Người bị huyết áp thấp có truyền nước được không và những điều cần biết
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Nhiều người khi gặp tình trạng huyết áp thấp, cơ thể mệt mỏi, hoa mắt, chóng mặt thường nghĩ ngay đến việc truyền nước để nhanh chóng lấy lại sức khỏe. Tuy nhiên, quan niệm này không hoàn toàn chính xác theo góc độ y khoa và tiềm ẩn không ít rủi ro nếu áp dụng sai cách.
Về bản chất, người bị huyết áp thấp chỉ được truyền dịch tĩnh mạch khi có chỉ định của bác sĩ trong các trường hợp tụt huyết áp cấp tính do mất nước nặng, mất máu hoặc suy giảm thể tích tuần hoàn. Đối với các trường hợp huyết áp thấp mạn tính hoặc do cơ địa, truyền nước không giải quyết được nguyên nhân gốc rễ và tuyệt đối không nên tự ý thực hiện tại nhà.
Huyết áp thấp có truyền nước được không là gì?
Huyết áp thấp là tình trạng chỉ số huyết áp tâm thu dưới 90 mmHg hoặc huyết áp tâm trương dưới 60 mmHg. Tình trạng này có thể là sinh lý bình thường ở người trẻ khỏe mạnh, vận động viên, nhưng cũng có thể xuất phát từ nguyên nhân mất nước, thiếu máu, suy giảm chức năng tim mạch hoặc rối loạn thần kinh thực vật. Người có huyết áp thấp thường cảm thấy mệt mỏi, hoa mắt, chóng mặt khi thay đổi tư thế, giảm khả năng tập trung và đôi khi ngất xỉu. Khi cơ thể mệt mỏi do huyết áp giảm, nhiều người thường nghĩ ngay đến giải pháp truyền dịch hay còn gọi dân dã là truyền nước để phục hồi thể lực tức thì. Tuy nhiên, truyền dịch tĩnh mạch là một can thiệp y khoa đưa trực tiếp lượng lớn chất lỏng vào hệ tuần hoàn. Thủ thuật này đòi hỏi đánh giá lâm sàng chặt chẽ về nguyên nhân, lượng dịch cần bù và tốc độ truyền, chứ không phải biện pháp bồi bổ sức khỏe thông thường có thể áp dụng tùy tiện cho mọi trường hợp huyết áp thấp.
Chỉ định y khoa khi truyền dịch cho người bị huyết áp thấp
Truyền dịch tĩnh mạch cho người bị huyết áp thấp chỉ được thực hiện khi có chỉ định cụ thể của bác sĩ sau khi thăm khám kỹ lưỡng. Phương pháp này phát huy tác dụng tốt nhất khi nguyên nhân gây hạ huyết áp bắt nguồn từ tình trạng giảm thể tích tuần hoàn thực sự. Điển hình là các trường hợp mất nước nghiêm trọng do sốt cao nhiều ngày, nôn ói liên tục, tiêu chảy cấp, say nắng hoặc say nóng làm lượng chất lỏng trong lòng mạch sụt giảm. Bên cạnh đó, người bệnh bị mất máu cấp tính do chấn thương ngoại khoa, xuất huyết đường tiêu hóa hoặc tụt huyết áp trong bối cảnh sốc nhiễm trùng cũng cần được bù dịch nhanh chóng để duy trì áp lực tưới máu cho não, tim và thận. Các loại dịch truyền thường được bác sĩ lựa chọn gồm dung dịch tinh thể natri clorid 0,9%, ringer lactat hoặc dịch chứa glucose và điện giải. Nhân viên y tế sẽ tính toán chính xác thể tích, tốc độ truyền và theo dõi chặt chẽ phản ứng của cơ thể nhằm đưa huyết áp về mức an toàn mà không làm tim bị quá tải.
Những rủi ro nghiêm trọng khi tự ý truyền dịch tại nhà
Nhiều người có thói quen gọi nhân viên y tế đến nhà hoặc tự mua dịch về truyền mỗi khi cảm thấy hoa mắt, mệt lả do huyết áp thấp. Đây là quan niệm vô cùng sai lầm và tiềm ẩn nhiều biến chứng đe dọa trực tiếp đến tính mạng. Hiểm họa hàng đầu là tình trạng quá tải tuần hoàn dẫn đến suy tim cấp và phù phổi cấp, đặc biệt nguy hiểm ở người lớn tuổi hoặc người có bệnh tim mạch, suy thận tiềm ẩn. Khi thể tích dịch lớn đi vào lòng mạch quá nhanh, tim không thể bơm hết máu đi nuôi cơ thể, dịch ứ trệ sẽ tràn vào các phế nang gây khó thở dữ dội, ho khạc bọt hồng và suy hô hấp cấp tính. Ngoài ra, việc truyền dịch mà không qua xét nghiệm máu có thể làm xáo trộn nghiêm trọng nồng độ các chất điện giải natri, kali, canxi, gây loạn nhịp tim nguy hiểm. Quá trình truyền dịch tại nhà không đảm bảo điều kiện vô khuẩn còn làm tăng nguy cơ viêm tắc tĩnh mạch, nhiễm trùng huyết và sốc phản vệ mà không có sẵn phương tiện cấp cứu tại chỗ.
Trường hợp huyết áp thấp mạn tính không nên truyền nước
Phần lớn những người gặp tình trạng huyết áp thấp trong đời sống hàng ngày là huyết áp thấp mạn tính hoặc hạ huyết áp tư thế đứng, thường gặp ở người thể trạng gầy gò, người làm việc căng thẳng kéo dài hoặc có cơ địa huyết áp thấp bẩm sinh. Ở nhóm đối tượng này, lượng dịch trong lòng mạch hoàn toàn bình thường, nguyên nhân gây tụt huyết áp chủ yếu do trương lực thành mạch yếu, tuần hoàn máu chậm hoặc hệ thần kinh thực vật điều hòa huyết áp kém nhạy bén. Việc truyền thêm nước muối hay đường vào cơ thể lúc này không giải quyết được gốc rễ vấn đề mà chỉ làm tăng áp lực tạm thời lên hệ tim mạch và thận, sau đó lượng nước dư thừa sẽ nhanh chóng bị thận đào thải qua nước tiểu. Thói quen lạm dụng truyền dịch còn tạo ra tâm lý ỷ lại, khiến người bệnh trì hoãn việc đi khám chuyên khoa tim mạch, nội tiết hoặc thần kinh để xác định các bệnh lý tiềm ẩn như thiếu máu mạn tính, suy tuyến giáp hoặc tác dụng phụ của thuốc.
Biện pháp cải thiện huyết áp thấp an toàn không cần truyền dịch
Thay vì phụ thuộc vào việc truyền dịch tĩnh mạch, người có huyết áp thấp có thể kiểm soát và nâng huyết áp ổn định thông qua chế độ ăn uống và thói quen sinh hoạt khoa học. Việc quan trọng nhất là duy trì thói quen uống đủ từ 1,5 đến 2 lít nước mỗi ngày qua đường uống tự nhiên, kết hợp uống nước canh hoặc nước hoa quả tươi để hỗ trợ duy trì thể tích tuần hoàn. Chế độ dinh dưỡng nên được chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày nhằm hạn chế tình trạng tụt huyết áp sau các bữa ăn lớn; người không có tiền sử bệnh tim mạch hay bệnh thận có thể nêm nếm thức ăn hơi mặn hơn một chút theo tư vấn của bác sĩ. Khi thức dậy vào buổi sáng hoặc khi đang ngồi, người bệnh cần thay đổi tư thế từ từ, tránh đứng dậy đột ngột để phòng ngừa hiện tượng thiếu máu não thoáng qua gây ngất. Việc tập luyện thể dục thể thao nhẹ nhàng như đi bộ, bơi lội, yoga cũng giúp nâng cao sức co bóp cơ tim và tăng trương lực thành mạch hiệu quả.
Lưu ý an toàn
Tuyệt đối không tự ý mua dịch truyền hoặc gọi người đến nhà truyền nước khi bị tụt huyết áp, mệt mỏi, choáng váng mà chưa có chỉ định của bác sĩ. Truyền dịch là thủ thuật xâm lấn bắt buộc phải thực hiện tại cơ sở y tế có đầy đủ trang thiết bị cấp cứu chống sốc phản vệ và quá tải tuần hoàn. Nếu người bệnh xuất hiện triệu chứng tụt huyết áp kèm theo đau tức ngực, khó thở, vã mồ hôi lạnh, lú lẫn hoặc ngất xỉu, cần đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất để được cấp cứu kịp thời.
Tóm tắt
Truyền nước không phải là giải pháp phục hồi thể lực vạn năng cho người bị huyết áp thấp mà chỉ là biện pháp can thiệp y khoa khi có tình trạng thiếu hụt thể tích tuần hoàn cấp tính. Để duy trì chỉ số huyết áp ổn định lâu dài, người bệnh cần xây dựng thói quen uống đủ nước mỗi ngày, ăn uống đủ chất, sinh hoạt điều độ và chủ động đi khám bác sĩ để tìm đúng nguyên nhân gây bệnh.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Người bị tụt huyết áp đột ngột nên làm gì trước khi nghĩ đến truyền nước?
Khi tụt huyết áp, người bệnh nên nằm nghỉ ngơi nơi thoáng mát, kê chân cao hơn đầu để máu lưu thông về não. Uống một ly nước ấm, trà gừng hoặc nước đường loãng, sau đó kiểm tra lại huyết áp và theo dõi sát triệu chứng.
Truyền dịch hoa quả hay đạm có giúp nâng huyết áp tốt hơn không?
Các loại dịch đạm hoặc vitamin chỉ dùng cho người suy kiệt không thể ăn uống và bắt buộc có chỉ định của bác sĩ. Chúng không có tác dụng nâng huyết áp và tiềm ẩn nguy cơ dị ứng, sốc phản vệ nếu dùng tùy tiện.
Tại sao người cao tuổi bị huyết áp thấp đặc biệt nguy hiểm khi tự truyền dịch?
Người lớn tuổi thường có chức năng tim và thận suy giảm. Khi truyền lượng dịch lớn vào tĩnh mạch quá nhanh, tim không thể bơm kịp sẽ dễ dẫn đến quá tải tuần hoàn, gây suy tim cấp và phù phổi cấp đe dọa tính mạng.
Người huyết áp thấp nên uống bao nhiêu nước mỗi ngày?
Người trưởng thành có huyết áp thấp không mắc bệnh tim mạch hay bệnh thận nên duy trì uống 1,5 đến 2 lít nước mỗi ngày qua đường uống thông thường, chia đều nhiều lần để giữ thể tích tuần hoàn ổn định.
Khi nào người bị huyết áp thấp cần đến bệnh viện thăm khám ngay?
Người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay nếu tụt huyết áp kèm theo ngất xỉu, đau ngực, khó thở dữ dội, nôn mửa liên tục, sốt cao hoặc tiêu chảy kéo dài để được bác sĩ đánh giá và can thiệp kịp thời.
