Ngộ độc rượu etylic: Cách phát hiện, xử trí và phòng ngừa

Ngộ độc rượu etylic là gì?

Rượu etylic hay còn gọi là ethanol là thành phần cồn chính có trong các loại bia, rượu truyền thống và đồ uống lên men thực phẩm. Khi dung nạp vào cơ thể, phần lớn ethanol sẽ được hấp thu nhanh chóng qua niêm mạc dạ dày và ruột non vào máu, sau đó được vận chuyển đến gan để tiến hành quá trình chuyển hóa và khử độc. Tuy nhiên, khả năng chuyển hóa cồn của gan ở mỗi người đều có ngưỡng giới hạn nhất định trong một đơn vị thời gian.

Khi lượng rượu etylic đưa vào cơ thể vượt quá khả năng xử lý sinh lý của tế bào gan, cồn tự do và các sản phẩm chuyển hóa trung gian sẽ tích tụ với nồng độ cao trong máu. Chúng tác động ức chế mạnh mẽ lên não bộ và hệ thần kinh trung ương, làm chậm nhịp thở, suy giảm phản xạ bảo vệ đường thở, giãn mạch ngoại vi và ức chế quá trình tân tạo đường của gan. Tình trạng này nếu không được xử lý y tế kịp thời có thể dẫn đến suy hô hấp tuần hoàn, hạ đường huyết nguy kịch và để lại di chứng thần kinh nặng nề.

Dấu hiệu phân biệt giữa say rượu thông thường và ngộ độc rượu etylic

Say rượu thông thường biểu hiện qua cảm giác hưng phấn, nói nhiều, mất kiểm soát cảm xúc nhẹ, đi đứng loạng choạng và nói líu lưỡi. Khi chuyển sang giai đoạn ngộ độc rượu etylic, người uống sẽ rơi vào trạng thái ức chế thần kinh rõ rệt với các biểu hiện như lú lẫn, mất định hướng không gian và thời gian, ngủ lịm khó đánh thức hoặc hôn mê sâu.

Các dấu hiệu cảnh báo ngộ độc mức độ nặng cần can thiệp y tế khẩn cấp bao gồm da tái nhợt, môi tím tái, chân tay lạnh buốt do hạ thân nhiệt. Nhịp thở của người bệnh trở nên chậm chạp, ngắt quãng hoặc không đều. Người bệnh cũng có thể bị nôn ói liên tục, co giật toàn thân hoặc đại tiểu tiện không tự chủ. Khi thấy người uống rượu xuất hiện một trong những biểu hiện này, người thân tuyệt đối không được chủ quan coi đó là trạng thái say ngủ thông thường.

Cách sơ cứu và chăm sóc ban đầu cho người nghi ngờ ngộ độc rượu etylic

Khi phát hiện người có dấu hiệu ngộ độc rượu etylic, bước đầu tiên là phải đặt người bệnh nằm ở tư thế nghiêng an toàn để đường thở luôn thông thoáng. Tư thế này giúp dịch nôn hoặc đờm dãi nếu có sẽ chảy ra ngoài, tránh nguy cơ trào ngược vào khí quản gây ngạt thở hoặc tổn thương phổi. Người sơ cứu cần nới lỏng thắt lưng, cổ áo và giữ ấm cơ thể bằng chăn mỏng vì người say rượu rất dễ bị hạ thân nhiệt.

Người nhà cần theo dõi sát sao hơi thở, màu sắc da và tri giác của người bệnh liên tục trong nhiều giờ. Nếu người bệnh còn tỉnh táo và có thể nuốt tốt, có thể cho uống từng ngụm nhỏ nước lọc ấm hoặc nước cháo loãng ấm để tránh nguy cơ hạ đường huyết và mất nước. Tuyệt đối không để người bệnh ở một mình trong phòng kín mà không có người túc trực giám sát tình trạng hô hấp.

Những sai lầm nguy hại cần tránh khi xử trí ngộ độc rượu etylic

Trong dân gian tồn tại nhiều quan niệm sai lầm khi xử trí người say rượu có thể đe dọa nghiêm trọng tới tính mạng. Sai lầm phổ biến nhất là ép người bệnh uống thuốc giảm đau hạ sốt chứa hoạt chất paracetamol để giảm nhức đầu. Việc kết hợp paracetamol với rượu sẽ làm gia tăng đáng kể độc tính lên tế bào gan, dễ dẫn đến suy gan cấp hoại tử.

Bên cạnh đó, việc cho người bệnh đi tắm nước lạnh ngay sau khi uống rượu có thể gây co mạch ngoại vi đột ngột, làm tăng huyết áp hoặc hạ thân nhiệt nghiêm trọng dẫn đến đột quỵ. Người chăm sóc cũng không nên dùng vật cứng móc họng gây nôn vì phản xạ nuốt của người say bị ức chế, nguy cơ sặc dịch vị vào phổi rất cao. Ngoài ra, việc dùng các loại thuốc an thần, chống nôn hoặc các bài thuốc lá truyền miệng chưa được kiểm chứng khoa học cũng hoàn toàn bị cấm.

Các biện pháp chủ động phòng ngừa ngộ độc rượu etylic trong đời sống

Phương pháp phòng ngừa ngộ độc rượu etylic hiệu quả nhất là hạn chế tối đa việc sử dụng rượu bia và các loại đồ uống có cồn. Khi có nhu cầu sử dụng trong giao tiếp xã hội, mỗi người cần tự lượng sức, uống chậm rãi và không uống dồn dập lượng lớn trong thời gian ngắn để gan có đủ thời gian chuyển hóa cồn.

Trước khi sử dụng rượu bia, nên ăn nhẹ các món giàu tinh bột, đạm hoặc chất béo để làm chậm quá trình hấp thu cồn qua niêm mạc dạ dày và ruột non. Trong suốt bữa tiệc, nên uống xen kẽ nhiều nước lọc để duy trì độ ẩm cho cơ thể và làm loãng nồng độ cồn trong ống tiêu hóa. Đặc biệt, chỉ nên sử dụng các sản phẩm rượu có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, tem nhãn đầy đủ nhằm phòng ngừa nguy cơ lẫn tạp chất độc hại và tuyệt đối không bao giờ điều khiển phương tiện giao thông sau khi uống rượu bia.

Lưu ý an toàn

Nội dung bài viết nhằm mục đích cung cấp thông tin thường thức về sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa chuyên sâu. Ngộ độc rượu etylic là một tình trạng cấp cứu khẩn cấp, nếu người bệnh có các biểu hiện như hôn mê, thở ngắt quãng, tím tái hoặc co giật, người nhà cần lập tức gọi xe cấp cứu hoặc đưa người bệnh đến khoa hồi sức cấp cứu gần nhất để được nhân viên y tế hỗ trợ. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc hay áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng để giải rượu tại nhà.

Tóm tắt

Ngộ độc rượu etylic là tình trạng cấp cứu nguy hiểm, có thể đe dọa trực tiếp đến tính mạng nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời. Việc nhận diện đúng các dấu hiệu cảnh báo, thực hiện sơ cứu đúng cách và đưa người bệnh đến cơ sở y tế khi có dấu hiệu bất thường là yếu tố quyết định để hạn chế tối đa các biến chứng nặng nề. Mọi người cần chủ động kiểm soát lượng rượu bia tiêu thụ để bảo vệ sức khỏe bản thân.