Nên tiêm uốn ván khi nào và thời điểm chích ngừa đúng cách

Tiêm uốn ván khi nào là gì?

Uốn ván là một bệnh nhiễm khuẩn cấp tính phát sinh khi bào tử của vi khuẩn uốn ván xâm nhập vào cơ thể qua các vết rách da hoặc niêm mạc. Bào tử này tồn tại rất phổ biến trong môi trường đất cát, phân gia súc, bụi bẩn và các bề mặt kim loại hoen rỉ. Trong môi trường thiếu oxy tại các mô bị tổn thương, bào tử sẽ nảy mầm và sản sinh ra ngoại độc tố tetanospasmin cực độc, tấn công trực tiếp vào hệ thần kinh trung ương.

Do uốn ván không tạo ra miễn dịch tự nhiên lâu dài sau khi nhiễm bệnh, việc tiêm chủng chủ động bằng vắc xin giải độc tố uốn ván là phương pháp duy nhất để bảo vệ sức khỏe con người. Hiểu rõ thời điểm tiêm phòng giúp mỗi cá nhân chủ động xây dựng lịch tiêm nhắc lại đều đặn, đồng thời không bỏ lỡ khoảng thời gian vàng để xử trí khi xảy ra tai nạn lao động hay chấn thương sinh hoạt.

Thời điểm tiêm phòng uốn ván chủ động định kỳ cho người trưởng thành

Nhiều người thường chỉ nghĩ đến vắc xin uốn ván khi không may xảy ra tai nạn hoặc giẫm phải vật nhọn hoen rỉ. Tuy nhiên, việc chủ động tiêm phòng trước phơi nhiễm mang lại sự an tâm và hiệu quả bảo vệ bền vững nhất.

Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ thường được tiêm theo chương trình tiêm chủng mở rộng với các mũi phối hợp có thành phần giải độc tố uốn ván. Khi bước vào độ tuổi trưởng thành, nồng độ kháng thể trong huyết thanh sẽ suy giảm dần theo thời gian. Do đó, người lớn được khuyến cáo nên tiêm một mũi vắc xin nhắc lại sau mỗi mười năm để duy trì hàng rào miễn dịch vững chắc.

Những đối tượng có nguy cơ phơi nhiễm nghề nghiệp cao như nông dân, công nhân xây dựng, nhân viên vệ sinh môi trường, người làm việc tại trang trại chăn nuôi hoặc bác sĩ thú y nên chủ động kiểm tra lịch sử tiêm chủng và tiêm bổ sung đầy đủ trước khi xảy ra sự cố ngoài ý muốn.

Thời điểm cần tiêm uốn ván khẩn cấp sau chấn thương và vết thương hở

Khi xảy ra các tổn thương rách da, giẫm phải đinh rỉ, dính bùn đất bẩn, mảnh kim loại mục hoặc vết cắn từ động vật, thời điểm tiêm uốn ván tối ưu nhất là trong vòng 24 giờ đầu sau chấn thương. Việc can thiệp sớm giúp ngăn chặn độc tố uốn ván liên kết không hồi phục vào các đầu mút thần kinh vận động.

Tùy thuộc vào tiền sử tiêm phòng và mức độ nghiêm trọng của vết thương, nhân viên y tế sẽ đưa ra chỉ định phù hợp. Nếu vết thương lớn, sâu, dập nát hoặc nhiễm bẩn nặng và người bệnh chưa tiêm chủng đầy đủ trong vòng 5 năm gần nhất, bác sĩ thường chỉ định kết hợp tiêm vắc xin tạo miễn dịch chủ động cùng với huyết thanh kháng uốn ván hoặc globulin miễn dịch kháng uốn ván để bổ sung kháng thể bảo vệ ngay lập tức.

Trong trường hợp người bị nạn đến cơ sở y tế muộn sau 24 giờ, việc tiêm chủng vẫn cần được tiến hành khẩn trương vì thời gian ủ bệnh của uốn ván có thể kéo dài từ vài ngày đến vài tuần.

Thời điểm thích hợp để tiêm phòng uốn ván cho phụ nữ mang thai

Tiêm phòng uốn ván trong thai kỳ là bước chăm sóc tiền sản quan trọng giúp bảo vệ toàn diện cho cả sản phụ và thai nhi. Miễn dịch từ mẹ sẽ truyền qua nhau thai để bảo vệ trẻ sơ sinh khỏi bệnh uốn ván rốn, một bệnh lý nhiễm trùng cấp tính có tỷ lệ tử vong rất cao ở trẻ mới sinh.

Đối với phụ nữ mang thai lần đầu và chưa từng tiêm phòng uốn ván trước đó, phác đồ chuẩn thường gồm hai mũi. Mũi thứ nhất thường được chỉ định vào quý hai của thai kỳ, khoảng từ tuần thai thứ 20 đến 26. Mũi thứ hai được tiêm cách mũi thứ nhất ít nhất 30 ngày và bắt buộc phải hoàn thành trước ngày dự sinh tối thiểu một tháng để cơ thể mẹ kịp sản sinh đủ lượng kháng thể truyền sang con.

Với những lần mang thai tiếp theo, nếu khoảng cách dưới 5 năm và người mẹ đã tiêm đủ hai mũi ở lần mang thai trước, thông thường chỉ cần tiêm nhắc lại một mũi vào quý hai hoặc quý ba của thai kỳ. Việc theo dõi lịch tiêm cần được bác sĩ sản khoa hướng dẫn cụ thể trong các lần khám thai định kỳ.

Cách xử trí vết thương ban đầu phối hợp với chỉ định tiêm phòng

Bên cạnh việc tiêm chủng đúng thời điểm, các bước xử trí vết thương ban đầu đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc hạn chế sự sinh sôi của bào tử uốn ván. Vi khuẩn uốn ván là vi sinh vật kỵ khí tuyệt đối, chỉ phát triển mạnh mẽ trong điều kiện yếm khí như vết thương sâu, hẹp và bị bít kín miệng.

Ngay sau khi bị chấn thương, người bệnh cần rửa sạch tổn thương dưới vòi nước chảy liên tục kết hợp với xà phòng dịu nhẹ để loại bỏ dị vật, đất cát và vi khuẩn bề mặt. Có thể dùng dung dịch sát khuẩn povidone iodine hoặc oxy già để sát trùng vết thương, sau đó thấm khô bằng gạc sạch.

Đặc biệt lưu ý không nên rắc các loại bột thuốc kháng sinh, bột than, thuốc lào hoặc đắp lá cây tự chế lên miệng vết thương hở vì những hành động này dễ gây nhiễm khuẩn thứ phát và tạo điều kiện yếm khí thuận lợi cho trực khuẩn uốn ván phát triển. Sau khi sơ cứu cơ bản, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được kiểm tra và tư vấn tiêm phòng.

Lưu ý an toàn

Thông tin về thời điểm tiêm phòng uốn ván chỉ mang tính chất hướng dẫn thường thức y khoa và không thay thế cho chỉ định điều trị của nhân viên y tế. Mỗi loại vết thương có mức độ nhiễm khuẩn và nguy cơ yếm khí khác nhau, do đó việc quyết định chỉ tiêm vắc xin hay phối hợp huyết thanh uốn ván cần có sự thăm khám trực tiếp của bác sĩ. Người dân tuyệt đối không tự ý trì hoãn việc đến cơ sở y tế khi gặp các vết thương sâu hoặc nghi ngờ nhiễm bẩn.

Tóm tắt

Tiêm ngừa uốn ván là biện pháp bảo vệ hiệu quả giúp ngăn ngừa nguy cơ tử vong do độc tố vi khuẩn uốn ván gây ra. Nắm rõ lịch tiêm nhắc lại định kỳ cũng như xử trí vết thương kịp thời trong 24 giờ đầu sẽ đảm bảo cơ thể luôn có đủ kháng thể. Người dân nên chủ động lưu giữ sổ tiêm chủng cá nhân và liên hệ cơ sở y tế gần nhất ngay khi gặp tai nạn có nguy cơ phơi nhiễm.