Ngửi mùi băng phiến có độc không và những lưu ý bảo vệ sức khỏe gia đình
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Viên băng phiến từ lâu đã được nhiều gia đình sử dụng để xua đuổi gián, chuột và chống ẩm mốc cho tủ quần áo nhờ mùi hương nồng đặc trưng. Tuy nhiên, câu hỏi ngửi mùi băng phiến có độc không luôn là mối băn khoăn lớn của người tiêu dùng, nhất là các gia đình có trẻ nhỏ và người già.
Về mặt y khoa, hơi bốc ra từ viên băng phiến chứa các hợp chất hóa học bay hơi có khả năng gây kích ứng niêm mạc, tổn thương thần kinh và phá hủy tế bào hồng cầu nếu tiếp xúc thường xuyên. Hiểu rõ bản chất hóa học, mức độ độc tính và các biện pháp bảo vệ sẽ giúp bạn phòng tránh những nguy cơ khôn lường đối với sức khỏe của các thành viên trong gia đình.
Ngửi mùi băng phiến có độc không?
Băng phiến hay còn gọi là viên long não nhân tạo là một chế phẩm hóa học quen thuộc thường được sản xuất dưới dạng viên nén màu trắng tròn. Cơ chế hoạt động của hóa chất này dựa vào hiện tượng thăng hoa, chuyển trực tiếp từ thể rắn sang thể khí mà không qua thể lỏng để lan tỏa mùi hương vào không gian kín. Hơi khí sinh ra có tác dụng làm tê liệt khứu giác và xua đuổi các loài côn trùng gây hại như mọt gỗ, gián và bọ nhậy cắn phá sợi vải. Dù mang lại lợi ích trong việc bảo quản đồ đạc, việc hít thở không khí chứa phân tử hóa chất này có thể tích tụ độc tính trong cơ thể con người. Mức độ tác động phụ thuộc trực tiếp vào nồng độ khí hít phải, thời gian tiếp xúc cũng như cơ địa nhạy cảm của từng cá nhân.
Thành phần hóa học phổ biến trong các viên băng phiến hiện nay
Băng phiến thương mại trên thị trường hiện nay chủ yếu được sản xuất từ hai loại hóa chất tổng hợp là naphthalene hoặc paradichlorobenzene. Cả hai hoạt chất này đều có đặc tính thăng hoa trực tiếp từ thể rắn sang thể khí ở nhiệt độ phòng để phát tán mùi xua đuổi côn trùng và gián chuột. Khác với long não tự nhiên chiết xuất từ cây long não có độ an toàn tương đối cao hơn, các viên băng phiến nhân tạo chứa hàm lượng hợp chất thơm mạch vòng đậm đặc. Naphthalene có mùi hăng nồng đặc trưng và dễ hòa tan trong chất béo, trong khi paradichlorobenzene có mùi hắc nhẹ hơn nhưng cũng phát tán nhanh trong không khí kín. Khi được đặt trong tủ quần áo hay phòng ngủ, nồng độ khí tích tụ liên tục chính là nguồn phát tán chất độc mà con người hít thở phải mỗi ngày.
Tác động tiêu cực đối với sức khỏe khi hít phải hơi băng phiến
Khi hít phải hơi bốc ra từ viên băng phiến, người tiếp xúc có thể gặp các triệu chứng ngộ độc cấp tính như cay mắt, chảy nước mũi, rát họng, ho khan, đau đầu âm ỉ, buồn nôn và chóng mặt. Nếu tiếp xúc với nồng độ cao trong phòng đóng kín, độc chất thâm nhập vào máu qua phế nang phổi có thể gây tổn thương tế bào và ức chế hệ thần kinh trung ương. Nguy hiểm hơn, naphthalene có khả năng oxy hóa mạnh làm phá hủy màng hồng cầu, dẫn đến hiện tượng tan máu ứ đọng hemoglobin và gây tổn thương ống thận cấp. Việc ngửi mùi băng phiến trong thời gian dài với liều lượng tích lũy còn có thể gây mệt mỏi mạn tính, rối loạn chức năng gan thận và gia tăng nguy cơ viêm đường hô hấp kéo dài.
Những nhóm đối tượng có nguy cơ cao khi hít hơi băng phiến
Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ là nhóm đối tượng chịu ảnh hưởng nghiêm trọng nhất khi hít phải hơi băng phiến do làn da mỏng manh, hệ thống chuyển hóa gan chưa hoàn thiện và cơ quan hô hấp nhạy cảm. Đặc biệt, những người mắc chứng thiếu hụt men glucose-6-phosphate dehydrogenase, viết tắt là thiếu men G6PD, có nguy cơ bùng phát cơn tan máu dữ dội chỉ sau thời gian ngắn ngửi phải hơi naphthalene. Phụ nữ mang thai tiếp xúc thường xuyên với hóa chất này cũng đối mặt với rủi ro độc chất đi qua nhau thai ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi. Ngoài ra, người cao tuổi có sẵn bệnh lý nền về đường hô hấp như hen phế quản hay bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính rất dễ bị kích phát các đợt co thắt phế quản cấp tính khi sống trong môi trường nồng nặc mùi băng phiến.
Nguyên tắc sử dụng và bảo quản băng phiến hạn chế rủi ro cho gia đình
Để phòng ngừa tác hại của băng phiến, người tiêu dùng không nên đặt hóa chất này trong các không gian sinh hoạt chung, phòng ngủ kín gió hoặc tủ quần áo của trẻ sơ sinh. Nếu bắt buộc phải dùng để bảo quản tài liệu hay vải vóc, viên băng phiến cần được bọc trong túi vải kín hoặc hộp chuyên dụng có nắp đậy đặt trong rương kín khí. Khi lấy quần áo từ tủ có chứa băng phiến ra sử dụng, bạn cần giặt sạch lại với nước và đem phơi ngoài trời nắng nơi thoáng gió nhiều giờ để toàn bộ hơi tồn dư bay hết. Tuyệt đối không để băng phiến vương vãi trên sàn nhà, góc bếp hay nơi cất giữ thực phẩm nhằm tránh nguy cơ nhiễm độc chéo hoặc trẻ nhỏ nhầm lẫn với kẹo ngọt dẫn đến tai nạn ngộ độc đường tiêu hóa.
Xử trí ban đầu khi nghi ngờ ngộ độc hơi băng phiến
Khi phát hiện người thân có biểu hiện ngộ độc hơi băng phiến như khó thở, choáng váng hoặc nôn mửa, bước đầu tiên là phải đưa ngay nạn nhân ra khỏi khu vực nhiễm mùi đến nơi thoáng khí và trong lành. Bạn hãy nới lỏng cổ áo, tháo bớt khăn quàng hoặc thắt lưng để hỗ trợ lưu thông đường thở và rửa sạch mắt bằng nước muối sinh lý nếu có triệu chứng cay xót. Mở toang các cửa sổ trong phòng và bật quạt thổi khí độc ra ngoài trời nhằm làm giảm nhanh nồng độ hóa chất trong nhà. Trong trường hợp nạn nhân xuất hiện dấu hiệu tím tái, lơ mơ, co giật hoặc nước tiểu đổi màu nâu đỏ, người nhà cần nhanh chóng đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu y tế để được can thiệp kịp thời.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho các chẩn đoán hay phác đồ cấp cứu y khoa. Tuyệt đối không tự ý gây nôn hoặc cho nạn nhân uống sữa, dầu ăn khi nghi ngờ ngộ độc băng phiến tại nhà vì có thể làm tăng khả năng hấp thu độc chất vào máu. Khi có bất kỳ dấu hiệu ngộ độc hô hấp hoặc tiêu hóa, người bệnh cần được thăm khám trực tiếp tại cơ sở y tế có chuyên khoa chống độc.
Tóm tắt
Ngửi mùi băng phiến kéo dài hoặc trong phòng kín hoàn toàn có thể gây ngộ độc và ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe. Để bảo đảm an toàn, gia đình nên hạn chế tối đa việc sử dụng hóa chất này trong phòng ngủ, ưu tiên các giải pháp chống ẩm mốc tự nhiên và cất giữ cẩn thận ngoài tầm tay trẻ nhỏ. Khi có bất kỳ biểu hiện bất thường nào nghi do tiếp xúc hơi độc, cần đưa nạn nhân đến cơ sở y tế gần nhất để được kiểm tra.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Ngửi thoáng qua mùi băng phiến một lần có gây nguy hiểm ngay lập tức không?
Ngửi mùi băng phiến thoáng qua khi mở tủ áo thoáng khí thường chỉ gây khó chịu nhẹ ở mũi hoặc đau đầu thoáng qua. Tuy nhiên bạn vẫn nên mở cửa phòng cho thông gió để hơi hóa chất phân tán nhanh chóng.
Quần áo cất trong tủ có băng phiến có cần giặt lại trước khi mặc không?
Hơi băng phiến có thể ám vào sợi vải trong thời gian dài. Bạn nên giặt lại toàn bộ quần áo với xà phòng và phơi dưới ánh nắng mặt trời nhiều giờ trước khi mặc để hơi hóa chất bay hết hoàn toàn.
Có giải pháp tự nhiên nào thay thế băng phiến để chống mối mọt không?
Bạn có thể thay thế bằng các túi hoa oải hương khô, vỏ quế, tinh dầu tràm gió, gỗ tuyết tùng hoặc than hoạt tính hút ẩm. Những nguyên liệu tự nhiên này giúp xua đuổi côn trùng mà không gây nguy cơ ngộ độc khí.
Cần làm gì nếu trẻ nhỏ nuốt nhầm viên băng phiến?
Bạn cần kiểm tra khoang miệng, không cố gây nôn tại nhà, giữ lại mẫu bao bì viên băng phiến và đưa ngay trẻ đến khoa cấp cứu hoặc trung tâm chống độc để bác sĩ can thiệp kịp thời.
Vì sao người thiếu men G6PD tuyệt đối không được tiếp xúc với băng phiến?
Người thiếu men G6PD rất nhạy cảm với naphthalene trong băng phiến. Khi hít phải hơi này, hồng cầu dễ bị vỡ hàng loạt dẫn đến cơn tan máu cấp tính, gây vàng mắt, tiểu đỏ sẫm và thiếu máu nặng.
