Ngộ độc rượu sâm và những nguy cơ tiềm ẩn đối với sức khỏe

Ngộ độc rượu sâm là gì?

Ngộ độc rượu sâm là tình trạng rối loạn chức năng cấp tính của các cơ quan trong cơ thể sau khi uống rượu ngâm nhân sâm hoặc các loại củ có hình dáng tương tự sâm. Tình trạng này có thể xuất phát từ hai nhóm yếu tố chính: độc tính của rượu nền chứa ethanol hoặc cồn công nghiệp methanol nồng độ cao, và độc tính từ bản thân dược liệu ngâm cùng. Nhân sâm thật chứa hàm lượng lớn hợp chất saponin, ginsenoside có tác dụng kích thích tuần hoàn và hệ thần kinh trung ương; khi hấp thu với liều lượng quá cao trong dung môi cồn sẽ gây quá tải chuyển hóa tại gan. Đáng ngại hơn, nhiều trường hợp ngộ độc nặng thực chất là do nhầm lẫn củ sâm với các loại củ độc chứa ancaloit kịch độc. Do đó, việc hiểu rõ bản chất của rượu sâm giúp người dùng tránh được những ngộ nhận nguy hại về loại đồ uống này.

Những nguyên nhân phổ biến gây ra tình trạng ngộ độc rượu sâm

Nguyên nhân hàng đầu dẫn đến ngộ độc rượu sâm xuất phát từ việc người tiêu dùng mua nhầm các loại củ rừng có độc tính cao như củ ấu tàu, củ thương lục hoặc cây củ độc có hình dáng bên ngoài tương tự nhân sâm. Độc tố aconitin từ củ họ ô đầu hoặc phytolaccatoxin từ thương lục khi ngâm vào rượu sẽ chiết xuất nhanh chóng và có thể làm tê liệt trung tâm thần kinh, rối loạn nhịp tim nặng nề chỉ sau vài ngụm nhỏ.

Bên cạnh đó, việc sử dụng rượu nền trôi nổi, pha chế từ cồn công nghiệp chứa hàm lượng methanol vượt ngưỡng an toàn cũng là tác nhân đe dọa trực tiếp tính mạng người sử dụng. Ngay cả khi dùng đúng nhân sâm thật đạt chuẩn, việc lạm dụng với lượng quá nhiều trong một thời điểm vẫn gây quá tải chuyển hóa tại gan và thận, kích thích quá mức hệ thần kinh giao cảm dẫn tới tình trạng ngộ độc rượu cấp tính phối hợp với tác dụng phụ của dược chất saponin.

Biểu hiện nhận diện sớm ngộ độc rượu sâm cần lưu ý

Người bị ngộ độc rượu sâm thường có các biểu hiện rối loạn tiêu hóa sớm như đau bụng dữ dội từng cơn, buồn nôn, nôn liên tục và tiêu chảy nhiều lần làm cơ thể mất nước nhanh chóng. Đồng thời, tác động lên hệ tim mạch biểu hiện rõ rệt qua tình trạng bồn chồn, đánh trống ngực, hồi hộp, tim đập nhanh hoặc ngược lại nhịp tim chậm bất thường, tụt huyết áp nghiêm trọng.

Ở mức độ nặng hơn, bệnh nhân bắt đầu xuất hiện triệu chứng thần kinh với cảm giác tê bì đầu lưỡi, tê môi, dị cảm lan rộng khắp tứ chi, nhìn mờ, hoa mắt chóng mặt. Nếu ngộ độc do cồn công nghiệp methanol hoặc củ độc chứa độc tố tim mạch, nạn nhân có thể nhanh chóng rơi vào trạng thái lú lẫn, co giật toàn thân, thở rên, hôn mê sâu và suy hô hấp cấp tính. Việc phát hiện sớm các dấu hiệu này đóng vai trò quyết định trong cấp cứu cứu sống người bệnh.

Các bước xử trí ban đầu đúng cách khi nghi ngờ ngộ độc rượu sâm

Khi phát hiện người có dấu hiệu ngộ độc rượu sâm, người xung quanh cần nhanh chóng đặt bệnh nhân ở tư thế nằm nghiêng một bên an toàn để giữ thông thoáng đường thở, phòng tránh nguy cơ trào ngược dịch nôn sặc vào khí quản. Cần nới lỏng cổ áo, thắt lưng và giữ ấm cơ thể trong suốt thời gian chờ nhân viên y tế hỗ trợ.

Nếu người bệnh còn tỉnh táo hoàn toàn và mới uống trong vòng ba mươi phút, có thể cho uống thêm từng ngụm nước ấm nhỏ để hạn chế mất nước. Tuyệt đối không cho uống các loại thuốc giải rượu tự chế, nước chanh đường quá chua hoặc dùng mẹo dân gian chưa được kiểm chứng. Đồng thời, cần giữ lại mẫu rượu sâm còn thừa, vỏ bình hoặc bã củ ngâm để mang theo đến bệnh viện, giúp bác sĩ chuyên khoa cấp cứu nhanh chóng định danh chính xác hoạt chất gây độc và áp dụng phác đồ xử trí đặc hiệu.

Nguyên tắc sử dụng và ngâm rượu sâm an toàn cho sức khỏe

Để thưởng thức rượu sâm một cách an toàn và mang lại lợi ích bồi bổ thực sự, người dùng cần lựa chọn củ sâm rõ nguồn gốc xuất xứ tại các cơ sở phân phối thảo dược uy tín, có giấy kiểm định chất lượng rõ ràng. Tuyệt đối không mua các loại củ rừng lạ do người bán dạo tự giới thiệu là sâm quý để tự ý ngâm uống tại nhà.

Rượu dùng để ngâm phải là rượu trắng nấu men truyền thống hoặc rượu có thương hiệu đạt chuẩn an toàn thực phẩm, có tem nhãn chứng minh không lẫn cồn công nghiệp độc hại. Về liều lượng, mỗi ngày chỉ nên dùng từ mười lăm đến ba mươi mililit trong hoặc sau bữa ăn chính, không uống dồn một lần và không thay thế cho các thức uống thông thường. Những người đang mắc bệnh lý mạn tính như xơ gan, suy thận, viêm loét dạ dày tá tràng hoặc phụ nữ có thai cần kiêng khem hoàn toàn các loại rượu ngâm thuốc.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục thường thức, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị y khoa. Tuyệt đối không tự ý dùng các loại mẹo dân gian truyền miệng để giải độc rượu sâm tại nhà. Bất kỳ trường hợp nghi ngờ ngộ độc rượu ngâm nào cũng cần được đưa ngay đến cơ sở y tế có khoa hồi sức cấp cứu hoặc trung tâm chống độc để được can thiệp kịp thời.

Tóm tắt

Rượu sâm chỉ phát huy tác dụng bồi bổ khi được ngâm đúng nguồn gốc dược liệu, dùng đúng đối tượng và kiểm soát chặt chẽ lượng uống mỗi ngày. Tuyệt đối không lạm dụng rượu ngâm như đồ uống giải khát thông thường hoặc tự ý phối hợp các loại củ không rõ nguồn gốc. Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào sau khi uống, cần nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất để được theo dõi và xử trí đúng chuyên môn.