Người bị kiến ba khoang cắn có lây không và cách phòng tránh lan rộng

Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.

Câu hỏi người bị kiến ba khoang cắn có lây không là nỗi băn khoăn của rất nhiều người khi xuất hiện các vệt da đỏ rát, phỏng rộp hoặc mụn mủ sau khi vô tình tiếp xúc với loài côn trùng này. Vết thương do kiến ba khoang thường lan nhanh và có xu hướng xuất hiện ở nhiều vị trí khác nhau khiến người bệnh lo lắng về nguy cơ lây truyền sang người xung quanh.

Thực tế, tổn thương do kiến ba khoang không phải là bệnh truyền nhiễm nên hoàn toàn không thể lây từ người này sang người khác qua tiếp xúc thông thường. Tuy nhiên, dịch độc của kiến nếu còn bám dính trên da, bàn tay hoặc vật dụng sinh hoạt vẫn có thể lan rộng sang vùng da lành hoặc gây bỏng rát cho người khác nếu chạm phải dịch tiết này.

Kiến ba khoang cắn có lây không là gì?

Kiến ba khoang là loài côn trùng có thân mình thon dài, khoang đen và cam xen kẽ, thường xuất hiện nhiều vào mùa mưa ẩm hoặc mùa gặt. Khi bị đè ép hoặc chà xát, cơ thể loài kiến này tiết ra chất dịch chứa độc tố pederin có độc tính kích ứng da cực mạnh, gấp nhiều lần nọc rắn hổ nhưng do lượng tiếp xúc nhỏ nên chủ yếu gây viêm da tiếp xúc cấp tính. Vùng da bị dính dịch độc thường có biểu hiện rát bỏng, đỏ ửng thành từng vệt, sau đó nổi mụn nước, mụn mủ li ti hoặc bọng nước nông. Do phản xạ cào gãi khiến độc tố dính vào tay rồi quệt sang các vị trí khác, nhiều người lầm tưởng đây là bệnh lây nhiễm. Hiểu rõ bản chất viêm da do kích ứng hóa học giúp người bệnh bớt hoang mang và áp dụng đúng các biện pháp chăm sóc khoa học.

Bản chất tổn thương da do tiếp xúc dịch tiết kiến ba khoang

Nhiều người lầm tưởng kiến ba khoang chích hoặc cắn người như muỗi hay ong, nhưng thực tế kiến ba khoang không chủ động cắn gây độc. Tình trạng viêm da bùng phát khi cơ thể vô tình đè ép, chà xát hoặc đập nát côn trùng, khiến dịch cơ thể của chúng giải phóng độc tố pederin lên bề mặt da. Độc chất này có độc tính rất mạnh, gây ức chế tổng hợp protein và ADN của tế bào, dẫn đến hiện tượng bỏng rát, hoại tử biểu bì và tạo thành các vệt đỏ kèm mụn mủ hoặc bọng nước. Vì tổn thương bản chất là viêm da tiếp xúc kích ứng do độc tố hóa học chứ không phải bệnh do virus hay vi khuẩn truyền nhiễm, hiện tượng này hoàn toàn không có khả năng lây truyền qua đường máu, nước bọt hay hô hấp.

Cơ chế khiến vết tổn thương lan rộng hoặc lây gián tiếp

Dù không phải là bệnh truyền nhiễm từ người sang người, tổn thương da vẫn có thể lan rộng theo hai cơ chế gián tiếp. Thứ nhất là hiện tượng tự lây lan trên cơ thể người bệnh. Khi phản xạ ngứa xuất hiện, hành vi cào gãi làm dập vỡ các bọng nước và khiến pederin còn sót lại dính vào đầu ngón tay, sau đó tiếp tục bôi quệt sang các vùng da lành khác như cổ, cánh tay hoặc vùng mắt. Thứ hai là lây lan gián tiếp sang người thân trong gia đình nếu dịch độc dính trên khăn mặt, ga trải giường, gối hoặc quần áo chưa được giặt sạch. Người tiếp xúc với các vật dụng dính dịch độc có thể vô tình bị bỏng rát tương tự dù không trực tiếp nhìn thấy côn trùng.

Cách sơ cứu ban đầu nhằm ngăn chặn độc tố lan rộng

Xử lý đúng cách ngay sau khi tiếp xúc với dịch tiết là yếu tố quyết định giúp ngăn tổn thương lan rộng. Khi phát hiện kiến ba khoang đậu trên da, người bệnh nên thổi nhẹ hoặc dùng một tờ giấy để gạt côn trùng ra ngoài, tuyệt đối không dùng tay trần đập nát. Nếu không may chà xát làm dính dịch, cần lập tức rửa sạch vùng da đó dưới vòi nước chảy nhẹ cùng xà phòng dịu nhẹ để làm loãng và loại bỏ tối đa độc tố pederin. Sau đó, có thể làm dịu da bằng cách chấm nhẹ dung dịch nước muối sinh lý natri clorid 0,9%. Tuyệt đối không cào gãi, không tự ý chích rạch các bọng nước để tránh nguy cơ vi khuẩn xâm nhập gây bội nhiễm mưng mủ.

Biện pháp phòng ngừa kiến ba khoang xâm nhập không gian sống

Trong sinh hoạt hàng ngày, việc ngăn chặn nguy cơ tiếp xúc với kiến ba khoang đóng vai trò rất quan trọng, đặc biệt vào mùa mưa và mùa thu hoạch lúa khi côn trùng này phát triển mạnh. Kiến ba khoang bị thu hút mạnh bởi ánh đèn huỳnh quang vào ban đêm, do đó các gia đình sống ở nhà cao tầng hoặc gần đồng ruộng nên đóng kín cửa sổ, buông rèm che hoặc sử dụng lưới chống côn trùng. Trước khi mặc quần áo, lau mặt hoặc đi ngủ, cần có thói quen giũ kỹ quần áo, khăn tắm và chăn màn. Nếu trong nhà có người vừa tiếp xúc với kiến, quần áo và khăn lau của người đó nên được giặt riêng bằng nước sạch và phơi dưới ánh nắng để tránh lây nhiễm dịch độc sang các thành viên khác.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức sức khỏe tổng quát và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị y khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý đắp lá cây, bôi thuốc mỡ không rõ nguồn gốc hoặc sử dụng thuốc chứa corticoid liều cao khi chưa có chỉ định từ bác sĩ. Khi vết thương có dấu hiệu loét sâu, chảy mủ vàng nhiều, sưng nề lan rộng hoặc xuất hiện tổn thương gần vùng mắt, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa da liễu để được thăm khám và điều trị kịp thời.

Tóm tắt

Tổn thương do độc tố kiến ba khoang hoàn toàn không phải bệnh truyền nhiễm và không lây từ người sang người. Tuy nhiên, dịch tiết dính trên tay có thể tiếp tục gây viêm loét cho chính người bệnh hoặc gián tiếp sang người khác nếu tiếp xúc trực tiếp. Chủ động sơ cứu bằng nước sạch, giữ vệ sinh vùng da tổn thương và thăm khám chuyên khoa da liễu khi dấu hiệu lan rộng sẽ giúp tổn thương hồi phục nhanh chóng và hạn chế tối đa nguy cơ hình thành sẹo.