Ngủ ngáy và ngưng thở khi ngủ cùng những cảnh báo sức khỏe quan trọng

Ngủ ngáy và ngưng thở khi ngủ là gì?

Ngủ ngáy xảy ra khi luồng không khí hít vào hoặc thở ra bị cản trở qua đường hô hấp trên hẹp, khiến các cấu trúc mô mềm như khẩu cái mềm, lưỡi gà và amidan rung động tạo nên âm thanh đặc trưng. Tình trạng ngáy có thể dao động từ tiếng thở khò khè nhỏ, không đều cho đến những tiếng ngáy rất to gây thức giấc.

Hội chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn là một dạng rối loạn giấc ngủ đặc trưng bởi các đợt ngừng thở hoàn toàn hoặc giảm thở một phần lặp đi lặp lại trong đêm do đường thở trên bị sụp lún. Sự kết hợp giữa ngủ ngáy và các cơn ngưng thở ngắt quãng không chỉ làm gián đoạn chu kỳ giấc ngủ tự nhiên mà còn gây tụt oxy máu định kỳ, ảnh hưởng sâu sắc đến hệ tuần hoàn, chức năng chuyển hóa và hoạt động ban ngày của người mắc.

Cơ chế phát sinh tiếng ngáy và các yếu tố gây tắc nghẽn đường thở

Âm thanh ngáy xuất hiện khi luồng không khí hít thở qua đường hô hấp trên bị cản trở, làm rung các mô mềm xung quanh như lưỡi gà, khẩu cái mềm và thành sau họng. Có nhiều yếu tố góp phần làm tăng tình trạng này, bao gồm tình trạng thừa cân béo phì gây tích tụ mỡ quanh cổ, amidan phì đại, lệch vách ngăn mũi, viêm mũi dị ứng kéo dài hoặc cấu trúc hàm dưới tụt ra sau.

Bên cạnh đó, thói quen sinh hoạt như sử dụng rượu bia, thuốc lá hoặc dùng thuốc an thần trước giờ ngủ cũng làm các cơ vùng họng giãn chùng quá mức, khiến đường thở hẹp lại. Khi đường thở bị tắc nghẽn một phần, tiếng ngáy vang lên liên tục; nhưng khi đường thở xẹp hoàn toàn, không khí không thể đi vào phổi, dẫn đến cơn ngưng thở kéo dài từ vài giây đến hơn nửa phút trong giấc ngủ.

Mối liên hệ giữa tiếng ngáy to và hội chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn

Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn là một rối loạn giấc ngủ nghiêm trọng, xảy ra khi các mô mềm ở hầu họng lặp đi lặp lại việc sụp xuống làm nghẽn dòng khí lưu thông. Người bệnh thường có biểu hiện ngáy to kèm theo những khoảng lặng im bất thường khi luồng thở dừng lại hoàn toàn, sau đó đột ngột giật mình, thở dốc hoặc phát ra tiếng khịt mũi lớn để lấy lại nhịp thở bình thường.

Tình trạng gián đoạn hô hấp này làm nồng độ oxy trong máu sụt giảm đột ngột và kích thích não bộ phát tín hiệu thức giấc ngắn để mở lại đường thở. Mặc dù người bệnh có thể không nhớ những lần thức giấc ngắt quãng này, nhưng chu kỳ giấc ngủ sâu bị phá vỡ hoàn toàn, dẫn đến tình trạng ngủ không ngon giấc, mệt mỏi li bì vào ban ngày và suy giảm khả năng tập trung khi làm việc.

Những nguy cơ sức khỏe tiềm ẩn khi ngưng thở khi ngủ kéo dài

Nếu hội chứng ngưng thở khi ngủ không được nhận biết và can thiệp kịp thời, sự thiếu hụt oxy gián đoạn lặp lại qua nhiều đêm sẽ kích hoạt hệ thần kinh giao cảm hoạt động quá mức, gây co mạch và tăng huyết áp kháng trị. Tình trạng này làm gia tăng đáng kể nguy cơ phát triển các bệnh lý tim mạch mạn tính như suy tim, rối loạn nhịp tim, rung nhĩ, bệnh mạch vành và đột quỵ não.

Bên cạnh tổn thương tim mạch, ngưng thở khi ngủ còn liên quan chặt chẽ đến hội chứng chuyển hóa, làm trầm trọng thêm tình trạng kháng insulin và đái tháo đường típ 2. Ngoài ra, việc luôn trong trạng thái buồn ngủ cực độ vào ban ngày khiến người bệnh dễ gặp tai nạn lao động hoặc tai nạn giao thông, đồng thời gây suy giảm trí nhớ, thay đổi tính khí và tăng nguy cơ trầm cảm kéo dài.

Biện pháp cải thiện lối sống và các hướng hỗ trợ y khoa hiện nay

Đối với những trường hợp ngáy nhẹ do tư thế hoặc lối sống, người bệnh có thể áp dụng các biện pháp hỗ trợ như tập thói quen ngủ nghiêng sang một bên thay vì nằm ngửa, giữ chỉ số khối cơ thể ở mức hợp lý thông qua chế độ ăn uống lành mạnh và tập luyện thể chất đều đặn. Cần tránh uống rượu bia và các chất kích thích trong vòng bốn đến sáu giờ trước khi đi ngủ để hạn chế sự giãn chùng quá mức của các cơ hô hấp.

Khi xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ ngưng thở khi ngủ, người bệnh nên đến các cơ sở y tế có chuyên khoa Hô hấp hoặc Tai Mũi Họng để được đo đa ký giấc ngủ nhằm xác định chỉ số ngưng giảm thở chính xác. Tùy theo mức độ, bác sĩ có thể chỉ định sử dụng máy thở áp lực dương liên tục trong đêm, đeo dụng cụ chỉnh hình nâng hàm dưới hoặc can thiệp phẫu thuật giải phóng vị trí hẹp đường thở khi có bất thường giải phẫu rõ rệt.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài mang tính chất phổ biến kiến thức chăm sóc sức khỏe, không thay thế cho chẩn đoán hoặc phác đồ điều trị của nhân viên y tế. Người có triệu chứng ngáy to kèm cơn ngưng thở, nghẹt thở ban đêm hoặc ngủ gật nguy hiểm ban ngày cần đến bệnh viện chuyên khoa để được đo đa ký giấc ngủ và đánh giá trực tiếp. Tuyệt đối không tự ý dùng các loại thuốc an thần, thuốc giãn cơ hoặc thiết bị chống ngáy không rõ nguồn gốc.

Tóm tắt

Ngủ ngáy kèm các cơn ngưng thở là dấu hiệu cảnh báo đường hô hấp trên gặp trở ngại trong giấc ngủ, tiềm ẩn nhiều hệ lụy cho tim mạch và chất lượng sống. Việc thăm khám chuyên khoa Tai Mũi Họng hoặc Hô hấp giúp xác định chính xác nguyên nhân và có hướng can thiệp an toàn, phù hợp cho từng cá nhân.