Nghẹt mũi là gì và những cách cải thiện thông thoáng đường thở

Nghẹt mũi là gì?

Nghẹt mũi, hay còn gọi là ngạt mũi, là tình trạng một hoặc cả hai bên lỗ mũi bị tắc nghẽn, làm cản trở luồng không khí lưu thông bình thường vào phổi. Hiện tượng này xảy ra khi các mô lót bên trong hốc mũi bị kích ứng, dẫn đến giãn nở mạng lưới mạch máu và gây phù nề niêm mạc mũi. Đi kèm với sự sưng nề là quá trình tăng tiết dịch nhầy, khiến hốc mũi bị thu hẹp đáng kể.

Người bị nghẹt mũi thường phải chuyển sang thở bằng miệng, dẫn đến khô miệng, rát họng, giảm khứu giác và khó ngủ. Tùy thuộc vào yếu tố khởi phát, nghẹt mũi có thể diễn ra cấp tính trong vài ngày hoặc tiến triển mạn tính kéo dài nhiều tuần. Hiểu đúng bản chất của nghẹt mũi là bước quan trọng để áp dụng các giải pháp chăm sóc niêm mạc hợp lý, tránh lạm dụng các biện pháp can thiệp sai cách gây tổn thương đường thở.

Những nguyên nhân phổ biến gây ra tình trạng nghẹt mũi

Nhiều nguyên nhân có thể dẫn đến hiện tượng tắc nghẽn đường thở qua mũi. Phổ biến nhất là nhiễm vi rút đường hô hấp trên như cảm lạnh thông thường hoặc cảm cúm, gây viêm mũi cấp tính. Viêm mũi dị ứng cũng là căn nguyên thường gặp khi người bệnh tiếp xúc với phấn hoa, bụi nhà, lông thú cưng hoặc nấm mốc.

Bên cạnh đó, viêm xoang cấp hoặc mạn tính làm dịch mủ ứ đọng cũng gây tắc mũi dai dẳng. Ở một số trường hợp, nghẹt mũi xuất phát từ vấn đề cấu trúc giải phẫu như vẹo vách ngăn mũi, phì đại cuốn mũi hoặc sự xuất hiện của polyp mũi. Các kích thích từ môi trường như khói thuốc lá, không khí quá khô hoặc thay đổi thời tiết đột ngột cũng có thể làm niêm mạc mũi phản ứng quá mức.

Các biện pháp chăm sóc tại nhà hỗ trợ làm thông thoáng mũi

Đối với các trường hợp nhẹ do cảm cúm hoặc thời tiết, người bệnh có thể áp dụng một số biện pháp không dùng thuốc để cảm thấy dễ chịu hơn. Việc xông hơi ấm bằng một bát nước nóng hoặc tắm nước ấm giúp hơi nước làm loãng chất nhầy đặc quánh và xoa dịu niêm mạc bị kích ứng.

Rửa mũi và xịt mũi bằng dung dịch nước muối sinh lý 0,9% là phương pháp an toàn giúp cuốn trôi bụi bẩn, dị nguyên và dịch nhầy dư thừa. Khi đi ngủ, kê cao đầu bằng gối sẽ hỗ trợ giảm ứ trệ tuần hoàn máu tại cuốn mũi, giúp đường thở thông thoáng hơn. Ngoài ra, duy trì độ ẩm không khí trong phòng ngủ bằng máy tạo ẩm và uống đủ nước ấm hằng ngày cũng góp phần quan trọng trong việc giữ ẩm đường hô hấp.

Nguyên tắc sử dụng thuốc hỗ trợ giảm nghẹt mũi an toàn

Trong trường hợp các biện pháp hỗ trợ tại nhà không mang lại hiệu quả như mong đợi, bác sĩ hoặc dược sĩ có thể cân nhắc các nhóm thuốc phù hợp với tình trạng cụ thể. Dung dịch xịt co mạch như oxymetazoline hoặc xylometazoline giúp giảm sung huyết nhanh chóng, nhưng bắt buộc phải giới hạn thời gian sử dụng dưới 5 ngày để phòng ngừa hiện tượng viêm mũi do thuốc.

Nếu nghẹt mũi liên quan đến dị ứng thời tiết hoặc bụi bẩn, các thuốc kháng histamin dạng uống hoặc xịt mũi chứa corticosteroid liều thấp có thể được chỉ định nhằm kiểm soát phản ứng viêm. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng kháng sinh vì thuốc này không có tác dụng đối với các trường hợp nghẹt mũi do vi rút hay dị ứng thông thường.

Dấu hiệu cảnh báo cần thăm khám bác sĩ chuyên khoa Tai – Mũi – Họng

Mặc dù nghẹt mũi đa phần là phản ứng thông thường, người bệnh không nên chủ quan khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo bệnh lý phức tạp. Cần đến cơ sở y tế thăm khám nếu nghẹt mũi kéo dài trên 10 ngày mà không có xu hướng thuyên giảm, hoặc tình trạng ngày càng nặng dần.

Các dấu hiệu cần lưu ý khác bao gồm nghẹt mũi chỉ xảy ra ở một bên kéo dài, chảy dịch mũi có lẫn máu hoặc mủ hôi, đau nhức dữ dội vùng trán, quanh hốc mắt và gò má. Đặc biệt, nếu nghẹt mũi kèm theo sốt cao liên tục, khó thở, thở rít hoặc xảy ra ở trẻ sơ sinh gây bỏ bú, việc đưa người bệnh đến bác sĩ chuyên khoa Tai – Mũi – Họng là điều cần thiết để kịp thời can thiệp.

Lưu ý an toàn

Không tự ý sử dụng các loại thuốc co mạch đường mũi kéo dài quá số ngày khuyến cáo để tránh hiện tượng nghẹt mũi dội ngược mạn tính. Tuyệt đối không tự ý dùng kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Tránh nhét các dị vật, tỏi, hoặc các loại lá cây tươi vào mũi vì có thể gây bỏng rát, hoại tử niêm mạc hoặc nhiễm trùng thứ phát. Phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ cần tham khảo ý kiến nhân viên y tế trước khi dùng bất kỳ loại thuốc xịt hay thuốc uống nào.

Tóm tắt

Nghẹt mũi thường là triệu chứng lành tính và cải thiện tốt khi được chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, việc hiểu rõ nguyên nhân và tuân thủ nguyên tắc an toàn, đặc biệt là không lạm dụng thuốc xịt co mạch, sẽ giúp bảo vệ niêm mạc mũi họng lâu dài. Khi các dấu hiệu khó thở kéo dài hoặc kèm theo triệu chứng toàn thân bất thường, người bệnh nên chủ động đến cơ sở y tế để được thăm khám chính xác.