Ngộ độc iod nguy hiểm hơn những gì bạn nghĩ: Dấu hiệu và cách phòng tránh

Ngộ độc iod là gì?

Ngộ độc iod là tình trạng bệnh lý xảy ra khi cơ thể tiếp nhận một lượng iod quá mức cho phép trong thời gian ngắn hoặc tích tụ liều cao kéo dài. Tình trạng này có thể biểu hiện dưới dạng ngộ độc hóa chất cấp tính do nuốt phải các dung dịch sát khuẩn chứa iod nguyên chất hoặc phức hợp iod, gây bỏng niêm mạc và suy sụp tuần hoàn. Ở dạng mạn tính hoặc bán cấp, dư thừa iod làm rối loạn cơ chế tự điều hòa của tuyến giáp, dẫn đến suy giáp, cường giáp hoặc viêm tuyến giáp tự miễn. Việc nắm bắt kiến thức về ngộ độc iod giúp người dân cẩn trọng hơn trong sinh hoạt và dùng thuốc.

Nguyên nhân và những hoàn cảnh dễ dẫn đến ngộ độc iod

Tình trạng ngộ độc iod thường xảy ra do vô tình uống nhầm các dung dịch sát khuẩn ngoài da chứa iod như povidone-iodine, cồn iod hoặc do lạm dụng chế phẩm bổ sung dinh dưỡng, viên uống tảo biển liều cao kéo dài. Bên cạnh đó, việc sử dụng không kiểm soát các loại thuốc có chứa iod hoặc thực hiện thủ thuật y khoa sử dụng chất cản quang chứa iod trên người có bệnh lý nền cũng có thể dẫn đến quá tải khoáng chất này trong cơ thể.

Một số trường hợp khác xuất phát từ quan niệm sai lầm cho rằng iod là vi chất cần thiết nên dùng càng nhiều càng tốt, dẫn đến việc tự ý kết hợp nhiều nguồn thực phẩm chức năng cùng lúc mà không tham khảo ý kiến chuyên môn từ bác sĩ.

Dấu hiệu nhận biết ngộ độc iod cấp tính nguy hiểm

Khi xảy ra ngộ độc cấp tính do uống phải lượng lớn hóa chất chứa iod, người bệnh thường có cảm giác bỏng rát dữ dội ở miệng, họng, thực quản và dạ dày. Miệng có thể xuất hiện vị kim loại khó chịu, hơi thở có mùi iod đặc trưng cùng hiện tượng tăng tiết nước bọt quá mức.

Hệ tiêu hóa phản ứng dữ dội với các biểu hiện buồn nôn, nôn mửa liên tục, đau quặn bụng dữ dội và tiêu chảy, đôi khi phân có lẫn máu. Trong các ca nghiêm trọng, tổn thương niêm mạc có thể dẫn đến phù nề thanh quản gây khó thở, hạ huyết áp, tụt mạch và hôn mê, đe dọa trực tiếp tính mạng nếu không được can thiệp y tế khẩn cấp.

Tác động của dư thừa iod lên tuyến giáp và cơ quan nội tạng

Lượng iod dư thừa trong cơ thể ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của tuyến giáp. Việc hấp thụ quá nhiều iod có thể làm gián đoạn quá trình tổng hợp hormone giáp, dẫn đến hiện tượng suy giáp do ức chế bài tiết hormone hoặc ngược lại, thúc đẩy cơn bão giáp và cường giáp ở những người vốn có nhân giáp tiềm ẩn.

Người bị thừa iod kéo dài có thể xuất hiện bướu cổ to lên nhanh chóng, viêm tuyến giáp, thay đổi nhịp tim, sụt cân bất thường hoặc mệt mỏi mạn tính. Ngoài ra, iod bài tiết qua thận có thể gây áp lực lên chức năng lọc của thận, làm gia tăng nguy cơ suy giảm chức năng thận ở những bệnh nhân có sẵn bệnh lý nền.

Cách xử trí ban đầu an toàn khi nghi ngờ ngộ độc iod

Khi phát hiện người uống nhầm dung dịch iod hoặc có dấu hiệu ngộ độc cấp, cần liên hệ ngay trung tâm cấp cứu 115 hoặc đưa người bệnh đến bệnh viện gần nhất. Trong lúc chờ đợi, tuyệt đối không tự ý gây nôn vì dung dịch iod có tính ăn mòn có thể làm rách hoặc bỏng nặng thêm niêm mạc thực quản và hầu họng.

Nếu nạn nhân còn tỉnh táo, có thể cho súc miệng bằng nước sạch để loại bỏ bớt phần hóa chất còn sót lại trong khoang miệng. Luôn mang theo vỏ chai, nhãn mác hoặc mẫu chất đã nuốt phải để cung cấp cho bác sĩ điều trị, giúp nhân viên y tế nhanh chóng xác định nồng độ hoạt chất và lựa chọn phác đồ can thiệp thích hợp.

Biện pháp phòng ngừa quá liều và ngộ độc iod trong gia đình

Để phòng ngừa nguy cơ nhiễm độc, các gia đình cần bảo quản thuốc sát trùng, cồn iod và hóa chất y tế ở tủ thuốc trên cao, có khóa cẩn thận, tuyệt đối xa tầm với của trẻ nhỏ và không chiết sang các chai lọ nước uống quen thuộc.

Bên cạnh đó, việc sử dụng các thực phẩm chức năng, tảo biển hoặc thuốc bổ sung vi chất dinh dưỡng cần tuân thủ nghiêm ngặt theo khuyến cáo y khoa. Không tự ý mua thuốc hoặc tăng liều bổ sung khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa nội tiết, đặc biệt là phụ nữ mang thai, phụ nữ cho con bú và người có tiền sử bệnh lý tuyến giáp.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe phổ thông, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị y tế chuyên khoa. Không tự ý rửa dạ dày, uống thuốc giải độc hoặc gây nôn tại nhà khi chưa có y lệnh của bác sĩ chuyên khoa cấp cứu.

Tóm tắt

Ngộ độc iod là tình trạng nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa bằng sự hiểu biết đúng đắn. Việc cân bằng dinh dưỡng, tuân thủ hướng dẫn y tế và không tùy tiện sử dụng các sản phẩm bổ sung hay chế phẩm chứa iod là nguyên tắc bảo vệ tuyến giáp cũng như tính mạng.