Người bị huyết áp thấp nên làm gì để huyết áp nhanh chóng ổn định trở lại?
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Tụt huyết áp là tình trạng thường gặp trong đời sống hàng ngày, xảy ra khi áp lực dòng máu tác động lên thành động mạch suy giảm đột ngột, khiến lưu lượng máu nuôi dưỡng não bộ và các cơ quan trọng yếu không được cung cấp đầy đủ. Người bệnh thường trải qua cảm giác xây xẩm mặt mày, tối sầm mắt, chân tay run rẩy, thậm chí ngất xỉu nếu không được nâng đỡ kịp thời.
Biết rõ người bị huyết áp thấp nên làm gì để nhanh chóng lấy lại sự ổn định cho chỉ số huyết áp sẽ giúp hạn chế tối đa nguy cơ té ngã gây chấn thương và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm cho hệ tim mạch và thần kinh.
Huyết áp thấp nên làm gì?
Huyết áp thấp được xác định khi huyết áp tâm thu ghi nhận dưới 90 mmHg hoặc huyết áp tâm trương dưới 60 mmHg khi đo ở trạng thái nghỉ ngơi. Khi chỉ số này giảm sút nhanh, áp lực đẩy máu từ tim đến các mô ngoại biên và đặc biệt là não bộ bị suy yếu nghiêm trọng. Thiếu hụt oxy và chất dinh dưỡng nuôi dưỡng não tạm thời sẽ kích hoạt hàng loạt biểu hiện như hoa mắt, chóng mặt, choáng váng, ù tai, hồi hộp, da tái lạnh và vã mồ hôi. Tình trạng này có thể xuất phát từ việc mất nước, đứng lâu một chỗ, thay đổi tư thế quá nhanh, tác dụng phụ của thuốc hoặc các bệnh lý nội tiết và tim mạch tiềm ẩn. Hiểu rõ nguyên lý vận hành tuần hoàn giúp người bệnh chủ động áp dụng các bước xử trí đúng đắn ngay từ những giây phút đầu tiên.
Xử trí tư thế ngay khi có triệu chứng tụt huyết áp
Khi xuất hiện cảm giác hoa mắt, chóng mặt, vã mồ hôi hoặc choáng váng do hạ huyết áp, người bệnh cần dừng ngay mọi hoạt động đang làm và nhanh chóng tìm chỗ ngồi xuống hoặc nằm nghỉ ở nơi thoáng mát. Tư thế tốt nhất là nằm ngửa trên mặt phẳng, kê chân cao hơn mức tim khoảng 20 đến 30 cm nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho máu từ tĩnh mạch chi dưới dồn về tim và bơm lên não. Đồng thời, cần nới lỏng cổ áo, thắt lưng và quần áo chật để đường thở thông thoáng, hô hấp dễ dàng. Nếu đang ở ngoài trời hoặc nơi đông người, hãy nhờ người xung quanh hỗ trợ đỡ vào bóng râm, tránh cố gắng gượng đứng vững vì rất dễ ngã ngửa dẫn đến chấn thương đầu hoặc gãy xương. Giữ yên tư thế này trong khoảng 10 đến 15 phút cho đến khi cảm giác choáng váng giảm hẳn.
Bổ sung nước ấm và dịch tuần hoàn đúng cách
Bổ sung dịch là bước can thiệp quan trọng giúp gia tăng thể tích tuần hoàn trong lòng mạch, từ đó nâng chỉ số huyết áp lên mức an toàn hơn. Người bệnh có thể uống từ từ một cốc nước ấm khoảng 200 đến 300 ml, nước khoáng có chứa natri hoặc một cốc trà gừng ấm pha chút đường. Chất lỏng ấm đi vào cơ thể sẽ kích thích hệ tuần hoàn hoạt động hiệu quả hơn, trong khi một lượng nhỏ muối khoáng hỗ trợ giữ nước trong lòng mạch. Tuy nhiên, chỉ nên cho người bệnh uống nước khi họ còn hoàn toàn tỉnh táo, nhận biết tốt và có thể nuốt bình thường. Tuyệt đối không cố đổ nước, sữa hoặc bất kỳ dung dịch nào vào miệng người đang trong trạng thái lơ mơ, bán hôn mê vì nguy cơ sặc dịch vào đường thở gây suy hô hấp cấp tính rất cao.
Chuyển đổi tư thế chậm rãi sau cơn hạ áp
Khi các triệu chứng khó chịu đã thuyên giảm và người bệnh cảm thấy tỉnh táo hơn, việc thay đổi tư thế vẫn cần thực hiện hết sức chậm rãi. Tình trạng hạ huyết áp tư thế đứng rất dễ tái phát nếu người bệnh đứng dậy đột ngột. Hãy bắt đầu bằng cách chuyển từ tư thế nằm sang ngồi thả lỏng hai chân buông thõng bên mép giường hoặc mép ghế, hít thở sâu vài nhịp đều đặn trong vòng 2 đến 3 phút. Sau đó, bám vào điểm tựa vững chắc như tay vịn ghế hoặc thành giường để từ từ đứng lên. Động tác gập duỗi cổ chân hoặc bắt chéo hai chân rồi siết chặt cơ đùi cũng là các thao tác cơ học đơn giản giúp thúc đẩy máu lưu thông trở lại tim, ngăn ngừa tụt huyết áp thứ phát.
Biện pháp duy trì huyết áp ổn định lâu dài
Để ngăn ngừa các đợt hạ huyết áp tái diễn, việc xây dựng chế độ dinh dưỡng và lối sống lành mạnh đóng vai trò nền tảng. Người có cơ địa huyết áp thấp nên chia nhỏ khẩu phần ăn thành 4 đến 5 bữa mỗi ngày thay vì 3 bữa lớn, bởi bữa ăn quá no dễ khiến máu dồn về cơ quan tiêu hóa gây tụt huyết áp sau ăn. Bổ sung đủ từ 2 đến 2,5 lít nước mỗi ngày, ăn thêm thực phẩm giàu vitamin B12 và folate như trứng, các loại đậu, rau xanh thẫm để phòng ngừa thiếu máu. Việc nêm thêm một lượng muối ăn vừa phải trong bữa ăn hàng ngày cũng có thể được bác sĩ khuyến nghị nếu người bệnh không có bệnh lý suy tim hoặc thận mạn. Ngoài ra, việc duy trì vận động thể chất nhẹ nhàng và mang tất áp lực y khoa ở chân cũng giúp cải thiện lưu lượng máu hồi lưu hiệu quả.
Lưu ý an toàn
Các bước xử trí tại nhà chỉ có giá trị hỗ trợ trong các đợt tụt huyết áp cơ năng thông thường. Nếu người bệnh xuất hiện các dấu hiệu báo động như đau tức ngực dữ dội, khó thở, nói ngọng, mất ý thức kéo dài hoặc nôn ói nhiều, cần liên hệ cấp cứu y tế ngay lập tức. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc nâng huyết áp mà chưa có chỉ định và hướng dẫn chi tiết từ bác sĩ điều trị.
Tóm tắt
Tụt huyết áp đột ngột thường được kiểm soát tốt nếu biết cách xử trí bước đầu và điều chỉnh thói quen sinh hoạt khoa học. Tuy nhiên, việc ổn định huyết áp lâu dài cần dựa trên việc tìm hiểu căn nguyên cụ thể cùng bác sĩ chuyên khoa tim mạch, thay vì tự ý áp dụng các mẹo truyền miệng hoặc lạm dụng thuốc tăng huyết áp khi chưa có chỉ định y khoa.
Nguồn tham khảo
- Journal of Clinical Case Reports and Studies: Orthostatic Hypotension in a Complex Clinical Setting Use of the Heart Rate Increase/Systolic Blood Pressure Decrease Ratio as a Diagnostic Aid
- Current Hypertension Reports: A Review of Clinical Trial and Meta-Analyses of BP Treatment Strategies for Patients with Orthostatic Hypotension: Blood Pressure Management in Patients with Hypertension and Orthostatic Hypotension
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Uống nước gừng hoặc trà đường có thực sự giúp tăng huyết áp không?
Uống một ly nước ấm pha chút muối hoặc trà gừng ấm có thể hỗ trợ nâng huyết áp nhẹ nhờ tăng tuần hoàn dịch và kích thích lưu thông máu tạm thời, nhưng đây chỉ là giải pháp hỗ trợ ban đầu, không thay thế điều trị y khoa.
Tụt huyết áp có phải là dấu hiệu của đột quỵ không?
Tụt huyết áp là tình trạng huyết áp giảm thấp dưới mức bình thường gây thiếu máu não tạm thời, còn đột quỵ là tai biến mạch máu não cấp tính. Tuy nhiên, hạ huyết áp quá mức ở người cao tuổi có thể làm tăng nguy cơ thiếu máu não cục bộ.
Người bị huyết áp thấp có nên nằm gối cao khi ngủ không?
Người có huyết áp thấp nên ngủ với gối cao vừa phải, khoảng 10 đến 15 độ, nhằm hạn chế tình trạng ứ trệ tuần hoàn và giảm nguy cơ tụt huyết áp tư thế khi thức dậy vào buổi sáng.
Chỉ số huyết áp bao nhiêu thì được coi là huyết áp thấp?
Chỉ số huyết áp ở người trưởng thành thường được coi là thấp khi huyết áp tâm thu dưới 90 mmHg hoặc huyết áp tâm trương dưới 60 mmHg, kèm theo các triệu chứng mệt mỏi, choáng váng hay hoa mắt.
Người huyết áp thấp có nên tập thể dục thường xuyên không?
Tập thể dục thường xuyên với cường độ vừa phải như đi bộ, bơi lội hoặc yoga giúp tăng cường trương lực mạch máu và cải thiện tuần hoàn tim mạch, hỗ trợ rất tốt trong việc nâng mức huyết áp nền ổn định.
