Nghẹt mũi 1 bên kéo dài là bệnh gì và những nguyên nhân thường gặp

Nghẹt mũi 1 bên kéo dài là gì?

Nghẹt mũi một bên kéo dài là tình trạng một bên hốc mũi bị cản trở lưu thông không khí liên tục trong nhiều tuần mà không đổi bên. Trong sinh lý bình thường, cơ thể có hiện tượng chu kỳ mũi, nghĩa là niêm mạc cuốn mũi hai bên luân phiên cương tụ và co nhỏ sau mỗi vài giờ, khiến người khỏe mạnh đôi khi cảm thấy một bên mũi thông thoáng hơn bên kia nhưng không gây khó thở thực sự.

Khi tình trạng tắc nghẽn cố định hoàn toàn ở một bên mũi và kéo dài trên ba tuần, hiện tượng này thường liên quan đến các sai lệch về cấu trúc xương sụn, các bệnh lý viêm nhiễm khu trú hoặc các khối choán chỗ trong hốc mũi. Tình trạng này làm suy giảm chất lượng giấc ngủ, gây đau đầu do thiếu oxy cục bộ và có thể dẫn tới viêm nhiễm lan tỏa các cơ quan lân cận nếu không được thăm khám và xử trí đúng cách.

Lệch vách ngăn mũi và sự phì đại cuốn mũi

Vách ngăn mũi là cấu trúc xương và sụn chia đôi khoang mũi thành hai bên bằng nhau. Khi cấu trúc này bị cong vẹo bẩm sinh hoặc sau chấn thương vùng mặt, luồng khí hít vào sẽ bị cản trở, dẫn đến hiện tượng nghẹt mũi một bên kéo dài cố định.

Bên cạnh lệch vách ngăn mũi, tình trạng quá phát cuốn mũi dưới ở bên đối diện do cơ chế bù trừ cũng làm tăng thêm cảm giác tắc nghẽn khoang mũi. Người bệnh thường khó thở khi nằm nghiêng về bên tổn thương, ngáy khi ngủ và cảm thấy khô miệng do phải thở bằng miệng kéo dài.

Nếu tình trạng lệch vách ngăn mũi mức độ nặng không được can thiệp phù hợp, sự dẫn lưu dịch tiết tự nhiên của các xoang cạnh mũi sẽ bị ảnh hưởng, làm gia tăng nguy cơ mắc các đợt viêm xoang mạn tính tái phát nhiều lần.

Polyp mũi và viêm xoang một bên do nấm hoặc răng

Polyp mũi là khối u lành tính hình thành từ niêm mạc xoang phù nề thoái hóa, thường gặp ở những người có cơ địa viêm mũi xoang mạn tính hoặc dị ứng đường thở. Khi polyp xuất hiện khu trú hoặc phát triển với kích thước lớn ở một hốc mũi, nó sẽ gây bít tắc đường thở đơn độc tại bên đó.

Ngoài polyp mũi, viêm xoang mạn tính một bên cũng là căn nguyên thường gặp. Nguyên nhân gây viêm một bên có thể do nấm xoang hoặc bắt nguồn từ các bệnh lý răng hàm trên, vi khuẩn từ chóp răng hàm trên lan trực tiếp vào đáy xoang hàm.

Triệu chứng điển hình đi kèm bao gồm chảy dịch mũi nhầy đục, có mùi hôi khó chịu, giảm khứu giác từng phần và cảm giác nặng tức rõ rệt tại vùng má hoặc trán cùng bên nghẹt mũi. Việc nội soi kết hợp chụp cắt lớp vi tính giúp đánh giá đầy đủ tổn thương.

Dị vật hốc mũi bỏ quên ở trẻ nhỏ

Ở trẻ em và người có sa sút trí tuệ, nghẹt mũi một bên kéo dài kèm theo tình trạng chảy nước mũi đặc, có mùi hôi nồng nặc và đôi khi lẫn vệt máu tươi là dấu hiệu kinh điển của dị vật bỏ quên trong hốc mũi.

Các dị vật nhỏ như cúc áo, viên bi, hạt thực vật hoặc viên pin cúc áo khi lọt vào ngách mũi sẽ nhanh chóng kích thích niêm mạc gây viêm hoại tử tại chỗ. Nếu dị vật là pin cúc áo, hóa chất từ pin có thể ăn mòn gây thủng vách ngăn mũi chỉ sau vài giờ.

Đối với trường hợp này, phụ huynh tuyệt đối không được tự ý dùng kẹp, nhíp hoặc tăm bông để gắp dị vật tại nhà vì thao tác sai có thể đẩy dị vật rơi sâu hơn vào hạ họng và đường thở dưới, gây dị vật đường thở nguy hiểm đến tính mạng. Bệnh nhân cần được đưa đến chuyên khoa tai mũi họng để gắp dị vật an toàn dưới ánh sáng nội soi.

Nguy cơ từ các khối u vùng mũi xoang và vòm họng

Một trong những nguyên nhân nghiêm trọng cần cảnh giác hàng đầu khi gặp triệu chứng nghẹt mũi một bên kéo dài là các khối u vùng hốc mũi, xoang cạnh mũi hoặc vùng vòm họng. U nhú đảo ngược là một dạng u lành tính nhưng có xu hướng xâm lấn tại chỗ và có tỷ lệ thoái hóa ác tính nhất định.

Ngoài ra, ung thư biểu mô vòm họng hoặc ung thư xoang hàm cũng có thể biểu hiện âm thầm trong giai đoạn sớm bằng cảm giác tức nghẽn một bên mũi tăng dần theo thời gian, không đáp ứng với các loại thuốc điều trị thông thường.

Khi khối u phát triển, người bệnh có thể nhận thấy các dấu hiệu kèm theo như chảy máu mũi một bên tái diễn, dịch mũi lẫn dây máu, đau nhức đầu nửa bên, ù tai cùng bên hoặc xuất hiện hạch góc hàm không đau. Thăm khám nội soi vòm họng và sinh thiết sớm giữ vai trò quyết định trong việc chẩn đoán bản chất khối u.

Dấu hiệu cảnh báo cần đi khám chuyên khoa tai mũi họng

Bên cạnh việc theo dõi thời gian diễn tiến, người bệnh cần đặc biệt lưu ý đến các triệu chứng toàn thân và tại chỗ đi kèm để sắp xếp lịch khám chuyên khoa tai mũi họng kịp thời.

Những biểu hiện báo động bao gồm chảy dịch mũi lẫn máu tươi hoặc mủ thối một bên, đau nhức nửa mặt lan lên hốc mắt, giảm thị lực, nhìn đôi, sưng phù vùng mặt hoặc xuất hiện khối gồ bất thường tại góc hàm. Những dấu hiệu này cảnh báo tổn thương đã lan rộng ra ngoài khoang mũi đơn thuần.

Việc thăm khám tại bệnh viện cho phép bác sĩ thực hiện nội soi mũi xoang ống mềm trực tiếp để quan sát cấu trúc niêm mạc, đồng thời chỉ định chụp cắt lớp vi tính hoặc cộng hưởng từ sọ mặt khi cần thiết, từ đó đưa ra kế hoạch can thiệp chính xác cho từng cá nhân.

Lưu ý an toàn

Người bệnh không được tự ý mua và dùng kéo dài các loại thuốc xịt thông mũi chứa hoạt chất co mạch như oxymetazoline hoặc xylometazoline quá năm ngày liên tục, vì nguy cơ gây viêm mũi do thuốc rất khó phục hồi. Khi nghi ngờ có dị vật trong mũi, không tự ý chọc ngoáy sâu bằng các dụng cụ sắc nhọn tại nhà để tránh đẩy dị vật vào sâu trong đường thở gây ngạt thở. Mọi can thiệp điều trị nội khoa hay phẫu thuật cần được thăm khám và chỉ định trực tiếp bởi bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng.

Tóm tắt

Nghẹt mũi một bên kéo dài không đơn thuần là phản ứng cảm cúm thông thường mà phản ánh các biến đổi cấu trúc hoặc bệnh lý khu trú tại hốc mũi. Thăm khám sớm giúp xác định chính xác tổn thương, hỗ trợ điều trị hiệu quả và ngăn ngừa biến chứng đường hô hấp. Người bệnh tuyệt đối không nên tự ý lạm dụng thuốc xịt co mạch kéo dài khi chưa có chỉ định y khoa.