Ngủ mở mắt có sao không và những điều cần biết để bảo vệ thị lực

Ngủ mở mắt là gì?

Hiện tượng ngủ mở mắt theo thuật ngữ y khoa thường được liên kết với chứng hở mi (lagophthalmos). Trong trạng thái nghỉ ngơi bình thường, sự phối hợp giữa cơ nâng mi trên thả lỏng và cơ vòng mi co lại sẽ giúp hai bờ mi tiếp xúc khít vào nhau, bao bọc toàn diện bề mặt nhãn cầu. Cơ chế này không chỉ giúp mắt được nghỉ ngơi mà còn trải đều màng phim nước mắt để bôi trơn, làm sạch và cung cấp oxy cho biểu mô giác mạc.

Khi cơ chế khép mi bị gián đoạn, bề mặt nhãn cầu tiếp xúc trực tiếp với không khí suốt nhiều giờ trong đêm. Điều này dẫn đến sự bốc hơi nhanh chóng của nước mắt, làm khô cục bộ phần dưới của giác mạc và kết mạc. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào kích thước khe hở giữa hai mi mắt, thời gian diễn ra và độ ẩm của môi trường xung quanh khi ngủ.

Các nguyên nhân thường gặp dẫn đến tình trạng ngủ mở mắt

Nhiều trường hợp ngủ mở mắt bắt nguồn từ các vấn đề thần kinh và cơ mặt, điển hình là liệt dây thần kinh mặt hay còn gọi là dây thần kinh số VII. Khi nhánh vận động của dây thần kinh này bị tổn thương do liệt Bell, tai biến mạch máu não hoặc chấn thương vùng đầu mặt, cơ vòng mi sẽ mất khả năng co thắt hoàn toàn để kéo mi mắt trên xuống. Ngoài ra, các khối u chèn ép hoặc biến chứng sau phẫu thuật thần kinh cũng có thể làm suy yếu trương lực cơ vòng mi, dẫn đến tình trạng hai bờ mi không thể chạm nhau trong suốt thời gian ngủ say.

Một nhóm nguyên nhân phổ biến khác liên quan trực tiếp đến cấu trúc giải phẫu mi mắt và hốc mắt. Những người có mi mắt bị sẹo co rút sau chấn thương, bỏng hoặc phẫu thuật thẩm mỹ cắt mí hỏng thường gặp khó khăn khi khép mắt. Bệnh lý tuyến giáp tự miễn như bệnh Basedow gây lồi mắt, làm nhãn cầu bị đẩy ra phía trước khiến mi mắt không đủ độ dài để che phủ toàn bộ giác mạc. Một số người có cấu trúc xương hốc mắt nông hoặc mí mắt ngắn bẩm sinh cũng dễ xuất hiện hiện tượng ngủ mở mắt sinh lý.

Tác hại của việc ngủ mở mắt đối với sức khỏe giác mạc

Giác mạc cần được duy trì một màng phim nước mắt liên tục để giữ ẩm, cung cấp dưỡng chất và ngăn ngừa vi khuẩn xâm nhập. Khi mi mắt khép không kín trong nhiều giờ lúc ngủ, không khí xung quanh sẽ làm bốc hơi nhanh chóng lớp nước mắt tự nhiên, khiến bề mặt nhãn cầu bị khô nghiêm trọng. Người bệnh thường thức dậy với cảm giác cộm xốn như có cát trong mắt, mắt đỏ ngầu, ngứa ngáy và nhạy cảm quá mức với ánh sáng ban ngày.

Nếu tình trạng khô mắt ban đêm diễn ra trong thời gian dài mà không được xử trí, bề mặt giác mạc có thể xuất hiện các vết trợt xước vi thể. Vi khuẩn và nấm từ môi trường dễ dàng xâm nhập qua các tổn thương này, dẫn đến viêm loét giác mạc hoặc nhiễm trùng mô mắt sâu. Những vết sẹo đục hình thành sau quá trình viêm loét giác mạc có thể làm giảm thị lực vĩnh viễn, thậm chí gây thủng giác mạc nếu tổn thương tiến triển nặng nề mà không được can thiệp y khoa kịp thời.

Phương pháp chăm sóc và hỗ trợ cải thiện khi ngủ mở mắt

Mục tiêu hàng đầu trong chăm sóc ban đầu là bảo vệ bề mặt nhãn cầu không bị mất nước khi ngủ. Người bệnh thường được khuyến nghị sử dụng nước mắt nhân tạo không chứa chất bảo quản vào ban ngày và các loại gel hoặc thuốc mỡ tra mắt chuyên dụng trước khi đi ngủ. Lớp mỡ tra mắt có độ nhớt cao sẽ tạo ra một màng chắn cơ học bền vững, giữ ẩm cho biểu mô giác mạc suốt đêm dù mi mắt vẫn mở một phần.

Bên cạnh việc dùng sản phẩm bôi trơn, việc tạo môi trường ngủ thuận lợi cũng đóng vai trò rất quan trọng. Sử dụng máy tạo độ ẩm trong phòng ngủ, đeo kính che mắt bảo vệ ban đêm hoặc dùng băng dính y tế mềm cố định mi mắt theo đúng hướng dẫn của nhân viên y tế sẽ hạn chế luồng khí thổi trực tiếp từ quạt hay máy điều hòa. Đối với những trường hợp nặng do liệt mặt hoặc dị tật mi mắt không đáp ứng với chăm sóc bảo tồn, bác sĩ chuyên khoa mắt có thể chỉ định can thiệp phẫu thuật như đặt tạ vàng ở mi mắt trên hoặc thu hẹp khe mi để giúp mắt khép kín tự nhiên.

Lưu ý an toàn

Các biện pháp tra thuốc mỡ, dùng băng dán cố định mi mắt hoặc đeo chụp bảo vệ mắt cần tuân theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa mắt để tránh gây trầy xước giác mạc hoặc viêm nhiễm bờ mi. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh hoặc corticoid khi chưa có chỉ định y khoa.

Tóm tắt

Ngủ mở mắt là tình trạng cần được quan tâm sớm để bảo vệ thị lực và tránh tổn thương giác mạc mạn tính. Việc xác định chính xác nguyên nhân thông qua thăm khám chuyên khoa mắt sẽ giúp xây dựng kế hoạch can thiệp phù hợp và duy trì độ ẩm ổn định cho mắt.