Ngứa hậu môn có phải bị trĩ không và là triệu chứng của bệnh gì?

Ngứa hậu môn là gì?

Ngứa hậu môn là cảm giác ngứa ngáy, châm chích hoặc khó chịu xuất hiện ở vùng da xung quanh lỗ hậu môn. Vùng biểu mô tại đây tập trung nhiều đầu mút dây thần kinh cảm giác và thường xuyên tiếp xúc với độ ẩm, vi sinh vật đường ruột cũng như ma sát cơ học. Do đó, bất kỳ sự thay đổi nhỏ nào về độ ẩm, độ pH hoặc cấu trúc niêm mạc đều có thể kích hoạt phản ứng ngứa. Tình trạng này có thể xuất hiện thoáng qua trong vài ngày rồi tự hết khi thay đổi thói quen, nhưng cũng có thể kéo dài dai dẳng nếu bắt nguồn từ các bệnh lý nền tiềm ẩn tại đường tiêu hóa hoặc trên bề mặt da.

Mối liên hệ giữa ngứa hậu môn và bệnh trĩ

Bệnh trĩ là một trong những nguyên nhân hay gặp có thể gây ngứa hậu môn. Tình trạng này xảy ra khi các đám rối tĩnh mạch ở vùng hậu môn trực tràng bị giãn nở quá mức tạo thành búi trĩ nội hoặc trĩ ngoại. Khi búi trĩ sa ra ngoài hoặc viêm sưng, dịch nhầy từ lòng trực tràng dễ rỉ ra vùng da xung quanh. Dịch tiết này tạo môi trường ẩm ướt liên tục, kích thích biểu mô nhạy cảm quanh hậu môn và gây nên cảm giác ngứa ngáy, khó chịu.

Bên cạnh đó, người mắc bệnh trĩ thường gặp khó khăn trong việc làm sạch hoàn toàn vùng hậu môn sau khi đi đại tiện. Lượng phân hoặc cặn bã nhỏ sót lại kết hợp cùng búi trĩ cọ xát vào quần áo càng làm gia tăng phản ứng kích ứng da. Tuy nhiên, ngứa hậu môn đơn thuần chưa đủ để kết luận chắc chắn một người mắc bệnh trĩ, bởi triệu chứng chủ đạo của trĩ thường là đại tiện ra máu tươi, đau rát hoặc có khối sa thò ra ngoài rìa hậu môn.

Các bệnh lý tiêu hóa và hậu môn trực tràng gây ngứa

Ngoài bệnh trĩ, ngứa hậu môn còn bắt nguồn từ nhiều bệnh lý đường tiêu hóa và hậu môn trực tràng khác. Nứt kẽ hậu môn là một ví dụ điển hình, xuất hiện khi lớp niêm mạc ống hậu môn bị rách do táo bón kéo dài hoặc phân quá cứng. Quá trình vết nứt rỉ dịch và lên da non thường kích thích thụ thể thần kinh, gây cảm giác ngứa kèm theo đau rát nhói buốt khi đi tiêu.

Rò hậu môn và áp xe hậu môn cũng là nhóm bệnh lý thường xuyên dẫn đến tình trạng ngứa ngáy kéo dài. Ổ nhiễm trùng tạo thành các đường rò thông ra bề mặt da cạnh hậu môn, liên tục rỉ dịch mủ hoặc dịch viêm. Chất dịch này có tính kích ứng rất cao, khiến bề mặt da xung quanh luôn ẩm ướt, mẩn đỏ và ngứa dữ dội. Trong các trường hợp này, việc thăm khám ngoại khoa tiêu hóa là cần thiết để xử lý triệt để đường rò.

Nguyên nhân da liễu và kích ứng tiếp xúc tại chỗ

Vùng da quanh hậu môn rất mỏng manh và dễ phản ứng với các yếu tố dị nguyên hoặc nhiễm trùng da liễu. Viêm da tiếp xúc có thể xảy ra khi khu vực này tiếp xúc với hóa chất tạo mùi trong giấy vệ sinh, xà phòng tắm, nước xả vải hoặc các loại khăn ướt. Phản ứng dị ứng khiến da nổi mẩn đỏ, bong vảy nhẹ và ngứa rát dai dẳng.

Bên cạnh dị ứng, nhiễm nấm Candida cũng là thủ phạm phổ biến gây ngứa hậu môn, đặc biệt ở người có hệ miễn dịch suy giảm, người mắc đái tháo đường hoặc người vừa sử dụng kháng sinh dài ngày. Bệnh vảy nến hoặc chàm khu trú tại nếp gấp quanh hậu môn cũng tạo ra các mảng da khô rát, nứt nẻ và ngứa ngáy nhiều. Nếu không được chẩn đoán đúng chuyên khoa da liễu, việc tự ý bôi các loại thuốc chứa corticoid liều cao có thể làm mỏng da và khiến tình trạng viêm nhiễm lan rộng.

Tác động từ nhiễm giun kim và thói quen sinh hoạt

Nhiễm ký sinh trùng đường ruột, tiêu biểu là nhiễm giun kim, là nguyên nhân kinh điển gây ngứa ngáy hậu môn dữ dội. Tình trạng này đặc biệt phổ biến ở trẻ em và có thể lây lan sang các thành viên khác trong gia đình. Giun kim cái thường di chuyển từ ruột non xuống rìa hậu môn vào ban đêm để đẻ trứng, tiết ra chất kích thích làm người bệnh ngứa ngáy dữ dội, bứt rứt và mất ngủ.

Thói quen vệ sinh và lối sống hàng ngày cũng đóng vai trò lớn trong việc khởi phát triệu chứng. Vệ sinh quá mức bằng cách chà xát mạnh, dùng vòi xịt áp lực cao hoặc lạm dụng dung dịch sát khuẩn có thể làm mất đi hàng rào lipid tự nhiên bảo vệ da. Ngược lại, vệ sinh không sạch sẽ khiến cặn phân sót lại gây viêm nhiễm. Ngoài ra, việc mặc quần lót quá chật, chất liệu tổng hợp không thấm hút mồ hôi, hoặc ngồi một chỗ quá lâu trong môi trường nóng ẩm cũng tạo điều kiện cho vi khuẩn và nấm men phát triển gây ngứa.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo phổ quát, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của nhân viên y tế. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc bôi chứa corticoid hoặc kháng sinh khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa. Tránh gãi mạnh hoặc cọ xát làm trầy xước niêm mạc, vì điều này có thể dẫn đến viêm loét và nhiễm trùng lan rộng.

Tóm tắt

Ngứa hậu môn là tình trạng tương đối phổ biến và có thể khởi phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau chứ không riêng bệnh trĩ. Việc xác định đúng căn nguyên giúp áp dụng biện pháp can thiệp chuẩn xác và an toàn. Khi cảm giác ngứa kéo dài hoặc đi kèm triệu chứng bất thường, người bệnh nên chủ động thăm khám chuyên khoa để được chẩn đoán và hướng dẫn điều trị kịp thời.