Nghẹt mũi ù tai có nguy hiểm không và khi nào cần đi khám

Nghẹt mũi ù tai là gì?

Hiện tượng nghẹt mũi ù tai là sự kết hợp giữa cảm giác bít tắc luồng không khí qua khoang mũi và sự xuất hiện của các âm thanh lạ bên trong tai như tiếng róc rách, tiếng ù trầm hoặc cảm giác bí bách như bị nút chặt lỗ tai. Tình trạng này không đơn thuần là hai rối loạn riêng lẻ tình cờ xảy ra cùng một thời điểm, mà thực chất là hệ quả trực tiếp từ mối liên hệ mật thiết về mặt cơ học và sinh lý giữa vòm họng và hòm nhĩ thông qua vòi tai.

Khi niêm mạc đường hô hấp trên bị kích ứng bởi virus, vi khuẩn hoặc các dị nguyên từ môi trường, phản ứng viêm sẽ làm sưng phù các mô mềm lót trong hốc mũi và lan dần đến lỗ vòi tai ở thành bên họng mũi. Khi đường dẫn khí này bị thu hẹp hoặc đóng kín, sự trao đổi khí ở tai giữa bị gián đoạn, làm thay đổi áp lực nội nhĩ và tạo nên cảm giác ù tai đặc trưng. Việc nắm bắt bản chất của hiện tượng này giúp loại bỏ tâm lý hoang mang không cần thiết, đồng thời định hướng cho việc chăm sóc vệ sinh mũi họng đúng nguyên tắc y khoa.

Mối liên hệ giải phẫu giữa hốc mũi và tai giữa

Tai và mũi họng không phải là hai cơ quan hoạt động hoàn toàn biệt lập mà được kết nối thông qua một ống thông giải phẫu gọi là vòi tai, hay còn gọi là vòi nhĩ hoặc vòi Eustache. Cấu trúc này có nhiệm vụ cân bằng áp suất không khí giữa tai giữa với môi trường bên ngoài, đồng thời dẫn lưu các chất dịch tiết sinh lý từ tai giữa xuống họng.

Ở trạng thái bình thường, vòi tai sẽ mở ra mỗi khi chúng ta nuốt, ngáp hoặc nhai nhằm làm mới không khí trong hòm nhĩ. Khi vùng mũi xoang hoặc họng bị viêm nhiễm, lớp niêm mạc lót trong lòng vòi tai cũng rất dễ bị sưng nề và sung huyết. Tình trạng này khiến miệng vòi tai bị chít hẹp hoặc bít tắc hoàn toàn, không khí bên trong tai giữa bị hấp thu dần tạo nên áp suất âm. Sự chênh lệch áp suất làm màng nhĩ bị hút lõm vào trong, cản trở sự rung động dẫn truyền âm thanh và gây ra cảm giác ù tai, nặng tai hoặc nghe nghẽn như có nước bên trong.

Mức độ nguy hiểm và các nguyên nhân thường gặp

Phần lớn các trường hợp nghẹt mũi ù tai diễn ra ở mức độ nhẹ, mang tính tạm thời và không gây nguy hiểm trực tiếp đến tính mạng. Nguyên nhân phổ biến nhất là do các đợt cảm cúm, cảm lạnh thông thường, viêm mũi dị ứng theo mùa hoặc viêm mũi xoang cấp tính. Khi các bệnh lý viêm đường hô hấp trên này được chăm sóc và phục hồi, niêm mạc mũi họng xẹp bớt thì vòi tai sẽ thông thoáng trở lại và triệu chứng ù tai cũng tự động biến mất.

Tuy nhiên, tình trạng này có thể chuyển biến thành nguy hiểm nếu diễn tiến dai dẳng mà không được xử trí đúng cách. Tắc vòi tai kéo dài dễ dẫn đến ứ đọng dịch vô trùng trong tai giữa, phát triển thành viêm tai giữa thanh dịch. Nếu vi khuẩn từ hốc mũi xâm nhập ngược dòng qua vòi tai, người bệnh có thể bị viêm tai giữa cấp mủ, nguy cơ thủng màng nhĩ và suy giảm sức nghe lâu dài. Ngoài ra, việc nghẹt mũi và ù tai chỉ xuất hiện một bên âm thầm ở người lớn tuổi cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo sớm của khối u vòm họng hoặc u dây thần kinh thính giác.

Những dấu hiệu cảnh báo cần thăm khám bác sĩ sớm

Để phân biệt giữa một phản ứng tắc vòi tai thông thường do cảm cúm với các bệnh lý Tai Mũi Họng nguy hiểm, người bệnh cần đặc biệt chú ý đến thời gian kéo dài và những triệu chứng đi kèm. Một đợt ù tai lành tính thường giảm dần sau 7 đến 10 ngày khi triệu chứng nghẹt mũi thuyên giảm.

Người bệnh cần nhanh chóng đến các cơ sở y tế có chuyên khoa Tai Mũi Họng để được thăm khám chi tiết nếu gặp phải các dấu hiệu sau: tình trạng nghẹt mũi và ù tai chỉ xuất hiện ở một bên tai và tăng dần theo thời gian; xuất hiện dịch mủ hoặc máu chảy ra từ lỗ tai; nghẹt mũi kèm theo xì mũi lẫn vệt máu tươi hoặc khạc ra đờm có máu tái diễn; cảm giác đau nhức sâu trong tai hoặc đau lan lên nửa đầu dữ dội; thính lực giảm sút rõ rệt, chóng mặt mất thăng bằng hoặc cảm giác quay cuồng; xuất hiện khối hạch cứng bất thường ở vùng cổ hoặc góc hàm. Việc can thiệp y tế sớm trong các tình huống này sẽ giúp ngăn ngừa tổn thương thính lực vĩnh viễn.

Biện pháp chăm sóc và làm dịu áp lực tai tại nhà an toàn

Trong những ngày đầu khi triệu chứng nghẹt mũi kèm cảm giác đầy tai mới xuất hiện do viêm đường hô hấp trên, người bệnh có thể áp dụng một số biện pháp chăm sóc tại nhà để hỗ trợ làm thông thoáng đường thở. Rửa mũi nhẹ nhàng bằng dung dịch nước muối sinh lý đẳng trương là cách an toàn giúp làm sạch chất nhầy ứ đọng và giảm sưng phù niêm mạc cửa vòi tai.

Khi xì mũi, cần lưu ý xì nhẹ từng bên mũi một, tuyệt đối không bịt chặt cả hai lỗ mũi để xì mạnh vì áp lực cao sẽ đẩy dịch nhầy cùng mầm bệnh ngược trực tiếp vào tai giữa. Xông hơi mũi họng bằng nước ấm hoặc tắm nước ấm dưới vòi sen cũng giúp làm loãng dịch nhầy hiệu quả. Uống đủ nước ấm trong ngày và giữ ẩm không gian sống bằng máy phun sương độ ẩm vừa phải sẽ tạo điều kiện cho lớp lông chuyển niêm mạc hoạt động tốt hơn. Khi nằm ngủ, có thể kê cao đầu hơn một chút để giảm bớt hiện tượng dồn máu làm sung huyết vùng đầu mặt, giúp mũi thông thoáng và giảm bớt áp lực đè nặng lên màng nhĩ.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc kháng sinh, thuốc nhỏ tai chứa kháng sinh hoặc corticoid khi chưa có chỉ định cụ thể. Tránh lạm dụng thuốc xịt mũi co mạch quá năm đến bảy ngày vì có thể dẫn đến hiện tượng viêm mũi phản ứng do thuốc khiến nghẹt mũi nặng hơn. Không chọc ngoáy vật sắc nhọn hoặc tăm bông sâu vào ống tai vì rất dễ làm tổn thương màng nhĩ.

Tóm tắt

Nghẹt mũi đi kèm ù tai đa số bắt nguồn từ sự phù nề niêm mạc làm tắc vòi tai trong các đợt cảm lạnh hoặc viêm xoang thông thường. Tuy nhiên, người bệnh không nên chủ quan tự điều trị kéo dài bằng các loại thuốc co mạch hoặc mẹo dân gian. Việc chủ động đi khám chuyên khoa Tai Mũi Họng khi có dấu hiệu bất thường sẽ giúp tìm đúng nguyên nhân và bảo vệ thính lực an toàn.