Nghẹt mũi khi mang thai: Nguyên nhân và cách giảm khó chịu

Nghẹt mũi khi mang thai là gì?

Viêm mũi thai kỳ là tình trạng nghẹt mũi kéo dài xảy ra trong thời gian mang thai mà không có căn nguyên nhiễm trùng hô hấp hay tiền sử dị ứng rõ rệt, và thường tự thoái lui hoàn toàn sau khi sinh nở từ một đến hai tuần. Tình trạng này có thể xuất hiện từ tam cá nguyệt đầu tiên nhưng thường rõ rệt nhất trong giai đoạn ba tháng cuối thai kỳ.

Dưới tác động của sự gia tăng nồng độ hormone estrogen, progesterone cùng lưu lượng tuần hoàn máu toàn thân tăng cao, các mạch máu nuôi dưỡng niêm mạc mũi giãn nở mạnh, dẫn đến hiện tượng sưng phù nề mô mềm và tăng tiết chất nhầy. Dù không đe dọa trực tiếp sự phát triển của thai nhi, nghẹt mũi kéo dài thường gây khó chịu, đau đầu nhẹ và làm suy giảm nghiêm trọng chất lượng giấc ngủ của người mẹ.

Nguyên nhân gây nghẹt mũi phổ biến trong thai kỳ

Biến động nội tiết tố là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến hiện tượng nghẹt mũi ở phụ nữ mang thai. Nồng độ hormone estrogen và progesterone tăng cao kích thích các tuyến nhầy hoạt động mạnh, đồng thời làm giãn nở các mao mạch trong cuốn mũi. Đi cùng với đó, thể tích máu của người mẹ tăng từ bốn mươi đến năm mươi phần trăm để nuôi dưỡng thai nhi, tạo áp lực tuần hoàn khiến các mô niêm mạc đường hô hấp trên dễ bị phù nề sinh lý.

Ngoài yếu tố nội tiết, thai phụ còn có thể bị nghẹt mũi do viêm mũi dị ứng khi tiếp xúc với mạt bụi, lông động vật hoặc phấn hoa. Hệ miễn dịch thay đổi trong thai kỳ cũng khiến mẹ bầu dễ bị cảm lạnh hoặc viêm xoang do virus. Không khí khô hanh do bật điều hòa liên tục cũng góp phần làm niêm mạc mũi khô rát và tăng tiết dịch phản ứng.

Phân biệt viêm mũi thai kỳ với các bệnh đường hô hấp khác

Mẹ bầu cần phân biệt viêm mũi thai kỳ sinh lý với các bệnh lý đường hô hấp có thể ảnh hưởng đến sức khỏe mẹ và bé. Viêm mũi thai kỳ thường chỉ gây nghẹt mũi kéo dài, dịch tiết trong suốt hoặc hơi nhầy, không gây sốt, không đau họng và không làm đau nhức các khớp cơ toàn thân. Tình trạng này có thể thay đổi mức độ theo từng thời điểm trong ngày nhưng nhìn chung không có dấu hiệu nhiễm độc hay suy kiệt.

Ngược lại, nếu nghẹt mũi đi kèm với sốt cao, ớn lạnh, đau rát họng dữ dội hoặc ho có đờm, rất có thể thai phụ đang mắc cảm cúm hoặc viêm họng cấp. Trường hợp dịch mũi đặc quánh chuyển sang màu xanh vàng, kèm đau nhức vùng trán, gò má và quanh hốc mắt thường là biểu hiện của viêm xoang cấp tính do vi khuẩn. Khi có những biểu hiện bất thường này, thai phụ cần được bác sĩ chuyên khoa thăm khám trực tiếp.

Cách giảm nghẹt mũi tại nhà an toàn cho phụ nữ mang thai

Để giải tỏa sự bí bách đường thở mà không gây ảnh hưởng đến sự an toàn của thai nhi, mẹ bầu nên ưu tiên các biện pháp vật lý lành tính. Sử dụng nước muối sinh lý 0,9% dạng xịt phun sương hoặc bình rửa mũi chuyên dụng từ hai đến ba lần mỗi ngày giúp làm loãng dịch nhầy đặc quánh và làm sạch nhẹ nhàng khoang mũi.

Xông hơi mặt với một chậu nước ấm hoặc tắm nước ấm dưới vòi sen tạo ra hơi ẩm tự nhiên giúp các mao mạch mũi thư giãn và thông thoáng nhanh chóng. Việc đặt máy tạo độ ẩm trong phòng ngủ, nhất là vào ban đêm khi bật máy lạnh, giúp niêm mạc không bị khô ráp. Khi đi ngủ, kê cao gối thêm từ mười đến mười lăm độ sẽ hạn chế máu dồn về vùng đầu, giảm sưng nề niêm mạc mũi và giúp mẹ bầu thở êm ái hơn.

Thận trọng khi sử dụng thuốc điều trị nghẹt mũi ở mẹ bầu

Phụ nữ mang thai tuyệt đối không nên tự ý mua và sử dụng các loại thuốc nhỏ hoặc xịt co mạch chứa hoạt chất như oxymetazoline hay naphazoline. Dù các thuốc này giúp thông thoáng mũi rất nhanh, việc sử dụng liên tục trên ba đến năm ngày có thể gây hiện tượng viêm mũi do thuốc, khiến niêm mạc mũi sung huyết nặng hơn và lệ thuộc thuốc. Hơn nữa, hoạt chất co mạch nếu hấp thụ qua niêm mạc vào máu có thể tiềm ẩn nguy cơ co thắt mạch máu nhau thai.

Các loại thuốc kháng histamin, thuốc giảm đau hay thuốc xịt chứa corticoid chỉ được dùng khi có chỉ định rõ ràng từ bác sĩ chuyên khoa sản hoặc tai mũi họng sau khi đã cân nhắc cẩn thận giữa lợi ích và nguy cơ. Mẹ bầu cũng nên tránh bôi dầu gió chứa nhiều long não trực tiếp vào khoang mũi để tránh kích ứng niêm mạc.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính giáo dục phổ thông, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị từ nhân viên y tế. Phụ nữ mang thai không tự ý dùng kháng sinh, thuốc kháng histamin hay thuốc xịt co mạch niêm mạc. Nếu tình trạng nghẹt mũi đi kèm sốt cao, khó thở hoặc đau nhức mặt dữ dội, thai phụ cần đến cơ sở y tế chuyên khoa để thăm khám kịp thời.

Tóm tắt

Nghẹt mũi khi mang thai là hiện tượng thường gặp do thay đổi nội tiết và sẽ tự hết sau khi sinh nở. Bằng cách duy trì rửa mũi bằng nước muối sinh lý, tạo ẩm không gian sống và nghỉ ngơi hợp lý, mẹ bầu hoàn toàn có thể vượt qua sự khó chịu này một cách an toàn và dễ chịu.