Người bị bong gân phải kiêng gì để bệnh không trở nặng?

Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.

Khi gặp chấn thương bong gân, câu hỏi người bị bong gân phải kiêng gì để bệnh không trở nặng luôn là mối quan tâm hàng đầu nhằm bảo vệ khớp và rút ngắn thời gian hồi phục. Bong gân xảy ra khi các dây chằng nâng đỡ khớp bị kéo căng quá mức hoặc bị rách do chấn thương thể thao, tai nạn sinh hoạt hoặc bước hụt chân. Việc xử trí không đúng cách trong những ngày đầu có thể khiến tổn thương mô mềm lan rộng và dẫn đến tình trạng lỏng khớp mạn tính.

Ngay sau khi chấn thương xuất hiện, việc nhận biết rõ những hành động cần tránh có ý nghĩa quan trọng không kém gì các bước sơ cứu ban đầu. Những thói quen truyền miệng như xoa bóp dầu nóng, cố đi lại hay đắp lá cây đều có thể làm khớp sưng nề trầm trọng hơn. Nắm vững các nguyên tắc kiêng khem chuẩn y khoa sẽ giúp người bệnh bảo tồn tối đa cấu trúc dây chằng, giảm thiểu đau đớn và phòng ngừa các biến chứng cơ xương khớp lâu dài.

Bong gân kiêng gì là gì?

Bong gân là tình trạng tổn thương các dây chằng, vốn là các dải mô liên kết sợi dày đặc có nhiệm vụ kết nối các xương với nhau và duy trì độ vững chắc cho ổ khớp. Chấn thương này thường gặp nhất ở khớp cổ chân, khớp gối, khớp cổ tay và các khớp ngón tay sau các va chạm đột ngột hoặc trượt ngã. Tùy theo mức độ giãn, rách một phần hay rách hoàn toàn sợi dây chằng mà bong gân được chia thành nhiều cấp độ tổn thương khác nhau. Quá trình liền sẹo sinh học của mô dây chằng đòi hỏi môi trường ổn định, ít chịu lực kéo căng bất thường và được nuôi dưỡng đầy đủ. Nếu người bệnh vô tình can thiệp sai cách, phản ứng viêm thứ phát sẽ gia tăng, gây chảy máu vi thể, xơ hóa bất thường và làm mất tính đàn hồi tự nhiên của khớp về sau.

Kiêng chườm nóng và xoa bóp dầu nóng trong giai đoạn cấp tính

Nhiều người có thói quen dùng dầu gió, cồn xoa bóp, rượu thuốc hoặc túi chườm ấm tác động lên vùng khớp vừa bị chấn thương. Đây là sai lầm phổ biến và nguy hiểm nhất trong xử trí bong gân cấp tính. Nhiệt độ cao làm các mao mạch quanh vùng tổn thương giãn nở đột ngột, thúc đẩy lượng máu dồn về nhiều hơn, từ đó làm gia tăng xuất huyết vi thể và phản ứng viêm. Hậu quả là khớp sưng phù nghiêm trọng, bầm tím lan rộng và cảm giác đau nhức dữ dội hơn. Trong ít nhất 48 đến 72 giờ đầu sau chấn thương, người bệnh chỉ nên áp dụng biện pháp chườm lạnh ngắt quãng để co mạch, giảm phù nề và ức chế dẫn truyền cảm giác đau. Mọi hình thức can thiệp nhiệt nóng đều cần kiêng tuyệt đối trong giai đoạn này.

Kiêng vận động mạnh và tránh tì đè lực lên khớp bị thương

Tâm lý cố gắng cử động hoặc bước đi để kiểm tra xem chân tay còn vận động được không rất dễ làm tình trạng tổn thương trở nên trầm trọng. Khi bị bong gân, các sợi collagen tạo nên dây chằng đang bị kéo giãn quá mức hoặc rách một phần. Việc tiếp tục tì đè trọng lượng cơ thể hoặc xoay vặn khớp sẽ tạo áp lực cơ học rất lớn, có thể biến tổn thương nhẹ thành rách hoàn toàn dây chằng, thậm chí gây trật khớp thứ phát. Người bệnh cần để vùng khớp bị thương được nghỉ ngơi, tạm thời ngừng các hoạt động thể thao, mang vác nặng hoặc đi lại nhiều. Nếu cần di chuyển, nên sử dụng nẹp cố định chuyên dụng hoặc nạng hỗ trợ để giảm tải lực đè lên cấu trúc dây chằng đang trong quá trình tự hàn gắn.

Kiêng nắn bẻ khớp và đắp các loại lá cây truyền miệng

Tự ý nắn bóp, giật mạnh ngón tay, ngón chân hoặc xoay khớp theo các phương pháp dân gian là điều đặc biệt cần tránh. Thao tác gián tiếp này không thể đưa dây chằng về vị trí cũ mà ngược lại còn làm rách thêm các bó sợi liên kết, gây tổn thương sụn khớp và bao hoạt dịch lân cận. Bên cạnh đó, việc đắp các loại lá cây, thuốc bột gia truyền không rõ nguồn gốc lên da tiềm ẩn nguy cơ viêm da tiếp xúc, phồng rộp và nhiễm trùng mô hạt. Nếu chấn thương có kèm theo vết trầy xước nhỏ hoặc nứt xương kín, việc đắp lá cây bẩn có thể dẫn đến nhiễm trùng sâu vào ổ khớp, gây biến chứng viêm khớp nhiễm khuẩn vô cùng phức tạp và khó điều trị. Mọi can thiệp cố định cần thực hiện bằng băng thun y tế hoặc nẹp chuyên khoa sạch sẽ.

Hạn chế rượu bia chất kích thích và thực phẩm dễ gây viêm

Chế độ dinh dưỡng và thói quen sinh hoạt cũng đóng vai trò trực tiếp vào tốc độ phục hồi mô mềm. Người bị bong gân nên kiêng sử dụng rượu, bia và các thức uống có cồn. Cồn là chất làm giãn mạch, làm tăng hiện tượng sưng nề tại vị trí tổn thương, đồng thời ức chế quá trình tổng hợp protein cần thiết cho sự tái tạo sợi collagen. Khói thuốc lá chứa nhiều nicotin làm co thắt mạch máu ngoại vi, làm suy giảm lưu lượng máu giàu oxy và dưỡng chất nuôi dưỡng dây chằng. Ngoài ra, người bệnh cũng nên hạn chế các món ăn chế biến sẵn chứa quá nhiều muối hoặc đường tinh luyện, bởi chúng có thể kích thích phản ứng viêm toàn thân kéo dài, khiến khớp chậm phục hồi và dễ để lại cảm giác đau âm ỉ.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất hướng dẫn chăm sóc cơ bản và không thay thế cho chẩn đoán y khoa. Người bệnh không nên tự ý dùng thuốc giảm đau kháng viêm liều cao mà không có chỉ định từ nhân viên y tế. Nếu sau 3 đến 5 ngày các triệu chứng sưng đau không có dấu hiệu thuyên giảm, hoặc xuất hiện tình trạng mất vững khớp, người bệnh cần đến ngay các cơ sở y tế có chuyên khoa chấn thương chỉnh hình để được chụp phim X-quang hoặc cộng hưởng từ nhằm đánh giá toàn diện tổn thương.

Tóm tắt

Chăm sóc đúng cách và kiêng khem những thói quen sai lầm là chìa khóa giúp dây chằng mau hồi phục sau bong gân. Thay vì áp dụng mẹo truyền miệng chưa kiểm chứng, người bệnh nên tuân thủ nguyên tắc nghỉ ngơi, chườm lạnh và cố định khớp hợp lý. Khi có dấu hiệu đau nhức kéo dài, việc thăm khám bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp sẽ đảm bảo khớp phục hồi an toàn, vững chắc.