Ngưng tim đột ngột khi chơi thể thao ở người trẻ và những rủi ro cần biết

Ngưng tim đột ngột khi chơi thể thao ở người trẻ là gì?

Ngưng tim đột ngột trong hoạt động thể thao là hiện tượng hệ thống điện tim gặp sự cố nghiêm trọng, thường dẫn đến tình trạng rung thất khiến tim rung giật mất kiểm soát thay vì co bóp nhịp nhàng để tống máu đi nuôi não bộ và các cơ quan. Khác với nhồi máu cơ tim vốn là tình trạng mạch máu nuôi tim bị tắc nghẽn, ngưng tim đột ngột là sự suy sụp tức thì về chức năng cơ học và điện học của quả tim.

Ở vận động viên hoặc người trẻ tập luyện thể thao, nhu cầu oxy và lưu lượng máu tăng vọt trong quá trình gắng sức thể lực có thể trở thành yếu tố kích hoạt các rối loạn nhịp tim nguy hiểm ở những người mang sẵn bất thường cấu trúc hoặc kênh ion tim mạch. Sự thiếu hụt triệu chứng báo trước trong đời sống sinh hoạt thường ngày khiến nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi biến cố đột ngột xảy ra trên sân tập.

Các bệnh lý tim mạch tiềm ẩn gây ngưng tim ở người trẻ

Nguyên nhân hàng đầu dẫn đến ngưng tim đột ngột ở người trẻ khi vận động là bệnh cơ tim phì đại, một bệnh lý di truyền khiến thành cơ tim dày lên bất thường, cản trở đường tống máu của thất trái và dễ sinh ra loạn nhịp thất nguy hiểm. Ngoài ra, các bất thường giải phẫu bẩm sinh của động mạch vành, chẳng hạn như động mạch vành xuất phát sai vị trí, có thể bị chèn ép giữa các mạch máu lớn khi nhịp tim tăng cao, dẫn đến thiếu máu cơ tim cấp tính.

Một nhóm nguyên nhân quan trọng khác bao gồm các hội chứng rối loạn nhịp tim do đột biến kênh ion di truyền như hội chứng QT dài, hội chứng Brugada hoặc nhịp nhanh thất đa hình qua trung gian catecholamine. Những hội chứng này thường không làm thay đổi hình thái tim trên siêu âm thông thường nhưng có thể khởi phát rung thất khi cơ thể tiết nhiều adrenaline trong lúc gắng sức. Bên cạnh đó, viêm cơ tim cấp do nhiễm virus hoặc bệnh cơ tim thất phải sinh loạn nhịp cũng là những yếu tố nguy cơ tiềm ẩn cần được chú ý.

Dấu hiệu cảnh báo sớm không nên xem nhẹ trước khi tập luyện

Nhiều trường hợp ngưng tim đột ngột diễn ra bất ngờ, tuy nhiên một số người có thể từng trải qua các dấu hiệu cảnh báo tinh vi nhưng bị bỏ qua do nhầm lẫn với hiện tượng mệt mỏi thể lực thông thường. Triệu chứng quan trọng nhất là cảm giác choáng váng, hoa mắt hoặc ngất xỉu không rõ nguyên nhân, đặc biệt nếu cơn ngất xảy ra ngay trong lúc đang vận động mạnh chứ không phải sau khi đã dừng lại nghỉ ngơi.

Cảm giác đau thắt ngực, đè nặng vùng ngực hoặc khó thở bất thường không tương xứng với cường độ bài tập cũng là dấu hiệu chỉ điểm tình trạng thiếu máu cơ tim hoặc quá tải tuần hoàn. Thêm vào đó, triệu chứng hồi hộp, đánh trống ngực liên hồi, cảm giác tim đập không đều hoặc hẫng một nhịp trong lồng ngực khi gắng sức cần được bác sĩ chuyên khoa tim mạch kiểm tra kỹ lưỡng. Tiền sử gia đình có người thân đột tử không rõ nguyên nhân ở độ tuổi dưới 50 cũng là một cảnh báo lớn đòi hỏi sự thận trọng đặc biệt.

Tầm soát sức khỏe tim mạch trước khi tham gia thể thao cường độ cao

Khám sàng lọc tim mạch định kỳ đóng vai trò nền tảng trong việc nhận diện sớm các tổn thương và bất thường giải phẫu tiềm tàng. Quy trình tầm soát cơ bản thường bao gồm khai thác chi tiết tiền sử bệnh của bản thân và gia đình, kết hợp với thăm khám thể lực để phát hiện tiếng thổi ở tim hoặc tình trạng tăng huyết áp. Đo điện tâm đồ 12 chuyển đạo là công cụ then chốt giúp phát hiện sớm các dấu hiệu dày thất và các hội chứng rối loạn điện học bẩm sinh.

Đối với những người chuẩn bị tham gia các môn thể thao có tính cạnh tranh cao hoặc các cự ly chạy bộ đường dài, bác sĩ có thể chỉ định thêm siêu âm tim Doppler để đánh giá cấu trúc các buồng tim, chức năng van tim và nguồn gốc xuất phát của các nhánh mạch vành. Khi có nghi ngờ hoặc có triệu chứng gắng sức, nghiệm pháp gắng sức tim mạch hoặc ghi điện tâm đồ liên tục Holter sẽ giúp ghi nhận phản ứng của nhịp tim trong điều kiện tải lực thực tế.

Xử trí cấp cứu tại chỗ khi xảy ra biến cố ngưng tim

Khi phát hiện một người đột ngột ngã quỵ, bất tỉnh, không phản ứng và ngừng thở hoặc chỉ thở ngáp cá, việc cấp cứu tại chỗ phải được tiến hành ngay lập tức mà không được chậm trễ. Mỗi phút trôi qua mà không được hồi sinh tuần hoàn sẽ làm giảm đáng kể cơ hội sống sót của nạn nhân. Người xung quanh cần gọi ngay cấp cứu y tế và tiến hành ép tim ngoài lồng ngực liên tục với tần số từ 100 đến 120 lần mỗi phút ở vị trí giữa ngực.

Sử dụng máy khử rung tim ngoài tự động, viết tắt là AED, nếu có sẵn tại địa điểm tập luyện là can thiệp mang tính quyết định để chấm dứt các cơn rung thất nguy hiểm. Thiết bị này có hướng dẫn bằng giọng nói chi tiết, tự động phân tích nhịp tim và chỉ phát xung điện khử rung khi thực sự cần thiết, do đó người không có chuyên môn y tế vẫn có thể thao tác an toàn theo chỉ dẫn. Duy trì ép tim liên tục cho đến khi nhân viên y tế chuyên nghiệp tiếp cận hiện trường.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán, đánh giá chuyên sâu hoặc điều trị từ bác sĩ tim mạch. Người tập luyện thể thao tuyệt đối không tự ý dùng các loại thực phẩm bổ sung tăng cường sinh lực, thuốc kích thích cơ bắp hoặc chất kích thích tuần hoàn khi chưa có tư vấn y khoa vì có thể làm tăng gánh nặng lên tim. Khi xuất hiện bất kỳ cảm giác mệt lả bất thường, đau tức ngực hoặc choáng váng trong lúc vận động, cần lập tức dừng buổi tập và đến cơ sở y tế để được kiểm tra.

Tóm tắt

Ngưng tim đột ngột khi chơi thể thao ở người trẻ tuy hiếm gặp nhưng để lại hậu quả đặc biệt nghiêm trọng. Việc chủ động tầm soát tim mạch định kỳ, chú ý lắng nghe các biểu hiện của cơ thể khi gắng sức và trang bị kỹ năng sơ cứu hồi sinh tim phổi tại cộng đồng là những giải pháp then chốt nhằm giảm thiểu rủi ro và bảo vệ tính mạng cho người tham gia luyện tập.