Cuồng nhĩ là gì và các cách điều trị

Cuồng nhĩ là gì?

Cuồng nhĩ là một dạng loạn nhịp tim bắt nguồn từ các buồng tim phía trên, tức tâm nhĩ. Bình thường, nút xoang đóng vai trò chủ nhịp phát ra các xung điện nhịp nhàng từ 60 đến 100 lần mỗi phút để điều hòa hoạt động co bóp của toàn bộ trái tim. Khi xảy ra cuồng nhĩ, một vòng dẫn truyền điện học bất thường được hình thành, khiến xung điện chạy vòng quanh tâm nhĩ liên tục với tốc độ từ 250 đến 350 chu kỳ mỗi phút.

Do nút nhĩ thất đóng vai trò như một trạm kiểm soát tự nhiên, không phải tất cả các xung điện cực nhanh này đều có thể truyền xuống tâm thất. Nút nhĩ thất thường chỉ cho phép một phần xung điện đi qua theo các tỷ lệ nhất định, khiến tâm thất đập ở mức khoảng 75 đến 150 nhịp mỗi phút. Mặc dù nhịp tim thường đều hơn so với rung nhĩ, cuồng nhĩ vẫn làm giảm hiệu quả bơm máu của tim và tạo ra những nguy cơ sức khỏe tim mạch đáng kể nếu kéo dài.

Triệu chứng nhận biết và nguyên nhân gây ra cuồng nhĩ

Người mắc cuồng nhĩ có thể trải qua nhiều mức độ triệu chứng khác nhau tùy thuộc vào tần số thất và tình trạng bệnh tim nền sẵn có. Cảm giác hồi hộp, đánh trống ngực dồn dập trong lồng ngực là dấu hiệu phổ biến nhất. Đi kèm với đó, bệnh nhân thường thấy mệt mỏi, hụt hơi, giảm khả năng gắng sức khi làm việc thường nhật, cảm giác chóng mặt hoặc choáng váng nhẹ khi thay đổi tư thế.

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng này bắt nguồn từ sự hình thành một vòng vào lại điện học lớn trong tâm nhĩ, thường gặp nhất là ở tâm nhĩ phải quanh vòng van ba lá. Vòng dẫn truyền khép kín này phát xung liên tục khiến tâm nhĩ co bóp từ 250 đến 350 lần mỗi phút. Các bệnh lý nền như tăng huyết áp mạn tính, bệnh mạch vành, bệnh van tim, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, tiền sử phẫu thuật tim hoặc rối loạn chức năng tuyến giáp là những yếu tố thuận lợi hàng đầu làm gia tăng nguy cơ khởi phát cuồng nhĩ.

Những mối nguy hại và biến chứng tim mạch của cuồng nhĩ

Nếu không được phát hiện và can thiệp đúng lúc, cuồng nhĩ có thể để lại nhiều ảnh hưởng nặng nề cho sức khỏe tim mạch. Nguy cơ lớn nhất là sự hình thành huyết khối trong buồng tim. Khi tâm nhĩ co bóp quá nhanh và kém hiệu quả, dòng máu bị ứ trệ, tạo điều kiện cho các cục máu đông hình thành. Nếu cục máu đông này bong ra và di chuyển theo tuần hoàn lên não, tắc mạch não sẽ xảy ra, dẫn đến đột quỵ nhồi máu não với di chứng tàn phế hoặc tử vong.

Bên cạnh nguy cơ đột quỵ, tần số tim đập nhanh kéo dài không được kiểm soát sẽ làm suy giảm chức năng bơm máu của tâm thất, gây ra bệnh cơ tim do nhịp nhanh và dẫn tới suy tim sung huyết. Người bệnh có thể xuất hiện tình trạng khó thở khi nằm, phù hai chi dưới và kiệt sức kéo dài. Ngoài ra, cuồng nhĩ cũng thường xuyên thoái triển hoặc đồng mắc với rung nhĩ, làm phức tạp thêm quá trình điều trị và quản lý lâu dài.

Phương pháp chẩn đoán cuồng nhĩ trong thực hành y khoa

Để xác định chính xác cuồng nhĩ, điện tâm đồ bề mặt 12 chuyển đạo là công cụ chẩn đoán quan trọng hàng đầu. Trên bản ghi điện tim, bác sĩ sẽ quan sát thấy hình ảnh sóng cuồng nhĩ điển hình dạng răng cưa liên tục, thường rõ nhất ở các chuyển đạo dưới như DII, DIII, aVF, đi kèm với tần số thất đáp ứng theo các tỷ lệ dẫn truyền nhĩ thất như hai một, ba một hoặc bốn một.

Trong một số trường hợp cơn loạn nhịp chỉ xuất hiện từng đợt ngắn ngắt quãng, bác sĩ chuyên khoa tim mạch có thể chỉ định theo dõi điện tim liên tục bằng máy Holter điện tâm đồ từ 24 giờ đến 7 ngày. Siêu âm tim qua thành ngực hoặc siêu âm tim qua thực quản cũng được tiến hành nhằm đánh giá cấu trúc tim, chức năng co bóp của thất trái, tình trạng bệnh van tim và đặc biệt là tìm kiếm cục máu đông tiềm ẩn trong tiểu nhĩ trước khi thực hiện các thủ thuật chuyển nhịp tim.

Các hướng tiếp cận điều trị nội khoa và phục hồi nhịp tim

Mục tiêu cốt lõi trong xử trí cuồng nhĩ là chuyển nhịp về nhịp xoang bình thường hoặc kiểm soát tần số đáp ứng của tâm thất, đồng thời dự phòng nguy cơ tắc mạch do huyết khối. Trong giai đoạn cấp cứu nếu bệnh nhân có rối loạn huyết động nghiêm trọng, sốc điện chuyển nhịp đồng bộ là giải pháp ưu tiên để phục hồi nhịp tim an toàn và nhanh chóng.

Đối với người bệnh có huyết động ổn định, các nhóm thuốc tim mạch có thể được sử dụng dưới sự giám sát chặt chẽ của bác sĩ. Nhóm thuốc chẹn beta giao cảm hoặc thuốc chẹn kênh canxi không dihydropyridine giúp giảm tần số thất, giúp tim đập chậm lại để cải thiện lượng máu tống đi. Thuốc chống loạn nhịp có thể được xem xét nhằm chuyển đổi và duy trì nhịp xoang. Song song đó, việc đánh giá nguy cơ tắc mạch bằng thang điểm lâm sàng giúp bác sĩ quyết định việc sử dụng thuốc chống đông đường uống nhằm ngăn ngừa hình thành huyết khối gây đột quỵ.

Can thiệp triệt đốt điện sinh lý điều trị cuồng nhĩ triệt để

Bên cạnh điều trị bằng thuốc, triệt đốt cuồng nhĩ qua ống thông sử dụng năng lượng sóng có tần số radio hiện nay được xem là phương pháp can thiệp hiện đại và đem lại hiệu quả bền vững nhất cho cuồng nhĩ điển hình. Kỹ thuật này được thực hiện trong phòng can thiệp điện sinh lý tim, nơi bác sĩ luồn các ống thông chuyên dụng qua tĩnh mạch đùi lên buồng tim phải để lập bản đồ điện học và tạo đường đốt triệt tiêu dải cơ dẫn truyền bất thường tại eo van ba lá tĩnh mạch chủ dưới.

Phương pháp triệt đốt qua ống thông giúp cắt đứt vòng vào lại vĩnh viễn với tỷ lệ thành công cao trên 90%, thời gian hồi phục nhanh và giúp nhiều bệnh nhân giảm bớt sự phụ thuộc vào các loại thuốc chống loạn nhịp kéo dài. Tuy nhiên, sau thủ thuật, người bệnh vẫn cần được theo dõi định kỳ để đánh giá nguy cơ rung nhĩ kèm theo và tiếp tục dùng thuốc chống đông nếu có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa.

Lưu ý an toàn

Các thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho việc chẩn đoán hay chỉ định điều trị từ bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc chống loạn nhịp tim hoặc thuốc chống đông máu, không tự ý ngưng hoặc thay đổi liều lượng thuốc đang dùng. Khi xuất hiện các triệu chứng bất thường như ngất xỉu, khó thở dữ dội, đau thắt ngực, cần nhanh chóng đến bệnh viện hoặc gọi cấp cứu để được hỗ trợ chuyên môn kịp thời.

Tóm tắt

Cuồng nhĩ là một dạng rối loạn nhịp tim cần được chẩn đoán và can thiệp y khoa bài bản nhằm bảo tồn chức năng tim mạch cũng như phòng ngừa đột quỵ. Người bệnh khi phát hiện các biểu hiện hồi hộp, tim đập nhanh hoặc mệt mỏi bất thường nên đến các cơ sở y tế có chuyên khoa tim mạch để được thăm khám kịp thời. Tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ và duy trì lối sống lành mạnh là chìa khóa giúp kiểm soát nhịp tim an toàn và bền vững.