Nên làm gì khi trẻ em bị cảm lạnh để giúp bé mau hồi phục

Trẻ em bị cảm lạnh là gì?

Cảm lạnh ở trẻ em là tình trạng viêm cấp tính đường hô hấp trên do nhiều loại virus khác nhau gây ra, thường gặp nhất là Rhinovirus, tiếp đến là Coronavirus hoặc Adenovirus. Do hệ thống miễn dịch chưa phát triển toàn diện và thường xuyên tiếp xúc với môi trường đông người như nhà trẻ, trường học, trẻ nhỏ có thể mắc cảm lạnh từ vài lần mỗi năm. Các biểu hiện đặc trưng bao gồm nghẹt mũi, chảy nước mũi trong sau đó đặc dần, hắt hơi, rát họng, ho nhẹ và đôi khi kèm sốt nhẹ dưới 38,5 độ C. Bệnh thường tiến triển trong vài ngày đầu và tự hồi phục sau một đến hai tuần. Mặc dù đa phần lành tính, sự tắc nghẽn đường thở do dịch nhầy ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có thể gây cản trở lớn đến giấc ngủ và việc ăn uống hàng ngày.

Bản chất của cảm lạnh ở trẻ em và mục tiêu chăm sóc tại nhà

Cảm lạnh là bệnh lý nhiễm trùng đường hô hấp trên phổ biến ở trẻ nhỏ, thường do các chủng virus như Rhinovirus gây ra. Khi xâm nhập vào cơ thể, virus kích hoạt phản ứng viêm tại niêm mạc mũi họng, khiến đường thở tăng tiết chất nhầy để bẫy các hạt bụi và tác nhân gây hại. Do hệ miễn dịch của trẻ em chưa hoàn thiện và đường thở còn nhỏ, các triệu chứng như nghẹt mũi, chảy nước mũi trong và thở khò khè có thể khiến trẻ khó chịu rõ rệt hơn so với người lớn.

Phần lớn các trường hợp cảm lạnh diễn tiến lành tính và tự giới hạn khi hệ thống miễn dịch tạo đủ kháng thể chống lại virus. Phụ huynh cần hiểu rằng hiện nay không có loại thuốc nào tiêu diệt trực tiếp virus cảm lạnh trong cơ thể trẻ. Toàn bộ quá trình chăm sóc tại nhà nhằm mục đích hỗ trợ đường thở thông thoáng, giảm bớt sự khó chịu, ngăn ngừa tình trạng mất nước và tạo môi trường nghỉ ngơi lý tưởng nhất để cơ thể trẻ tự chữa lành.

Biện pháp làm thông thoáng đường thở và vệ sinh mũi họng cho trẻ

Nghẹt mũi và chảy nước mũi là nguyên nhân chính khiến trẻ khó bú, lười ăn và quấy khóc do phải thở bằng miệng. Phụ huynh có thể sử dụng nước muối sinh lý natri clorid 0,9% dạng nhỏ giọt hoặc dạng xịt phun sương chuyên dụng cho trẻ em để làm mềm và loãng dịch nhầy trước các cữ bú hoặc trước giờ đi ngủ. Với trẻ nhỏ chưa biết xì mũi, dụng cụ hút mũi thủ công dạng búp cao su có thể được sử dụng nhẹ nhàng sau khi nhỏ nước muối sinh lý, tránh hút quá nhiều lần trong ngày gây tổn thương niêm mạc mũi.

Không khí khô hanh trong phòng ngủ thường khiến niêm mạc mũi họng của trẻ thêm kích ứng và khô rát. Gia đình có thể sử dụng máy tạo độ ẩm dạng phun sương mát hoặc đặt một chậu nước sạch trong phòng điều hòa để duy trì độ ẩm không khí phù hợp. Đồng thời, việc nâng cao đầu và vai cho trẻ lớn hơn một chút khi ngủ cũng giúp dịch nhầy lưu thông tốt hơn, giảm tình trạng ứ đọng gây ngạt mũi về đêm.

Đảm bảo cung cấp đủ nước và chế độ nghỉ ngơi nâng đỡ thể trạng

Khi bị cảm lạnh, cơ thể trẻ dễ bị mất nước do sốt nhẹ, thở nhanh qua miệng hoặc tăng tiết đờm nhớt. Bổ sung đủ lượng nước giúp làm loãng dịch nhầy đường thở, giữ ẩm niêm mạc họng và hỗ trợ quá trình thải nhiệt tự nhiên. Với trẻ dưới 6 tháng tuổi, tiếp tục cho bú sữa mẹ hoặc sữa công thức theo nhu cầu, có thể chia nhỏ cữ bú nếu trẻ bị nghẹt mũi khó bú liên tục. Đối với trẻ lớn hơn, có thể bổ sung thêm nước ấm, nước canh luộc, nước trái cây pha loãng hoặc các loại súp dinh dưỡng dễ tiêu.

Nghỉ ngơi là yếu tố quan trọng giúp hệ miễn dịch tập trung năng lượng đối phó với tác nhân gây bệnh. Cha mẹ nên tạo không gian yên tĩnh, thoáng mát, tránh gió lùa và hạn chế các hoạt động thể lực mạnh trong những ngày đầu trẻ mệt mỏi. Không nên ép trẻ ăn lượng lớn cùng một lúc; việc chia nhỏ khẩu phần thành nhiều bữa trong ngày với thức ăn mềm, ấm sẽ giúp trẻ dễ nuốt và hấp thu tốt hơn khi cổ họng đang bị kích ứng.

Những lưu ý quan trọng về việc sử dụng thuốc khi trẻ bị cảm lạnh

Nhiều phụ huynh có tâm lý lo lắng và mong muốn con nhanh khỏi nên tìm mua các loại siro ho cảm phối hợp nhiều thành phần không kê đơn. Tuy nhiên, các chuyên gia y tế khuyến cáo không nên tự ý dùng thuốc ho, thuốc giảm sung huyết mũi dạng uống cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ vì tiềm ẩn nhiều tác dụng phụ nguy hiểm lên tim mạch và hệ thần kinh. Thuốc kháng sinh cũng hoàn toàn không có tác dụng đối với virus cảm lạnh và không giúp rút ngắn thời gian nhiễm bệnh.

Nếu trẻ có biểu hiện sốt nhẹ nhưng vẫn tỉnh táo, chơi ngoan và uống đủ nước, cha mẹ không nhất thiết phải dùng thuốc hạ sốt ngay. Khi trẻ sốt trên 38,5 độ C kèm theo quấy khóc nhiều hoặc mệt mỏi, paracetamol có thể được sử dụng để giúp trẻ dễ chịu hơn, nhưng cần dùng đúng liều lượng tính theo cân nặng thực tế và khoảng cách giữa các lần dùng theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Tuyệt đối không dùng aspirin cho trẻ em dưới mọi hình thức vì nguy cơ dẫn đến hội chứng Reye nguy hiểm tính mạng.

Nhận biết dấu hiệu chuyển nặng cần đưa trẻ đi khám bác sĩ ngay

Dù cảm lạnh thông thường là bệnh lành tính, trẻ nhỏ vẫn có nguy cơ gặp các biến chứng như viêm tai giữa, viêm xoang, viêm tiểu phế quản hoặc viêm phổi nếu tình trạng nhiễm trùng lan rộng. Cha mẹ cần theo dõi sát các dấu hiệu toàn thân và nhịp thở của trẻ. Trẻ cần được đưa đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện các biểu hiện khó thở, thở nhanh bất thường, cánh mũi phập phồng, lồng ngực rút lõm khi hít vào, hoặc phát ra tiếng thở rít, thở khò khè kéo dài.

Ngoài ra, sốt cao liên tục không đáp ứng với thuốc hạ sốt thông thường, sốt ở trẻ dưới 3 tháng tuổi, trẻ bỏ bú hoàn toàn, nôn trớ mọi thứ sau khi ăn uống, hoặc có biểu hiện li bì, ngủ gà, khó đánh thức đều là những dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng. Việc thăm khám sớm bởi bác sĩ nhi khoa giúp phát hiện kịp thời các biến chứng đường hô hấp và can thiệp điều trị đúng phương pháp.

Lưu ý an toàn

Toàn bộ thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp. Phụ huynh không tự ý mua hoặc phối hợp các loại thuốc ho, cảm, kháng sinh cho trẻ khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa nhi. Luôn kiểm tra nhiệt độ và theo dõi sát sao biểu hiện của trẻ để xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Chăm sóc trẻ bị cảm lạnh chủ yếu xoay quanh việc giảm nhẹ triệu chứng, bù dịch và tạo điều kiện cho cơ thể trẻ hồi phục. Phụ huynh nên duy trì theo dõi sát sao tiến triển hàng ngày, không tự ý dùng các loại thuốc điều trị của người lớn cho trẻ nhỏ và chủ động liên hệ bác sĩ nhi khoa khi có bất kỳ dấu hiệu lo ngại nào.