị máu không chỉ căn cứ vào cảm nhận chủ quan của người hiến. Sau khi thu nhận, túi máu sẽ được xử lý ly tâm để tách thành các chế phẩm như hồng cầu lắng, tiểu cầu và huyết tương. Nếu các chỉ số sinh hóa nằm trong ngưỡng an toàn, đơn vị máu sẽ được đưa vào ngân hàng lưu trữ phục vụ điều trị. Do đó, người bị mỡ máu ở giai đoạn đầu hoàn toàn có thể đăng ký tham gia hiến máu nhân đạo.

Hiện tượng huyết tương đục và nguy cơ hủy túi máu hiến

Trở ngại lớn nhất đối với người bị máu nhiễm mỡ khi đi hiến máu là hiện tượng huyết tương đục. Tình trạng này xuất hiện khi nồng độ triglyceride trong máu tăng cao đột biến, khiến lớp huyết tương sau khi ly tâm chuyển sang màu trắng đục như sữa thay vì màu vàng rơm trong suốt như bình thường.

Huyết tương đục chứa lượng lớn vi hạt mỡ chylomicron và lipoprotein tỷ trọng rất thấp. Điều này gây cản trở nghiêm trọng cho các xét nghiệm miễn dịch sàng lọc virus truyền nhiễm trong phòng xét nghiệm, dẫn đến nguy cơ sai lệch kết quả. Ngoài ra, việc truyền chế phẩm huyết tương chứa quá nhiều chất béo có thể gây phản ứng dị ứng, tắc mạch hoặc quá tải tuần hoàn cho người nhận máu, đặc biệt là bệnh nhân hồi sức cấp cứu và trẻ sơ sinh. Khi phát hiện túi máu có huyết tương đục, đơn vị tiếp nhận buộc phải hủy bỏ để bảo đảm an toàn truyền máu.

Ảnh hưởng của thuốc điều trị mỡ máu đối với tiêu chuẩn hiến máu

Nhiều người có mức mỡ máu tăng cao cần dùng thuốc điều trị hằng ngày như nhóm statin, fibrate hoặc các dẫn xuất khác để kiểm soát cholesterol. Việc sử dụng những loại thuốc này đòi hỏi sự đánh giá cẩn trọng từ bác sĩ tiếp nhận hiến máu. Dù phần lớn thuốc hạ lipid máu không gây dị tật nghiêm trọng cho người nhận như một số hoạt chất đặc thù khác, việc có nồng độ thuốc trong máu hiến vẫn tiềm ẩn nguy cơ đối với người bệnh đang suy giảm chức năng gan hoặc suy kiệt nặng.

Tại các cơ sở tiếp nhận máu, bác sĩ sẽ xem xét liều lượng, thời gian dùng thuốc và bệnh lý nền đi kèm như tăng huyết áp, đái tháo đường hay xơ vữa động mạch. Nếu người bệnh đang trong giai đoạn điều chỉnh liều, gặp tác dụng phụ đau cơ, tăng men gan hoặc có bệnh lý tim mạch tiến triển, cơ sở y tế thường khuyến nghị tạm hoãn hiến máu cho đến khi tình trạng sức khỏe ổn định hoàn toàn.

Lời khuyên chuẩn bị trước khi tham gia hiến máu

Để buổi hiến máu diễn ra thuận lợi, người có tiền sử rối loạn lipid máu cần chủ động chuẩn bị kỹ lưỡng về chế độ ăn uống và sinh hoạt. Trong vòng 24 đến 48 giờ trước ngày hiến máu, nên hạn chế tối đa các món ăn nhiều dầu mỡ động vật, đồ chiên rán, nội tạng động vật và tuyệt đối không uống rượu bia. Những thực phẩm này có thể khiến nồng độ triglyceride tăng vọt trong thời gian ngắn, trực tiếp làm đục huyết tương.

Bên cạnh đó, người hiến máu cần uống đủ nước, ngủ đủ giấc từ 7 đến 8 tiếng vào đêm hôm trước và ăn một bữa nhẹ thanh đạm trước khi lấy máu. Khi điền phiếu đăng ký, điều quan trọng là phải trung thực khai báo tiền sử bệnh mỡ máu, các loại thuốc hoặc thực phẩm chức năng đang dùng. Bác sĩ chuyên khoa huyết học sẽ tư vấn trực tiếp để quyết định bạn có nên hiến máu trong đợt đó hay nên dời lại thời điểm thích hợp hơn.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho quyết định thăm khám của bác sĩ tại các điểm tiếp nhận hiến máu. Người đang có bệnh lý tim mạch nặng, tăng huyết áp chưa kiểm soát hoặc đang dùng nhiều loại thuốc điều trị không nên tự ý quyết định hiến máu khi chưa được nhân viên y tế đánh giá toàn diện.

Tóm tắt

Hiến máu là nghĩa cử nhân đạo cao đẹp nhưng sự an toàn của người nhận và sức khỏe người hiến luôn là ưu tiên hàng đầu. Người có chỉ số lipid máu tăng nhẹ vẫn có cơ hội hiến máu nếu đáp ứng đủ tiêu chuẩn lâm sàng. Việc chủ động thăm khám y khoa, kiểm soát mỡ máu và trung thực trong khai báo tiền sử dùng thuốc sẽ giúp quá trình hiến máu diễn ra an toàn và hiệu quả.