Người bị hạ đường huyết có nên truyền dịch không và cách xử trí

Hạ đường huyết có nên truyền dịch là gì?

Hạ đường huyết xảy ra khi nồng độ glucose trong huyết tương giảm xuống dưới mức ba phẩy chín milimol trên lít, tương đương khoảng bảy mươi miligam trên decilit. Glucose là nguồn nhiên liệu thiết yếu cung cấp năng lượng cho các tế bào hoạt động, đặc biệt là hệ thống tế bào não bộ vốn phụ thuộc hoàn toàn vào đường huyết liên tục. Khi lượng đường sụt giảm đột ngột, cơ thể sẽ lập tức phát tín hiệu báo động thông qua hệ thần kinh giao cảm gây cảm giác đói dữ dội, hồi hộp, bồn chồn và toát mồ hôi lạnh.

Nếu không được can thiệp điều chỉnh kịp thời, tình trạng thiếu hụt năng lượng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng thần kinh trung ương, khiến người bệnh lú lẫn, rối loạn thị giác, co giật và thậm chí rơi vào trạng thái hôn mê sâu. Nguyên nhân thường gặp nhất là do người bệnh đái tháo đường dùng quá liều thuốc, bỏ bữa ăn, ăn quá ít tinh bột sau khi dùng thuốc hoặc vận động thể lực quá sức.

Xử trí ban đầu cho người bị hạ đường huyết còn tỉnh táo

Khi xuất hiện triệu chứng tụt đường huyết ở mức độ nhẹ đến trung bình và người bệnh còn hoàn toàn tỉnh táo, ưu tiên hàng đầu là xử trí qua đường tiêu hóa theo quy tắc mười lăm gam carbohydrate. Việc uống một cốc nước đường, nửa ly nước ép hoa quả ngọt, ăn vài viên kẹo hoặc một thìa mật ong có thể giúp đưa nồng độ glucose máu trở lại ngưỡng an toàn chỉ sau mười lăm phút.

Đường tiêu hóa là con đường hấp thu tự nhiên, thuận tiện và ít rủi ro nhất. Bổ sung carbohydrate đường uống giúp cơ thể tiếp nhận năng lượng ổn định mà không gây biến chứng quá tải dịch hay sốc phản vệ. Chỉ khi người bệnh nuốt khó khăn, có biểu hiện nôn mửa liên tục hoặc các triệu chứng không thuyên giảm sau nhiều lần bổ sung đường thì mới cần cân nhắc đến các can thiệp y tế chuyên sâu hơn.

Những trường hợp hạ đường huyết bắt buộc phải truyền dịch

Truyền dịch chứa glucose là chỉ định y khoa khẩn cấp nhưng chỉ áp dụng trong các tình huống hạ đường huyết nghiêm trọng. Bác sĩ tại khoa cấp cứu sẽ tiến hành tiêm hoặc truyền tĩnh mạch dung dịch glucose ưu trương khi người bệnh rơi vào trạng thái lơ mơ, co giật, mất ý thức hoặc hôn mê. Ở những trạng thái này, phản xạ nuốt của người bệnh đã suy giảm hoặc mất hoàn toàn, việc cố ép uống nước sẽ gây sặc vào khí quản dẫn đến ngạt thở hoặc viêm phổi hít nguy hiểm tính mạng.

Bên cạnh đó, truyền dịch cũng được chỉ định cho những bệnh nhân đái tháo đường bị hạ đường huyết kéo dài do dùng quá liều thuốc hạ đường huyết nhóm sulfonylurea hoặc tiêm insulin liều cao. Trong những tình huống này, lượng đường bổ sung qua đường ăn uống thông thường không đủ để bù đắp sự suy giảm glucose liên tục trong huyết tương.

Nguy cơ khi tự ý truyền dịch hạ đường huyết tại nhà

Nhiều người có thói quen hễ thấy mệt mỏi, hoa mắt là gọi dịch vụ y tế tư nhân về truyền nước biển hoặc truyền đường tại nhà. Đây là quan niệm hết sức sai lầm và tiềm ẩn nhiều hiểm họa khôn lường đối với sức khỏe. Khi chưa kiểm tra chính xác chỉ số đường huyết mao mạch, việc truyền dịch đường có thể làm tăng áp lực thẩm thấu máu đột ngột hoặc khiến đường huyết dao động dữ dội.

Hơn nữa, kỹ thuật tiêm truyền tĩnh mạch tại nhà tiềm ẩn nguy cơ nhiễm khuẩn vết tiêm, viêm tĩnh mạch huyết khối, tụ máu và đặc biệt là sốc phản vệ dẫn đến ngừng tuần hoàn nếu không được cấp cứu kịp thời. Đối với người cao tuổi hoặc bệnh nhân có tiền sử suy tim, suy thận mạn tính, việc truyền dịch bừa bãi có thể gây ứ dịch tuần hoàn, dẫn đến biến chứng phù phổi cấp nguy kịch.

Biện pháp dự phòng tái phát hạ đường huyết hiệu quả

Để ngăn ngừa các đợt tụt đường huyết tái diễn, người bệnh đặc biệt là bệnh nhân đái tháo đường cần tuân thủ nghiêm ngặt chế độ dinh dưỡng và phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa nội tiết. Bữa ăn hàng ngày nên được phân bố đều đặn đúng giờ, không bỏ bữa hoặc nhịn ăn quá lâu sau khi đã tiêm insulin hoặc uống thuốc kiểm soát đường huyết.

Người bệnh nên luôn mang theo bên mình các loại thực phẩm bổ sung đường nhanh như kẹo ngọt, gói đường nhỏ hoặc nước trái cây đóng hộp để kịp thời dùng khi bắt đầu cảm thấy đói cồn cào, run tay chân hoặc vã mồ hôi. Việc tự đo đường huyết bằng máy đo cá nhân tại nhà trước và sau khi vận động thể lực cũng giúp người bệnh chủ động điều chỉnh lượng thức ăn phù hợp, tránh để đường huyết tụt xuống mức nguy hiểm.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định điều trị y khoa trực tiếp từ bác sĩ. Tuyệt đối không tự ý mua dịch truyền hoặc nhờ người không có chuyên môn y tế tiêm truyền tĩnh mạch tại nhà. Nếu người bệnh xuất hiện triệu chứng lơ mơ, mất ý thức hoặc co giật, cần lập tức đưa đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu y tế một một lăm.

Tóm tắt

Hạ đường huyết là tình trạng cấp tính cần được xử lý nhanh chóng và đúng phương pháp. Việc truyền dịch chỉ nên thực hiện tại cơ sở y tế khi có chỉ định của bác sĩ đối với người bệnh nặng, mất ý thức hoặc không thể nuốt. Đối với các cơn tụt đường huyết nhẹ, bổ sung carbohydrate qua đường uống vẫn là biện pháp an toàn và hiệu quả hàng đầu. Người bệnh đái tháo đường cần chủ động theo dõi chỉ số đường huyết định kỳ để phòng ngừa biến chứng nguy hiểm.