Người bị bệnh xơ phổi nên ăn gì để hỗ trợ hô hấp và duy trì thể trạng

Người bị bệnh xơ phổi nên ăn gì là gì?

Bệnh xơ phổi là tình trạng các mô trong phổi bị tổn thương, dày lên và xơ hóa, khiến việc trao đổi oxy vào máu trở nên kém hiệu quả. Khi phổi bị xơ cứng, các cơ hô hấp phải co bóp mạnh hơn để hít thở, tiêu tốn lượng calo cao hơn đáng kể so với người khỏe mạnh. Đồng thời, ho kéo dài và khó thở khi ăn uống thường làm giảm cảm giác ngon miệng, dẫn đến nguy cơ suy dinh dưỡng tiến triển.

Dinh dưỡng hợp lý không thể đảo ngược các tổn thương mô xơ đã hình thành, nhưng cung cấp nguyên liệu quan trọng để duy trì hoạt động miễn dịch và bảo tồn khối cơ hô hấp như cơ hoành và cơ liên sườn. Việc xây dựng bữa ăn đúng cách còn giúp người bệnh tránh hiện tượng đầy hơi chèn ép lồng ngực, giảm bớt áp lực thở và giữ vững sức bền trong sinh hoạt hàng ngày.

Tăng cường thực phẩm giàu đạm nạc để bảo vệ khối cơ

Nhu cầu protein ở người mắc bệnh xơ phổi thường cao hơn bình thường nhằm bù đắp năng lượng tiêu hao cho hô hấp và hạn chế teo cơ. Cơ hoành và các cơ hô hấp phụ cần nguồn axit amin dồi dào để duy trì sức co bóp liên tục. Việc thiếu hụt đạm kéo dài sẽ khiến người bệnh nhanh mệt mỏi, khó thở tăng lên ngay cả khi vận động nhẹ.

Các nguồn đạm dễ tiêu hóa nên được ưu tiên trong thực đơn hàng ngày gồm thịt gia cầm bỏ da, cá nạc, trứng gà, đậu phụ và các loại đậu đỗ. Đặc biệt, các loại cá béo như cá hồi, cá thu vừa cung cấp đạm chất lượng cao vừa bổ sung axit béo có lợi. Người bệnh nên phân bổ lượng chất đạm đều vào tất cả các bữa ăn trong ngày thay vì dồn vào một bữa lớn để hệ tiêu hóa hấp thu thuận lợi nhất.

Bổ sung chất béo tốt và nguồn tinh bột tiêu hóa chậm

Quá trình chuyển hóa chất bột đường tạo ra lượng khí carbon dioxide nhiều hơn so với chuyển hóa chất béo. Khi lượng carbon dioxide trong cơ thể tăng cao, hệ hô hấp phải tăng thông khí để đào thải, vô tình làm tăng cảm giác khó thở ở người có chức năng phổi suy giảm. Do đó, việc cân đối tỷ lệ năng lượng bằng cách tăng chất béo lành mạnh và chọn lọc tinh bột là giải pháp phù hợp.

Dầu ô liu, quả bơ, hạt óc chó, hạnh nhân và hạt lanh cung cấp nguồn năng lượng đậm đặc mà không làm tăng gánh nặng đào thải khí của phổi. Đối với tinh bột, người bệnh nên ưu tiên ngũ cốc nguyên hạt, yến mạch và khoai lang thay vì đường tinh luyện hay bánh kẹo ngọt. Nguồn carbohydrate phức hợp này giải phóng năng lượng từ từ, ổn định đường huyết và không gây đầy bụng sau ăn.

Tăng cường rau xanh và trái cây giàu chất chống oxy hóa

Phản ứng viêm mạn tính và stress oxy hóa tại nhu mô phổi là những yếu tố góp phần thúc đẩy tổn thương xơ hóa tiến triển. Bổ sung các loại rau củ và trái cây tươi mang lại nguồn vitamin A, C, E cùng các hợp chất thực vật tự nhiên giúp trung hòa các gốc tự do, hỗ trợ màng tế bào đường hô hấp và tăng cường hệ miễn dịch.

Người bệnh nên chọn các loại rau có màu xanh đậm như cải bó xôi, súp lơ xanh, rau ngót cùng trái cây họ cam quýt, ổi, kiwi, cà chua và ớt chuông. Để dễ tiêu hóa và tránh cảm giác đầy hơi, rau củ nên được chế biến bằng cách hấp chín mềm hoặc nấu canh thanh đạm. Uống nước ép rau củ nguyên chất cũng là cách tốt để nạp thêm dưỡng chất mà không cần nhai quá nhiều khi đang khó thở.

Nguyên tắc chia nhỏ bữa ăn và duy trì lượng nước hợp lý

Dạ dày quá no sẽ căng phồng và đẩy cơ hoành lên phía trên lồng ngực, thu hẹp thể tích khoang phổi và khiến cảm giác khó thở trở nên trầm trọng hơn. Do đó, người bệnh xơ phổi nên chia khẩu phần thành năm đến sáu bữa nhỏ trong ngày. Mỗi bữa ăn một lượng vừa đủ giúp cơ thể tiếp nhận năng lượng ổn định mà không tạo áp lực cơ học lên đường thở.

Uống đủ nước lọc và nước canh giúp làm loãng dịch nhầy đường thở, tạo điều kiện tống xuất đờm dễ dàng hơn khi ho. Tuy nhiên, người bệnh không nên uống quá nhiều nước trong lúc ăn để tránh làm căng dạ dày nhanh chóng. Thời điểm thích hợp để bổ sung nước là giữa các bữa ăn, nhấp từng ngụm nhỏ và chia đều từ sáng đến chiều.

Hạn chế muối và các thực phẩm gây đầy hơi chướng bụng

Ăn nhiều muối khiến cơ thể giữ nước, có thể làm tăng phù nề hoặc tăng áp lực tuần hoàn phổi, nhất là ở những bệnh nhân xơ phổi đã có biến chứng tim mạch. Do vậy, việc giảm bớt muối trong khâu nêm nếm và hạn chế thực phẩm chế biến sẵn như xúc xích, đồ hộp, thịt xông khói là yêu cầu dinh dưỡng rất cần thiết.

Các loại đồ uống có ga, thực phẩm chiên rán nhiều dầu mỡ và các món muối chua dễ sinh nhiều khí trong đường ruột. Tình trạng chướng bụng đầy hơi sẽ cản trở chuyển động nhịp nhàng của cơ hoành, khiến việc hít thở sâu trở nên nặng nề. Người bệnh nên duy trì chế độ ăn nhạt vừa phải, thức ăn tươi mới và chế biến đơn giản để đường tiêu hóa luôn nhẹ nhàng.

Lưu ý an toàn

Chế độ dinh dưỡng cho người bệnh xơ phổi mang tính hỗ trợ nâng cao thể trạng, không thay thế phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa hô hấp. Người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng các loại thực phẩm chức năng liều cao hoặc áp dụng chế độ ăn kiêng hà khắc khi chưa có ý kiến chuyên môn. Trường hợp có kèm theo bệnh lý tăng huyết áp, suy tim hoặc đái tháo đường, thực đơn cần được bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng điều chỉnh cụ thể để đảm bảo an toàn tối đa.

Tóm tắt

Dinh dưỡng cân đối với lượng đạm đầy đủ, chất béo lành mạnh và bữa ăn chia nhỏ giúp người bệnh xơ phổi duy trì sức cơ, hạn chế mệt mỏi và cải thiện khả năng hô hấp. Việc lắng nghe cơ thể, ăn uống chậm rãi và phối hợp chặt chẽ với nhân viên y tế sẽ hỗ trợ kiểm soát bệnh hiệu quả và nâng cao chất lượng sống bền vững.