Ngứa hậu môn có phải bị giun không và những nguyên nhân thường gặp

Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.

Ngứa hậu môn có phải bị giun không là thắc mắc rất phổ biến của nhiều người khi gặp phải cảm giác châm chích, bứt rứt khó chịu ở vùng hậu môn. Mặc dù nhiễm giun kim là nguyên nhân điển hình gây ngứa, đặc biệt vào ban đêm ở trẻ nhỏ, đây không phải là lý do duy nhất dẫn đến tình trạng này. Ở người lớn, cảm giác ngứa ngáy quanh hậu môn còn bắt nguồn từ nhiều bệnh lý hậu môn trực tràng, bệnh da liễu hoặc thói quen vệ sinh chưa phù hợp. Việc hiểu rõ các nguyên nhân tiềm ẩn giúp người bệnh có hướng xử trí đúng đắn, tránh tự ý dùng thuốc sai cách gây hại cho sức khỏe.

Ngứa hậu môn có phải bị giun không?

Ngứa hậu môn, trong y khoa gọi là pruritus ani, là tình trạng kích ứng, ngứa ngáy hoặc châm chích ở vùng da xung quanh lỗ hậu môn. Cơn ngứa có thể xuất hiện từng đợt ngắn hoặc kéo dài dai dẳng, mức độ dao động từ khó chịu nhẹ đến ngứa dữ dội khiến người bệnh không thể kiềm chế phản xạ gãi. Vùng da quanh hậu môn vốn có cấu trúc nếp gấp phức tạp, thường xuyên tiếp xúc với độ ẩm, mồ hôi và các chất cặn bã sau khi đại tiện, do đó rất dễ bị tổn thương. Mặc dù dân gian thường quy kết mọi trường hợp ngứa hậu môn là do giun kim, y học hiện đại ghi nhận rất nhiều căn nguyên khác nhau, bao gồm bệnh trĩ, rò hậu môn, nhiễm nấm da, viêm da tiếp xúc hoặc chế độ ăn uống không phù hợp. Vì vậy, việc thăm khám cẩn thận là điều cần thiết để phân biệt chính xác nguyên nhân gây bệnh.

Mối liên hệ giữa tình trạng ngứa hậu môn và nhiễm giun kim

Nhiễm giun kim, tên khoa học là Enterobius vermicularis, là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất gây ngứa hậu môn, đặc biệt ở trẻ em lứa tuổi mầm non và tiểu học. Giun kim cái thường di chuyển từ trực tràng ra vùng rìa hậu môn vào ban đêm để đẻ trứng. Hoạt động bò của giun cùng chất dịch bao quanh trứng gây cảm giác ngứa ngáy dữ dội, kích thích người bệnh gãi liên tục. Điều này dẫn tới hiện tượng trằn trọc, mất ngủ, khó chịu hoặc bứt rứt vào ban đêm. Ngoài ra, thói quen đưa tay lên gãi tạo điều kiện cho trứng giun bám vào móng tay, dễ dàng lây nhiễm trở lại đường tiêu hóa qua thức ăn hoặc lây sang các thành viên khác trong gia đình. Tuy nhiên, ở người trưởng thành, tỷ lệ ngứa hậu môn đơn thuần do giun kim thường thấp hơn nhiều so với trẻ nhỏ, do đó cần xem xét thêm các nguyên nhân bệnh lý khác.

Các bệnh lý hậu môn trực tràng gây ngứa thường gặp

Bên cạnh giun kim, ngứa hậu môn có thể là triệu chứng cảnh báo nhiều vấn đề tiêu hóa và hậu môn trực tràng. Bệnh trĩ nội hoặc trĩ ngoại làm ứ trệ tuần hoàn, khiến vùng hậu môn tiết dịch nhầy liên tục, tạo môi trường ẩm ướt thuận lợi cho phản ứng ngứa phát triển. Nứt kẽ hậu môn, rò hậu môn hay sa trực tràng cũng khiến dịch viêm rò rỉ ra ngoài bề mặt da xung quanh, gây kích ứng và ngứa rát kéo dài. Ngoài ra, các đợt tiêu chảy kéo dài hoặc chứng són phân làm vùng da này thường xuyên tiếp xúc với enzyme tiêu hóa và vi khuẩn, làm tổn thương hàng rào bảo vệ tự nhiên của da. Trong những trường hợp này, việc chỉ tập trung uống thuốc tẩy giun sẽ hoàn toàn không giải quyết được gốc rễ vấn đề, thậm chí làm chậm trễ thời gian can thiệp các bệnh lý ngoại khoa tiêu hóa cần thiết.

Ảnh hưởng từ bệnh da liễu và thói quen chăm sóc hằng ngày

Vùng da quanh hậu môn rất mỏng manh và nhạy cảm, do đó rất dễ bị ảnh hưởng bởi các bệnh lý da liễu hoặc viêm da tiếp xúc. Nhiễm nấm Candida da quanh hậu môn thường xảy ra ở người hay đổ mồ hôi, người có bệnh đái tháo đường hoặc người vừa sử dụng kháng sinh dài ngày, gây ngứa ngáy râm ran kèm mảng da đỏ rát. Bệnh chàm da, vảy nến hoặc viêm da tiết bã cũng có thể khu trú tại khu vực này. Mặt khác, thói quen lạm dụng xà phòng thơm có tính tẩy rửa mạnh, giấy vệ sinh có mùi thơm, khăn ướt chứa cồn hay các loại dung dịch vệ sinh không phù hợp cũng gây kích ứng da nghiêm trọng. Việc cọ rửa quá kỹ hoặc chà xát mạnh khi tắm vô tình làm mất lớp lipid bảo vệ da, khiến da khô ráp, nứt nẻ và càng trở nên ngứa ngáy dữ dội hơn.

Biện pháp chăm sóc và giảm kích ứng vùng hậu môn tại nhà

Để xử lý triệt để cảm giác ngứa, người bệnh cần xác định đúng nguyên nhân thay vì tự suy đoán. Trong sinh hoạt hằng ngày, việc chăm sóc vùng hậu môn đúng cách đóng vai trò vô cùng quan trọng nhằm làm dịu kích ứng. Sau khi đi vệ sinh, nên dùng nước sạch để rửa nhẹ nhàng, sau đó thấm khô bằng khăn bông mềm hoặc giấy vệ sinh không mùi, tránh chà xát thô bạo. Hạn chế tối đa hành vi gãi vì gãi gây trầy xước da, tạo ngõ vào cho vi khuẩn gây nhiễm trùng thứ phát. Người bệnh nên mặc đồ lót bằng chất liệu cotton thoáng mát, giặt sạch và phơi dưới ánh nắng mặt trời, tránh mặc quần áo quá chật hoặc ẩm ướt. Chế độ ăn uống cũng nên giảm bớt các chất kích thích như cà phê, rượu bia, thức ăn quá cay nóng hoặc nước ngọt có ga vì chúng có thể làm tăng phản ứng kích thích vùng hậu môn khi bài tiết.

Lưu ý an toàn

Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua các loại kem bôi chứa corticoid hoặc thuốc kháng sinh để bôi lên vùng hậu môn khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Việc dùng corticoid kéo dài có thể gây teo da, rạn da và làm nhiễm nấm lan rộng. Không dùng móng tay cào gãi mạnh vì dễ gây loét và nhiễm trùng mô mềm quanh hậu môn. Nếu tình trạng ngứa kéo dài trên hai tuần, kèm đau rát, chảy máu tươi hoặc tiết dịch mủ, cần đến bệnh viện thăm khám ngay.

Tóm tắt

Ngứa hậu môn là biểu hiện thường gặp và không phải lúc nào cũng do nhiễm giun kim. Xác định đúng căn nguyên thông qua thăm khám y khoa sẽ giúp điều trị hiệu quả, an toàn và tránh tái phát. Người bệnh không nên tự ý dùng thuốc kéo dài mà cần chủ động đến gặp bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa hoặc da liễu để được chẩn đoán chính xác.