Người bị huyết áp thấp có uống sâm được không và những lưu ý
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Nhiều người có thói quen sử dụng nhân sâm như một phương thuốc bồi bổ thể lực khi cảm thấy cơ thể suy nhược, mệt mỏi hoặc hụt hơi. Tuy nhiên, người bị huyết áp thấp thường băn khoăn liệu việc uống sâm có an toàn hay có nguy cơ làm huyết áp tụt sâu hơn.
Về mặt y học, người bị huyết áp thấp vẫn có thể dùng sâm trong những trường hợp nhất định để tăng cường sức bền và cải thiện lưu thông khí huyết. Dù vậy, việc sử dụng đòi hỏi sự thận trọng cao độ về chủng loại sâm, liều lượng và thời điểm dùng trong ngày để tránh kích hoạt phản ứng giãn mạch đột ngột.
Huyết áp thấp có uống sâm được không là gì?
Huyết áp thấp là tình trạng trị số huyết áp đo được thường xuyên dưới 90/60 mmHg, dẫn đến việc tưới máu đến não, tim và các cơ quan ngoại vi bị suy giảm. Người bệnh thường gặp các triệu chứng như hoa mắt, chóng mặt khi thay đổi tư thế, mệt mỏi mạn tính, da tái lạnh và khó tập trung. Nhân sâm là dược liệu quý chứa hàm lượng saponin và ginsenoside dồi dào, nổi tiếng với công dụng bồi bổ nguyên khí, nâng cao khả năng thích nghi của cơ thể và hỗ trợ tuần hoàn. Tuy nhiên, các hợp chất sinh học trong sâm có tác động hai chiều lên hệ tim mạch, vừa có thể làm tăng nhẹ nhịp co bóp tim nhưng đồng thời cũng có khả năng gây giãn mạch máu ngoại biên. Do đó, việc sử dụng sâm ở người có nền huyết áp thấp cần được xem xét cẩn trọng dựa trên thể trạng từng cá nhân.
Tác động của các hoạt chất trong nhân sâm lên huyết áp
Tác động của nhân sâm lên hệ tim mạch tương đối phức tạp do chứa nhiều nhóm ginsenoside khác nhau. Một số phân đoạn ginsenoside kích thích giải phóng oxit nitric nội mô dẫn đến giãn cơ trơn mạch máu, làm giảm sức cản ngoại vi và có thể hạ huyết áp trong thời gian ngắn. Ngược lại, một số hoạt chất khác lại hỗ trợ trương lực mạch và kích thích co bóp cơ tim ở mức độ nhẹ. Đối với người vốn có chỉ số huyết áp tâm thu dưới 90 mmHg hoặc huyết áp tâm trương dưới 60 mmHg, nếu dùng liều cao ngay từ đầu hoặc uống lúc bụng đói, tác dụng giãn mạch có thể chiếm ưu thế tạm thời. Hiện tượng này dễ khiến máu dồn về ngoại vi nhanh chóng, dẫn đến giảm lưu lượng máu tưới lên não, gây choáng váng, hoa mắt và vã mồ hôi. Do đó, việc hiểu rõ dược lý đa chiều của dược liệu là bước đầu tiên để tránh các rủi ro đáng tiếc.
Nguyên tắc lựa chọn và liều lượng sử dụng sâm cho người huyết áp thấp
Người có cơ địa huyết áp thấp mạn tính hoặc tụt huyết áp thế đứng vẫn có thể sử dụng các chế phẩm từ sâm để bồi bổ cơ thể suy nhược, nhưng bắt buộc phải tuân theo nguyên tắc an toàn nghiêm ngặt. Thay vì dùng nhân sâm tươi có tính hàn dễ gây lạnh bụng và hạ áp, người bệnh nên ưu tiên hồng sâm hoặc hắc sâm đã qua chế biến nhiệt, có tính bình hoặc ấm hơn. Khi bắt đầu, người dùng chỉ nên thử nghiệm với một lượng rất nhỏ, chẳng hạn một phần ba hoặc một nửa liều khuyến cáo thông thường, sau đó kiểm tra chỉ số huyết áp liên tục trong vài giờ tiếp theo. Nếu cơ thể tiếp nhận tốt, không có biểu hiện hồi hộp, nặng ngực hay mệt lả thì mới duy trì liều thấp ngắt quãng. Tuyệt đối không dùng liên tục kéo dài nhiều tháng mà không có sự đánh giá lại từ bác sĩ hoặc chuyên gia y học cổ truyền.
Thời điểm và những lưu ý quan trọng trong sinh hoạt khi dùng sâm
Thời điểm uống sâm đóng vai trò quyết định đối với độ an toàn của người bị huyết áp thấp. Người bệnh chỉ nên uống sau bữa ăn sáng hoặc ăn trưa khoảng 30 đến 60 phút, khi cơ thể đã có nguồn năng lượng nền từ thức ăn, tránh hiện tượng hiệp đồng hạ đường huyết và hạ huyết áp. Tuyệt đối không uống sâm vào lúc sáng sớm khi chưa ăn, lúc đang đói cồn cào hoặc ngay sau khi vận động ra nhiều mồ hôi. Bên cạnh đó, việc sử dụng vào buổi tối cũng cần tránh vì sâm kích thích nhẹ hệ thần kinh trung ương, dễ gây hưng phấn, mất ngủ, từ đó làm gia tăng tình trạng mệt mỏi và suy nhược thần kinh vào ngày hôm sau. Ngoài ra, không dùng chung nhân sâm cùng lúc với các thuốc điều trị tim mạch hay các loại thảo dược có tính hạ áp khác mà không tham khảo dược sĩ.
Lưu ý an toàn
Không tự ý dùng nhân sâm liều cao để thay thế chế độ dinh dưỡng hoặc các can thiệp y khoa điều trị nguyên nhân gây tụt huyết áp. Tránh kết hợp sâm với rượu, trà đặc hoặc các chất kích thích tim mạch. Người đang mang thai, người có rối loạn đông máu hoặc đang dùng thuốc điều trị mạn tính cần tham vấn trực tiếp ý kiến của bác sĩ chuyên khoa trước khi bắt đầu sử dụng.
Tóm tắt
Người bị huyết áp thấp có thể dùng nhân sâm nhưng cần thận trọng tối đa về liều lượng, thời điểm và loại chế phẩm. Việc lắng nghe phản ứng của cơ thể và tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi bắt đầu sử dụng là bước cần thiết giúp bảo vệ an toàn tim mạch, ngăn ngừa biến chứng tụt huyết áp đột ngột.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Thời điểm nào trong ngày thích hợp nhất để người huyết áp thấp uống sâm?
Người bị huyết áp thấp nên uống sâm vào buổi sáng sau bữa ăn khoảng 30 đến 45 phút. Không dùng lúc đói cồn cào hoặc buổi tối để tránh nguy cơ cồn ruột, hạ đường huyết đi kèm và mất ngủ.
Người huyết áp thấp nên chọn sâm tươi hay hồng sâm?
Hồng sâm qua quá trình hấp sấy thường có tính ấm và độ dung nạp ổn định hơn nhân sâm tươi. Tuy vậy, người huyết áp thấp vẫn phải bắt đầu từ liều rất nhỏ để theo dõi đáp ứng mạch máu.
Cần làm gì nếu bị hoa mắt chóng mặt sau khi uống sâm?
Nếu xuất hiện chóng mặt hoặc váng đầu sau khi uống sâm, bạn cần nằm nghỉ nơi thoáng mát, kê cao chân nhẹ, uống nước ấm và theo dõi huyết áp. Ngừng dùng sâm ngay và liên hệ nhân viên y tế nếu triệu chứng không thuyên giảm.
Người huyết áp thấp có cần kiêng thực phẩm nào khi dùng sâm không?
Không nên uống sâm chung với trà xanh hoặc củ cải. Hoạt chất trong trà và củ cải có thể làm giảm hấp thu ginsenoside, giảm tác dụng bồi bổ khí huyết hoặc kích thích tiêu hóa không mong muốn.
Phụ nữ mang thai bị huyết áp thấp có dùng sâm được không?
Phụ nữ mang thai bị huyết áp thấp tuyệt đối không tự ý dùng nhân sâm. Các hoạt chất sinh học trong sâm có thể tác động đến tuần hoàn nhau thai và sự co bóp tử cung, đòi hỏi chỉ định nghiêm ngặt từ bác sĩ sản khoa.
