Người bị bệnh ung thư có nên tiêm vắc xin ngừa Covid-19 không?
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Đa số các hướng dẫn y khoa uy tín hiện nay đều khuyến cáo người bệnh ung thư nên tiêm vắc xin phòng Covid-19. Nhóm người bệnh này có hệ miễn dịch suy giảm do bản thân bệnh lý ác tính hoặc do các can thiệp y khoa như hóa trị, xạ trị và liệu pháp miễn dịch, dẫn đến nguy cơ chuyển biến nặng, nhập viện và tử vong cao hơn khi mắc Covid-19.
Mặc dù việc tiêm chủng đem lại lợi ích bảo vệ rõ rệt, đáp ứng miễn dịch sau tiêm ở bệnh nhân ung thư có thể thấp hơn so với người khỏe mạnh. Ngoài ra, thời điểm tiêm vắc xin ngừa Covid-19 cần được cân nhắc kỹ lưỡng để tránh giai đoạn hệ miễn dịch bị suy tủy nặng nề nhất sau điều trị. Người bệnh cần thảo luận trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa ung bướu để chọn thời điểm tiêm an toàn và phù hợp nhất.
Tiêm vắc xin covid-19 cho người ung thư là gì?
Ung thư là nhóm bệnh lý đặc trưng bởi sự phân chia tế bào bất thường và có khả năng xâm lấn các mô xung quanh. Bản thân khối u ác tính cùng các phương pháp can thiệp điều trị như hóa trị, xạ trị, ghép tế bào gốc hay sử dụng thuốc ức chế miễn dịch đều có thể làm suy giảm nghiêm trọng khả năng đề kháng tự nhiên của cơ thể. Khi virus SARS-CoV-2 xâm nhập, người bệnh ung thư đối mặt với nguy cơ viêm phổi nặng, suy hô hấp cấp và các biến chứng đe dọa tính mạng cao hơn đáng kể so với dân số chung. Tiêm vắc xin ngừa Covid-19 là biện pháp phòng ngừa chủ động giúp cơ thể nhận biết kháng nguyên virus, tạo ra kháng thể và giảm thiểu tối đa nguy cơ chuyển nặng hoặc tử vong. Dù vậy, hiệu quả tạo kháng thể có thể bị ảnh hưởng bởi mức độ ức chế miễn dịch, đòi hỏi kế hoạch tiêm chủng cần được theo dõi y khoa sát sao.
Lợi ích và sự cần thiết của vắc xin Covid-19 đối với bệnh nhân ung thư
Người mắc các bệnh lý ác tính, đặc biệt là ung thư huyết học và ung thư tạng đặc đang trong giai đoạn tiến triển, có nguy cơ rất cao gặp phải các biến cố hô hấp nặng khi nhiễm Covid-19. Việc tiêm chủng vắc xin giúp cơ thể hình thành miễn dịch dịch thể và miễn dịch qua trung gian tế bào, từ đó giảm đáng kể tỷ lệ nhập viện, nhu cầu thở oxy can thiệp và nguy cơ tử vong. Mặc dù một số người bệnh có thể tạo ra lượng kháng thể thấp hơn người khỏe mạnh do suy giảm bạch cầu, sự bảo vệ miễn dịch từng phần vẫn mang lại giá trị lâm sàng to lớn. Ngoài ra, việc tiêm phòng còn giúp giảm thiểu nguy cơ gián đoạn hoặc trì hoãn các chu kỳ điều trị ung bướu quan trọng do nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính gây ra.
Thời điểm tiêm vắc xin phù hợp theo từng phác đồ điều trị ung thư
Thời điểm tiêm phòng vắc xin ngừa Covid-19 cần được lên kế hoạch dựa trên phác đồ và giai đoạn điều trị cụ thể của mỗi người bệnh. Đối với bệnh nhân chuẩn bị phẫu thuật, tiêm chủng thường được ưu tiên hoàn thành trước ngày phẫu thuật một khoảng thời gian thích hợp để hệ miễn dịch kịp đáp ứng và tránh sốt sau tiêm trùng với giai đoạn hậu phẫu. Với người đang hóa trị hoặc dùng thuốc ức chế tủy xương, bác sĩ thường khuyên tiêm vắc xin giữa các chu kỳ khi số lượng bạch cầu hạt đã hồi phục. Những trường hợp vừa trải qua ghép tủy, ghép tế bào gốc hoặc điều trị bằng kháng thể đơn dòng tiêu diệt tế bào B cần chờ vài tháng theo khuyến cáo của bác sĩ huyết học để cơ thể có khả năng sinh kháng thể hiệu quả.
Đánh giá độ an toàn và các phản ứng phụ có thể gặp sau khi tiêm
Hầu hết các loại vắc xin ngừa Covid-19 được cấp phép sử dụng đều không chứa virus sống giảm độc lực, do đó không có khả năng gây bệnh Covid-19 cho người bệnh ung thư bị suy giảm miễn dịch. Các phản ứng phụ sau tiêm ở bệnh nhân ung thư thường tương tự như ở người bình thường, bao gồm đau nhức tại vị trí tiêm, sốt nhẹ, mệt mỏi, đau cơ hoặc nhức đầu thoáng qua và thường tự giảm sau vài ngày. Một hiện tượng phổ biến cần lưu ý là tình trạng nổi hạch nách cùng bên với tay tiêm vắc xin. Hạch này là phản ứng miễn dịch sinh lý bình thường nhưng có thể gây nhầm lẫn trên các hình ảnh chẩn đoán như chụp X-quang tuyến vú hoặc chụp cắt lớp, vì vậy người bệnh nên thông báo lịch tiêm cho nhân viên y tế trước khi thực hiện các chẩn đoán hình ảnh.
Các biện pháp phối hợp bảo vệ toàn diện cho người bệnh ung thư
Bên cạnh việc tiêm phòng vắc xin ngừa Covid-19, người bệnh ung thư cần áp dụng đồng bộ các biện pháp vệ sinh phòng ngừa nhiễm khuẩn để tối ưu hóa sự an toàn. Do mức độ tạo kháng thể có thể không đạt mức tối đa ở người suy giảm miễn dịch, việc duy trì đeo khẩu trang y tế tại nơi đông người, thường xuyên rửa tay bằng dung dịch sát khuẩn và giữ khoảng cách tiếp xúc đóng vai trò rất quan trọng. Đồng thời, các thành viên sống chung trong gia đình và người trực tiếp chăm sóc cũng cần được tiêm chủng đầy đủ để tạo thành lá chắn miễn dịch bảo vệ xung quanh người bệnh. Bệnh nhân cần duy trì chế độ dinh dưỡng cân đối, ngủ đủ giấc, giữ tinh thần lạc quan và tuân thủ chặt chẽ lịch khám bệnh định kỳ.
Lưu ý an toàn
Người bệnh ung thư tuyệt đối không tự ý quyết định tiêm phòng hoặc ngừng các đợt hóa trị, xạ trị mà không có sự đồng ý của bác sĩ điều trị trực tiếp. Không tự ý sử dụng các thuốc hạ sốt, giảm đau trước khi tiêm vắc xin nhằm mục đích phòng ngừa phản ứng phụ khi chưa có hướng dẫn y tế. Sau khi tiêm, người bệnh cần được theo dõi tại điểm tiêm ít nhất 30 phút và tiếp tục theo dõi sức khỏe tại nhà. Nếu xuất hiện các dấu hiệu như khó thở, sốt cao kéo dài, phát ban lan rộng hoặc sưng đau bất thường, cần liên hệ ngay với cơ sở y tế gần nhất để được kiểm tra và xử trí kịp thời.
Tóm tắt
Tiêm vắc xin ngừa Covid-19 là biện pháp bảo vệ quan trọng giúp giảm đáng kể nguy cơ biến chứng nặng nề cho người mắc bệnh ung thư. Tuy nhiên, việc tiêm chủng cần được cá nhân hóa chặt chẽ dựa trên thể trạng và giai đoạn can thiệp y khoa của từng người. Bệnh nhân và gia đình hãy chủ động tham vấn ý kiến của bác sĩ chuyên khoa ung bướu để xác định thời điểm tiêm thích hợp và an toàn nhất.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Đang truyền hóa chất điều trị ung thư có tiêm vắc xin Covid-19 được không?
Người đang truyền hóa chất vẫn có thể tiêm vắc xin Covid-19 nhưng cần chọn thời điểm thích hợp, thường là giữa các chu kỳ khi chỉ số bạch cầu đã hồi phục. Người bệnh cần tham khảo ý kiến bác sĩ điều trị để xác định ngày tiêm tối ưu.
Người bệnh ung thư nên tiêm loại vắc xin ngừa Covid-19 nào?
Người bệnh ung thư nên ưu tiên các loại vắc xin đã được cơ quan y tế cấp phép và phù hợp với độ tuổi cũng như tình trạng bệnh lý. Hầu hết các loại vắc xin ngừa Covid-19 hiện nay đều an toàn và không chứa virus sống.
Vắc xin Covid-19 có làm ảnh hưởng đến hiệu quả thuốc điều trị ung thư không?
Hiện không có bằng chứng cho thấy vắc xin ngừa Covid-19 làm giảm hiệu quả của các liệu pháp điều trị ung thư. Ngược lại, tiêm chủng giúp hạn chế nguy cơ nhiễm trùng nặng và tránh làm gián đoạn lịch trình điều trị ung bướu của người bệnh.
Tại sao sau khi tiêm vắc xin ngừa Covid-19 lại bị nổi hạch ở nách?
Nổi hạch ở nách sau tiêm vắc xin là phản ứng miễn dịch sinh lý bình thường cho thấy cơ thể đang tạo kháng thể. Tình trạng này thường lành tính và tự hết sau vài tuần, nhưng người bệnh nên báo với bác sĩ khi đi chụp kiểm tra định kỳ.
Người thân chăm sóc bệnh nhân ung thư có cần tiêm vắc xin Covid-19 không?
Người thân và người trực tiếp chăm sóc rất cần tiêm đủ các mũi vắc xin Covid-19. Việc này tạo ra một vòng tròn bảo vệ xung quanh, giúp giảm nguy cơ lây truyền virus sang người bệnh ung thư vốn có hệ miễn dịch dễ bị tổn thương.
